Кіріспе

Қытай жазушысы Бо Ян (; 7 наурыз 1920 – 29 сәуір 2008), кейде қате түрде Бай Ян деп те аталады, Тайваньда тұратын қытай тарихшысы, романист, философ және ақын. Ол сонымен қатар әлеуметтік сыншы ретінде де танымал. Оның ең белгілі туындысы – Қытай материгінде тыйым салынған, қырқысты дау тудырған "Ұятты қытай" кітабы. Онда ол қытай мәдениетін және қытай халқының ұлттық ерекшеліктерін қатаң сынаған. Өзінің естеліктерінде айтуынша, оның туған күнінің нақты күні тіпті өзіне де белгісіз болған. Кейін ол 1968 жылы тұтқындалған күні – 7 наурызды өзінің туған күні деп қабылдады.

Өмірбаян

Боянг Гуо Дыншен (郭定生) ретінде Қытайдың Хэнань провинциясындағы Кайфэн қаласында туған. Боянның әкесі баласының атын басқа мектепке ауысуын жеңілдету үшін Гу Либангқа (郭立邦) өзгертті. Бо Янг кейінірек өз атын Гуо Идонгқа өзгертті, сонымен қатар Куо Итун (郭衣洞) деп те жазылады. Жоғарғы мектепте Боянг Қытай Республикасының билік басындағы партиясы Гоминьданның жастар ұйымдарына қатысып, 1938 жылы Гоминьданға қосылды. Ол Ұлттық Солтүстік-Шығыс Университетінің түлегі болды. 1949 жылы Гоминьдан азаматтық соғыста жеңілгеннен кейін Тайваньға көшіп барды. 1950 жылы ол Қытайдың коммунистік радио хабарларын тыңдағаны үшін алты айға түрмеге қамалды. Ол өмір бойы әр түрлі жұмыс істеді, соның ішінде мұғалім болды. Осы уақыт аралығында ол роман жазуға кірісті. 1960 жылы ол Боянг деген атымен Independent Evening News газетінде саяси комментарийлер жаза бастады. Бұл атау Тайвань тауларында орналасқан жердің атынан алынған; ол оны естігенді ұнатып, қабылдады. 1961 жылы ол "Шет ел" (異域 Yìyù) романымен танымал болды. Бұл романда Гоминьдан күштерінің тарихы баяндалады. 1966 жылы Пиньюань баспасының директоры болды, сондай-ақ "China Daily" газетінің мультфильмдер бетіне редакторлық қызмет атқарды. Стрипте Попай мен Суи-Пиа жаңа ғана адам тұрмайтын аралға қонып кетті. Попай: "Сен мұрагер бола аласың", - дейді, оған Суи-Пиа: "Мен президент болғым келеді" деп жауап береді. Келесі панелде Попай: "Сен кішкентайсың" дейді. Соңғы панелде Попайдың сөздері түсініксіз. Чан бұл әрекетті Тайваньға (жеңіліспен келген әскермен) келуінің пародиясы, президенттік билікті күштеп басып алуы (Труман әкімшілігінің үкімет басшысы ретінде жақтыратын КМТ бәсекелесі жазаға тартылды) және ұлы Чан Цзин Куоны мұрагер ретінде орнату стратегиясы деп түсінді. Боянг "әріптестер" сөзін "менің жауынгер жолдастарым және отандастарым" деп аударды, бұл фразаны Чан Кай шек қолданған. Бо Янгты тұтқындағаннан кейін, КМТ-ның "әскери тергеушілері оған билік қалауы бойынша кез келген уақытта өлтіруге болатынын айтты", өйткені жазушы олардың жалған айыптарын қабылдамады. "Көптеген тергеушілер", соның ішінде Лю Чан Хуа және Као И Рю "онымен мысық пен тышқан ойнады, оны дереу босату туралы уәдесін қорқынышпен алмастырды" және азаптады. Оны мойындату үшін аяғын сындырып алды. Режимнің батыс одақтастары бұл туралы білген. Шелли Риггердің айтуынша, "Пен Мин Мин, Бо Янг және Лей Чен" 1960-шы жылдары "Ақ террордың жоғары деңгейдегі оқиғалары" болды, бірақ шын мәнінде көптеген тайваньдықтар мен материктегілер ақ террордың құрсауында қалып, түрмеге қамалды, азаптап, ( ) өлім жазасына кесілді. Профессор Пен Мин Мин, оның әкесі 28 ақпандағы оқиға кезінде режимнің қолынан қаза тапты, 1964 жылы ол және оның Тайдадағы әріптестері реформалар жүргізуді талап ететін манифест жазғандықтан, құрбан болды. Прокурор бастапқыда өлім жазасын талап еткен, бірақ АҚШ қысымымен ол он екі жылға қысқартылды. 1969 жылдан бастап Бо Янг саяси тұтқын ретінде ("коммунистік агент болған және ұлттық басшыларға шабуыл жасаған" үшін) Тоғыз жыл бойы Жасыл аралда қамалды. Алғашқы 12 жылдық жаза 1975 жылы Чан Кай Шектің өлімінен кейін сегіз жылға ауыстырылды. Алайда, Бо Янгқа сотты мерзім біткен соң, үкімет оны босатудан бас тартты және оны 1977 жылы ғана босатты, ол Amnesty International сияқты халықаралық ұйымдардың қысымына бой алдырды. Бо Ян босатылғаннан кейін де Тайваньда адам құқықтары мен демократия үшін күресті жалғастырды. Өмірінің соңында Бо Ян өзінің мемуарларында Чан Кай Шекті Попай аудармасымен қорлау ниеті болмағанын айтқан. Бұл оның пікірінше, объективті сын маңызды, ал жеке қорлау маңызды емес.

Шығармалары

Лин Цзияо өмірінде "Бо Ян мәдениет, әдебиет, саясат және білім беруден бастап махаббат, неке, отбасылық жоспарлау, сән және әйелдерге дейінгі көптеген тақырыптарды қамтыды" деп атап өтті. Оның көп бөлігі көркем шығарма емес, бірақ ол қысқа әңгімелерді, романдарды және поэзияны да жариялады. Говард Голдблатт өзінің қысқа әңгімелер антологиясы "Ағылшын тілінде құпиялар" деп аталып, "қытай тілінде автордың шын аты Куо Итунгпен жарық көргені маңызды, өйткені "Бо Янг" көбінесе ойдан шығарылған жазушы емес" дейді. Голдблат былай деп қосты: "Бірақ, "Бо Ян" [очерк жазушысы] сияқты, Куо И Тунг [роман және әңгіме жазушысы] әлеуметтік сыншы; оның көркем шығармалары оқиғаларды және оларды тудырған әлеуметтік теңсіздіктерді жазуға бағытталған". "Алтын үшбұрыш" романы "Ию" (異域, 1961) романын қоспағанда, Боянг Қытай тарихы бойынша ғылыми еңбектерімен (жасыл аралдағы түрме кітапханасындағы тарихи жазбалардан жинақталып, қазіргі қытай тіліне аударылған) және "Жылаңаш қытай" (醜陋的中國人 Chǒulòu de Zhōngguórén, 1985; ағылшынша аудармасы, кіші тақырыбы және қытай мәдениетінің дағдарысы, 1992) деп танымал. "Жыртқы қытайлық" атты үзінділердің кіріспесінде "Қытай дәстүрінің 1600 жылдан ХХ ғасырға дейінгі көздері" атты антологияның редакторлары былай дейді: "Эсседегі өткір жағымсыз тон үмітсіздік сезімін, сондай-ақ революциялық өзгерістер арқылы ескі әлсіздіктер сақталған деген сезімді көрсетеді". Сондай-ақ, "Жыртқы қытайлық" кітабына сілтеме жасап, Рана Миттер Бо Янгтың әлемді сын көзбен қараушы және талдаушы ретінде ұстанымы Лу Сюньдікіне ұқсас екенін айтады. Екеуі де күмәнді, бірақ адал жазушылар және жас "романтиктерге" қарағанда ақылды емес. Лу Сун өзінің міндетін "темір үйде" ұйықтап жатқандардың бірнешеуін ояту деп қарастырды, олар өлімге өртеп жіберді, ал одан қашып кетудің кепілі жоқ еді. Хабарлама қайғы-қасірет пен үміт араласқан, бірақ көбінесе қайғы-қасірет басым. Романтиктердің шыдамсыздығы жақсы әлемге деген ықыласына байланысты болды, олар оны қолға алуға болады деп ойлады; олар тек ұлтты және халықты оған жету үшін ынталандыруы керек еді. Осыған ұқсас бөліністі қазіргі заманғы Қытайдың көбінесе заманауи шығармаларында көруге болады. Бо Янгтың Қытай халқы туралы пікірі қараңғы, Қытайды құтқару үшін ұзақ, ауыр процесс қажет болады. Бо Ян (Лу Сюнь сияқты) саяси партияға қосылмай, сын айтқан. Лу Сун сияқты, Бо Янның эссесі [Жыртқы қытайлық] басылып шыққанда (65 жаста) үлкен ұрпаққа жататын. Эдвард М. Ганн келісіп, "Бо Янның сатирикалық эсселердің (завен) көпшілікті құрайтын авторы екендігі сөзсіз Лу Сунның шығармаларын еске салады" дейді. Гунн сондай-ақ Бо Янгтың "тарихқа деген ерекше қызығушылығын" және "демократия мен әлеуметтік қамқорлықты қорғаудағы өткір зиры" (немесе қарапайым адамдардың әлеуметтік құқықтары) ерекшелігін атап өтті. Лу Сюньнің жазбалары бүлікшіл деп сипатталған және оларды басып шығаруға немесе иеленуге тыйым салынғандықтан Тайваньның барлық азаматтары үшін қолжетімді емес болғандығын ескерсек, Бо Янның Лу Сюньдік тапқырлығы Чан Кай Шек және оның ұлы Чан Цзин Куо сияқты диктаторлар кезінде оған қиындық туғызғаны анық. Бо Янг 1986 жылы Гонконгте "Бір дәуірдің өлеңдері" атты өлеңдер жинағы жарық көргеннен кейін халықаралық деңгейде танылды. Бұл өлеңдер оның тұтқындалуы мен түрмеге қамалуы туралы еске салады.

Кейінгі жылдар

Бо Янг соңғы жылдары Тайбэйде өмір сүрді. Ол Amnesty International Тайвань бөлімшесінің негізін қалаушы президенті болды. 1994 жылы Боянға жүрек операциясы жасалды, бірақ денсаулығы толыққанды қалпына келген жоқ. Ол президент Чэн Шуйбянь басқармасының ұлттық саясат жөніндегі кеңесшісі атағын алып, осы мәртебеге ие болды. 2006 жылы Боян жазу қызметін тоқтатып, қолжазбаларының көп бөлігін Пекин қаласындағы Қытай заманауи әдебиеті мұражайына табыс етті. Ол Ұлттық Тайнань университетінен құрметті доктор ғылымы дәрежесін алды және оған көптеген естелік заттар мен бірқатар қолжазбаларын сыйлады. Боян 2008 жылдың 29 сәуірінде Синдиян тұрғын үйіне жақын орналасқан ауруханада пневмониядан көз жұмды. Ол бес рет үйленген, соңғы әйелі Чан Сяньхуа және бұрынғы әйелдерінен туған бес баласы бар. 2008 жылдың 17 мамырында оның күлі бір кезде түрмеге қамалған Грин аралының жағалауына шашылды.

Бо Янгтың прозалық көркем шығармалары мен поэзиясы

Көркем әдебиет. Көркем әдебиет. Көркем әдебиет.