Кооса өзені: Алабама мен Джорджия штаттарының тарихы мен географиясы

Кіріспе

Алабама және Джорджия штаттарындағы өзен. Куса өзені – АҚШ-тың Алабама және Джорджия штаттарында орналасқан Алабама өзенінің саласы. Өзеннің ұзындығы шамамен 280 миль (451 км) құрайды. Куса өзені Рим қаласында, Джорджия штатында Оостанаула және Этова өзендерінің қосылған жерінен басталып, Алабама штатының астанасы Монтгомеридің солтүстік-шығысында Талапоса өзенімен қосылып, Ветумпканың оңтүстігінде Алабама өзенін құрайды. Куса өзенінің ұзындығының шамамен 90% Алабама штатында орналасқан. Алабама штатының Куса округі Куса өзенінің жағасында орналасқан. Куса – Алабама штатындағы ең дамыған өзендердің бірі. Өзеннің көп бөлігі су қоймаларына айналдырылған, ал «Алабама Электр компаниясы», «Оңтүстік компаниясының» бөлімшесі, Куса өзенінде жеті бөгет пен гидроэлектр станциясына ие. Бөгеттер гидроэлектр энергиясын өндіреді, бірақ олар Куса өзеніне тән кейбір түрлер үшін зиянды.

Тарих

1540 жылы Эрнандо де Сото және оның серіктері келгенге дейін, Американың түпкі тұрғындары Куса аңғарында мыңдаған жылдар бойы өмір сүрген. Куса басшылығы сол кезде оңтүстік-шығыстағы ең қуатты басшылықтардың бірі болды. Испандықтар Куса аңғарынан кеткеннен кейін бір ғасырдан астам уақыт өткен соң, британдықтар 17-шы ғасырдың соңында аймақтың Мускоги-Крик тайпаларымен берік сауда байланыстарын орнатты. Бұл Франция үшін үлкен алаңдау тудырды, олардың жағалауда, әсіресе Мобильде ерте бекіністері болған. Француздар сол жерден өзен жоғары қарай саяхаттап, Куса өзені бүкіл Оңтүстікке апаратын маңызды қақпа деп сенді; олар аңғарды бақылауда ұстағысы келді. Сол кездегі негізгі көлік құралы – қайық. Куса және Талапуса өзендерінің қосылған жері Алабама өзенін құрады, оның сағасы Мобил шығанағында орналасқан, француздар Кариб теңізі мен Францияға саяхаттау үшін пайдаланған порт. Олар Куса және Алабама өзендерін де бақылауда ұстағысы келді. 18-шы ғасырдың басында Оңтүстік-Шығыстағы еуропалық және үнділік сауданың барлығы дерлік Ямаси соғысынан туған тайпалық көтерілістер кезінде тоқтады. Бірнеше жылдан кейін үнділік сауда жүйесі жаңа саясаттар бойынша қайта жаңғыртылды. Француздар мен ағылшындардың арасындағы Куса аңғары және жалпы Оңтүстік-Шығыс үшін күрес жалғасты. Ұлыбритания жеті жылдық соғыста (Француз және үнді соғысы деп те аталады) Францияны жеңгеннен кейін ғана Франция Миссисипи өзенінің шығысындағы өзінің иеліктерін Ұлыбританияға берді. Бұл 1763 жылы соғыстың аяқталуын белгілеген Париж шартының бір бөлігі болды. Америка Тәуелсіздік соғысының соңында Куса аңғарының төменгі бөлігін крик тайпасы, ал жоғарғы бөлігін оның бастауына жақын жерде орналасқан чероки тайпасы басып алды. Олар өз аумақтарында еуропалық американдықтардың ықпалының күшеюін сезіне бастады. Мобиль маңындағы Форт-Мимс қырғынынан кейін генерал Эндрю Джексон американдық әскерлерді, чероки одақтастарынмен бірге, Крик соғысында Төменгі крикке қарсы жетекке алды. Бұл Хорсшу Бэнд шайқасында криктердің жеңілісімен аяқталды. Кейін 1814 жылы Форт-Джексон шарты криктерді АҚШ-қа үлкен аумақты беруге мәжбүр етті, бірақ оларға Солтүстік Алабамадағы Куса және Талапуса өзендері арасындағы резервация қалдырды. Тіпті сол жерде де криктер АҚШ-тан келген қоныс аударушылардың ықпалына түсті. Соңында, 1820-1830 жылдары криктер, черокилер және Оңтүстік-Шығыстағы барлық үндістер дерлік Үндістан аумағына (қазіргі Оклахома) көшірілді. Черокилердің көшірілуі "Көз жасының жолы" деп танылады. Черокилердің астанасы Нью-Эхота тайпасы көшірілгенге дейін Грузияда Куса өзенінің бастауындағы салаларында орналасқан. Криктер мен чокто тайпаларының көшірілуі черокилердің Көз жасының жолына ұқсас болды. Көшірілгеннен кейін Куса өзені аңғары және жалпы Оңтүстік-Шығыс американдық қоныс аударушылар үшін кең ашық болды. 19-шы ғасырдың басында мақта тазартатын машинаның ойлап табылуы қысқа талшықты мақтаны өңдеуді тиімді етті. Бұл мақта Оңтүстіктің жоталы аймақтарында оңай өсірілді және АҚШ мен Еуропада оған сұраныс жоғары болды. "Алабама қызуы" деп аталатын үлкен көші-қон Алабаманы жаңа қоныс аударушылармен толтырды, олар құл болған африкалық американдықтар жұмыс істейтін үлкен мақта плантацияларын дамытты. Куса алабындағы алғашқы өзен қаласы Куса өзеніндегі соңғы сарқыраманың табанында, "Ібіліс баспалдағы" деп аталды. Ұзақ уақыттан кейін қоныс аударушылар бұл жаңа елді мекенді "Ветумпка" ( "көпірген су" немесе "құлаған өзен") деп атады. Куса өзені 20-шы ғасырдың басына дейін Римнен оңтүстікке қарай 200 шақырымға созылған өзен қайықтары үшін сауда су жолы ретінде маңызды көлік құралы болды. Алайда, өзеннің төменгі 65 шақырымындағы Ібіліс баспалдағы сияқты сарқырамалар мен су тасқындары, Жоғарғы Кусаның өзен қайықтарының Алабама өзені мен Мексика шығанағына кіруіне кедергі келтірді. 20-шы ғасырдың басында Куса өзенінде бөгеттер салу арқылы Лей, Митчелл және Джордан Алабама Энергия компаниясы ауылдық Алабамада және басқа да өзен аңғарларында денсаулық сақтау мәселесі болған безгекті бақылау және жоюдың жаңа әдістерін енгізді. Олардың пионерлік күш-жігері соншалықты табысты болды, Ұлттар Лигасының Медициналық бөлімі Митчелл бөгетін салу кезінде жаңа әдістерді зерттеу үшін Алабамаға сапар шекті. Бір кезде Попай теңізшінің мультфильмі Куса өзенінде тұратын Рим, Грузия тұрғыны Том Симстен шабыттанды. Ол өзен қайықтарының өмірімен және 1900-жылдардың басындағы кейіпкерлермен жақсы таныс болды.

Native Americans had been living on the Coosa Valley for millennia before Hernando de Soto and his men became the first Europeans to visit it in 1540. The Coosa chiefdom was one of the most powerful chiefdoms in the southeast at the time. Over a century after the Spanish left the Coosa Valley, the British established strong trading ties with the Muscogee Creek bands of the area around the late 17th century, much to the dismay of France, which had some early settlements on the coast, specifically Mobile. The French had traveled from there upriver and believed that the Coosa River was a key gateway to the entire South; they wanted to control the valley. The main transportation of the day was by boat. The confluence of the Coosa and Tallapoosa rivers formed the Alabama River, which has its mouth at Mobile Bay, the port used by the French for travel around the Caribbean and to France. They wanted to retain control of both the Coosa and the Alabama rivers. In the early 18th century, almost all European and Indian trade in the southeast ceased during the tribal uprisings brought on by the Yamasee War against the Carolinas. After a few years, the Indian trade system was resumed under somewhat reformed policies. The conflict between the French and English over the Coosa Valley, and much of the southeast in general, continued. It was not until after Britain had defeated France in the Seven Years' War (also known as the French and Indian War) that France relinquished its holdings east of the Mississippi River to Britain. This was part of the Treaty of Paris, signed by both nations in 1763 to mark the end of the war. By the end of the American Revolutionary War, the Coosa Valley was occupied in its lower portion by the Creek and in the upper portion by the Cherokee peoples, who had a settlement near its origin in northwest Georgia. They were beginning to feel pressure from European American encroachment throughout their territories. After the Fort Mims massacre near Mobile, General Andrew Jackson led American troops, along with Cherokee allies, against the Lower Creek in the Creek War. This culminated in the Creek defeat at the Battle of Horseshoe Bend. Afterward, the Treaty of Fort Jackson in 1814 forced the Creek to cede a large amount of land to the United States, but left them a reserve between the Coosa and Tallapoosa rivers in northern Alabama. Even there the Creeks were encroached on by European American settlers who began as squatters from the United States. Finally, during the 1820s and 1830s the Creek, Cherokee, and virtually all the southeastern Indians were removed to Indian Territory (present day Oklahoma). The Cherokee removal is remembered as the Trail of Tears. The Cherokee capital city of New Echota was located on the headwater tributaries of the Coosa River, in Georgia, until the tribe's removal. The Creek and Choctaw removals were similar to the Cherokee Trail of Tears. After the removals, the Coosa River valley and the southeast in general was wide open for American settlers. The invention of the cotton gin at the turn of the 19th century had made short staple cotton profitable to process. It could be easily grown in the upland areas of the South, and demand was high for this cotton in the US and Europe. Large scale migrations known as "Alabama Fever" filled Alabama with new settlers developing large cotton plantations worked by enslaved African Americans. The first river town to form in the Coosa Basin was at the foot of the last waterfall on the Coosa River, the "Devil's Staircase." Settlers soon adopted the native name Wetumpka (meaning "rumbling waters" or "falling stream") for this new community. The Coosa River was an important transportation route into the early 20th century as a commercial waterway for riverboats along the upper section of the river for 200 miles south of Rome. However, shoals and waterfalls, such the Devil's Staircase along the river's lowest 65 miles, blocked the upper Coosa's riverboats from access to the Alabama River and the Gulf of Mexico. Through its building of dams on the Coosa in the early 20th century — Lay, Mitchell and Jordan — Alabama Power began to pioneer new methods of controlling and eliminating malaria, which was a major health issue in rural Alabama in the early 1900s and in other river valley areas. So successful were their pioneering efforts, that the Medical Division of the League of Nations visited Alabama to study the new methods during the construction of Mitchell Dam. For a time, the Popeye the Sailorman cartoons were inspired by Tom Sims, a Coosa River resident of Rome, Georgia. He was familiar with riverboat life and characters of the early 1900s.

Қамқорлық пен кесінділер

Келесі кестеде Алабама электр компаниясы салған Куса өзеніндегі жеті суқоймасы, оңтүстіктен солтүстікке қарай, сондай-ақ Жордан бөгетінің төменгі ағысындағы бөлік сипатталған. Харви Х. Джексон III «Ағын суларды пайдалану» кітабында Куса өзеніндегі алғашқы бөгеттердің маңыздылығын былай сипаттады:

Суқойма/Бөлім Сипаттамасы Суреттер Жордан бөгетінің төменгі ағысы Жордан бөгетінің төменгі ағысы Алабама штатының Уэтумпка қаласына дейін шамамен 7,5 мильге ағып, бассейндер, таяздықтар мен арпаттардан тұрады. Алабама электр компаниясы Жордан бөгетінен ақсу спортына және бөгеттен төмендегі Куса және Алабама өзендерінің сулылығын арттыру үшін ең төменгі деңгейде су жіберіп тұрады. Бұл өзен бөлігінде III сыныпты ақсу болып табылатын Мокасин-Гап арпаты орналасқан. Жордан көлі 1928 жылдың 31 желтоқсанында құрылып, Куса өзеніндегі Митчелл бөгетін салуда үлкен рөл атқарған Рубен мен Сидни Митчеллдің анасының бойжеткендегі атымен (Жордан) аталған. Бөгеттің биіктігі 125 фут, ал суқоймасы 6800 акр (28 км²) жерді алып жатыр. Жордан көлінің су деңгейі теңіз деңгейінен 252 фут биіктікте, ал жағалау сызығының ұзындығы 180 мильді құрайды. Ең жақын қала – Уэтумпка, Алабама. Бұл Алабама электр компаниясының 100 000 киловатт қуатты электр энергиясын өндіретін көлі. Жордан көлі демалыс үшін қолайлы, онда үлкен ауызды басс, дақты басс, көкқұйрық және басқа күнбалықтар, краппи, шабақ, жолақты басс, гибридтік басс және ақ басс балықтарын аулауға болады. 2004 жылы осы көлде Басс Мастерс Классикалық турнирі өткізілді. Алабама электр компаниясы көлде екі қоғамдық кіру орнын ұстап тұрады. Боулдин көлі 1967 жылдың 27 шілдесінде құрылып, Уолтер Боулдиннің құрметіне аталған. Боулдин көлі Жордан көлінің бөлігі болып табылады және екі жасалма канал арқылы Жордан көлімен және Куса өзенімен байланысқан. Боулдин Жордан көлі жүйесіне 225 000 киловатт электр қуатын қосты. 1975 жылдың 10 ақпанында Уолтер Боулдин бөгетінің жер бөлігі бұзылып, бөгет алдындағы су қоймасының толық эвакуациясына және 225 МВт электр стансасының жұмысын тоқтатуға әкелді. Зардап шеккендер мен мүлік зақымдануы туралы хабарламалар түспеді (бөгеттен басқа), және бөгет кейіннен қайта жаңартылды. Митчелл көлі 1923 жылдың 15 тамызында құрылып, 1912 жылдан 1920 жылға дейін Алабама электр компаниясының президенті болған Джеймс Митчеллдің есімімен аталған. Бөгет 5850 акр (24 км²) суды жинап, 147 миль жағалауы бар көл құрады. Ең жақын қала – Клантон, Алабама. Митчелл көлі – Алабама электр компаниясының 170 000 киловатт қуатты электр энергиясын өндіретін көлі. Бұл көлде де балық аулауға мүмкіндік бар: үлкен ауызды басс, дақты басс, көкқұйрық және басқа күнбалықтар, краппи, шабақ, сойла, жолақты басс, гибридтік басс және ақ басс. Алабама электр компаниясы көлде үш қоғамдық кіру орнын ұстап тұрады. Лей көлі 1914 жылы құрылып, Алабама электр компаниясының бірінші президенті капитан Уильям Патрик Лейдің есімімен аталған. Бөгет 12 000 акр (49 км²) суды жинап, 289 миль жағалауы бар көл құрады. Ең жақын қала – Колумбиана, Алабама. Лей көлі – 177 000 киловатт қуатты электр энергиясын өндіретін Алабама электр компаниясының көлі. Бұл көлде де балық аулауға мүмкіндік бар: үлкен ауызды басс, дақты басс, көкқұйрық және басқа күнбалықтар, краппи, шабақ, жолақты басс, гибридтік басс және ақ басс. Алабама электр компаниясы көлде жеті қоғамдық кіру орнын ұстап тұрады. Лей бөгеті АҚШ-тағы ең алғашқы бетон бөгеттердің бірі болып табылады, және оның құрылысы 20 ғасырдың басында бөгет салу технологиясын дамытуға көмектесті. Логан Мартин көлі 1964 жылдың 10 тамызында құрылып, Уильям Логан Мартин кішісінің есімімен аталған. Ол Монтгомеридегі аудандық сот судьясы және Алабама штатының бас прокуроры болған. Көлдің ауданы 15 263 акр (61,8 км²), ал жағалау сызығының ұзындығы 275 мильді құрайды. Ең жақын қала – Пелл Сити, Алабама. Логан Мартин көлі – 128 250 киловатт қуатты электр энергиясын өндіретін Алабама электр компаниясының көлі. Бұл көлде де балық аулауға мүмкіндік бар: үлкен ауызды басс, дақты басс, көкқұйрық және басқа күнбалықтар, краппи, шабақ, жолақты басс, гибридтік басс және ақ басс. Алабама электр компаниясы көлде үш қоғамдық кіру орнын ұстап тұрады. Нили Генри көлі 1966 жылдың 2 маусымында құрылып, Алабама электр компаниясының аға атқарушы вице-президенті болған Х. Нили Генридің есімімен аталған. Бөгет 11 200 акр (45,3 км²) суды жинап, 339 миль жағалауы бар көл құрады. Ең жақын қала – Охатчи, Алабама. Нили Генри көлі – Алабама электр компаниясының 72 900 киловатт қуатты электр энергиясын өндіретін көлі. Бұл көлде де балық аулауға мүмкіндік бар: үлкен ауызды басс, дақты басс, көкқұйрық және басқа күнбалықтар, краппи, шабақ, жолақты басс, гибридтік басс және ақ басс. Алабама электр компаниясы көлде үш қоғамдық кіру орнын ұстап тұрады. Вайсс көлі 1961 жылдың 5 маусымында құрылып, Алабама электр компаниясының бұрынғы бас инженеры Ф. К. Вайсс есімімен аталған. Бөгет 30 200 акр (122 км²) көлді құрады, жағалау сызығының ұзындығы 447 мильді құрайды. Ең жақын қала – Лисбург, Алабама. Вайсс көлі – 87 750 киловатт қуатты электр энергиясын өндіретін Алабама электр компаниясының көлі. Бұл көлде де балық аулауға мүмкіндік бар: үлкен ауызды басс, дақты басс, көкқұйрық және басқа күнбалықтар, краппи, шабақ, жолақты басс, гибридтік басс және ақ басс. Вайсс көлі краппи балығына байыпты және оны «Әлемнің краппи астанасы» деп атайды. Алабама электр компаниясы көлде бес қоғамдық кіру орнын ұстап тұрады.

Impoundment/SectionDescriptionImagesJordan Dam TailwaterThe Jordan Dam Tailwater flows approximate 7.5 miles into Wetumpka, Alabama, and it is a combination of pools, shoals and rapids. Alabama Power maintains minimum flow releases from Jordan Dam for whitewater boating and aquatic enhancement of the Coosa and Alabama Rivers below the dam. This section of river is home to the Moccasin Gap rapids, a class III whitewater. Lake JordanLake Jordan was impounded on December 31, 1928, and it was named after the maiden name (Jordan) of the mother of Reuben and Sidney Mitchell, who were instrumental in the construction of the Mitchell Dam on the Coosa River. The dam is 125 ft high, and it impounds 6800 acres (28 km2) of water. Lake Jordan has a surface elevation of 252' MSL and 180 miles of shoreline. The nearest town is Wetumpka, Alabama. It is an Alabama Power lake with a 100,000 Kilowatt generating capacity. Lake Jordan is also a recreational lake with fishing opportunities for largemouth bass, spotted bass, bluegill and other sunfish, crappie, catfish, striped bass, hybrid bass, and white bass. It was the location of the 2004 Bass Masters Classic Tournament. The lake has two public access sites maintained by Alabama Power. Lake BouldinThis was impounded on July 27, 1967, and it was named for Walter Bouldin. Lake Bouldin is part of Lake Jordan, and it is connected to Lake Jordan and the Coosa River by two manmade canals. Bouldin added 225,000 kilowatt generating power to the Lake Jordan system On February 10, 1975, an earth embankment section of Walter Bouldin Dam breached, causing total evacuation of the forebay reservoir and rendering the 225 MW power plant inoperable. No casualties or property damage (beyond the dam itself) were reported, and the dam was reconstructed later. Lake MitchellLake Mitchell was impounded on August 15, 1923, and it was named for James Mitchell, the President of Alabama Power from 1912 through 1920. The dam impounds 5850 acres (24 km2) of water, and it created a lake with 147 miles of shoreline. The nearest town is Clanton, Alabama. Lake Mitchell is an Alabama Power lake with a 170,000 kilowatt generating capacity. It is also a recreational lake with fishing opportunities for largemouth bass, spotted bass, bluegill and other sunfish, crappie, catfish, walleye, striped bass, hybrid bass, and white bass. Alabama Power maintains three public access sites on the lake. Lay LakeLay Lake was impounded in 1914 and named after Captain William Patrick Lay, the first President of Alabama Power. The dam impounds 12,000 acres (49 km2) of water, with a shoreline of 289 miles. The nearest town is Columbiana, Alabama. Lay Lake is an Alabama Power lake with 177,000 kilowatt generating capacity. It is also a recreational lake with fishing opportunities for largemouth bass, spotted bass, bluegill and other sunfish, crappie, catfish, striped bass, hybrid bass, and white bass. Alabama Power maintains seven public access sites on the lake. Lay Dam was one of the earliest concrete dams in the U. S., and its construction helped pioneer dam building technology in the early 20th century. Lake Logan MartinLake Logan Martin was impounded on August 10, 1964, and it was named after William Logan Martin, Jr. He was a circuit court judge in Montgomery who also served as the Attorney General for Alabama. The lake covers 15,263 acres (61.8 km2), and it has 275 miles of shoreline. The nearest town is Pell City, Alabama. Lake Logan Martin is an Alabama Power lake with a 128,250 kilowatt generating capacity. It is also a recreational lake with fishing opportunities for largemouth bass, spotted bass, bluegill and other sunfish, crappie, catfish, striped bass, hybrid bass, and white bass. Alabama Power maintains three public access sites on the lake. Lake Neely HenryLake Neely Henry was impounded on June 2, 1966, and it was named for H. Neely Henry, a senior executive vice president of the Alabama Power Company. The dam impounds 11,200 acres (45.3 km2) of water, and it has 339 miles of shoreline. The nearest town is Ohatchee, Alabama. Lake Neely Henry is an Alabama Power lake with a 72,900 kilowatt generating capacity. It is also a recreational lake with fishing opportunities for largemouth bass, spotted bass, bluegill and other sunfish, crappie, catfish, striped bass, hybrid bass, and white bass. Alabama Power maintains three public access sites on the lake. Weiss LakeThe Weiss lake was impounded on June 5, 1961, and it was named for F. C. Weiss, a former chief engineer of Alabama Power. The dam impounds a 30,200 acres (122 km2) lake with 447 miles of shoreline. The nearest town is Leesburg, Alabama. Weiss Lake is an Alabama Power lake with an 87,750 kilowatt generating capacity. It is also a recreational lake with fishing opportunities for largemouth bass, spotted bass, bluegill and other sunfish, crappie, catfish, striped bass, hybrid bass, and white bass. Weiss Lake is known for its crappie fishing and often called the "Crappie Capital of the World". Alabama Power maintains five public access sites on the lake.