Кіріспе
Шалманеср IV (неоассириялық клинопись: , "Салман - ең бірінші") – б.з.б. 783 жылдан б.з.б. 773 жылы қайтыс болғанға дейін Жаңа Ассирия империясының патшасы болды. Шалманеср – өзінің ізашары Адад-Нирари III-нің ұлы және мұрагері. Ол Ассирияның құлдырау кезеңінде билік құрды, сол кезден аз ғана деректер сақталған. Сондықтан оның билігі, ірі саяси оқиғалардан басқа, жақсы белгілі емес. Шалманесрдің тұсында патша билігіне қарағанда Ассирия шенеуніктерінің ықпалы артып, Ассирияның жаулары күшейе бастады. Шалманесрдің әскери күш-жігерінің көп бөлігі солтүстіктегі Урарту патшалығына қарсы күреске жұмсалды, ол осы кезеңде өзінің қуатының шарына жеткен еді.
Өмірбаян
Шалманесер IV – Адад-Нирари III (б.з.д. 811–783 жж.) ұлы және мұрагері, 783 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін таққа отырды. Шалманесер IV билікке келгеннен бастап Ассирия тарихында белгісіз кезең басталды, одан аз ғана мәлімет сақталған. Бұл кезең оның екі тікелей ізбасары, ағалары Ашурдан III (б.з.д. 773–755 жж.) және Ашур-нирари V (б.з.д. 755–745/744 жж.) билік еткен уақытқа дейін созылды. Адад-Нирари III билігінің соңында Жаңа Ассирия империясы құлдырауға бет бұрды. Атап айтқанда, патшаның өзіне ерекше күшті шенеуніктердің пайда болуы қауіп тудырды. Олар Ассирия монархының билігін мойындаса да, іс жүзінде жоғары билікпен әрекет етіп, патшаларға ұқсас жазбаларын жасай бастады. Бұл жағдай Шалманесер мен оның тікелей ізбасарларының тұсында да жалғасты, сол кезде осындай шенеуніктердің жазбалары патшалардың жазбаларынан гөрі жиірек кездеседі. Сонымен қатар, Ассирияның жаулары күшейіп, қауіптірек бола бастады. Ассирияның осы құлдырау кезеңі солтүстік Урарту патшалығының өркендеуімен бірге жүрді. Шалманесерден аз ғана мәтіндер белгілі. Оның тұсында ешқандай құрылыс жобасы жүргізілмеген, бірақ ол Ассирияның алғашқы астанасы болған Ассурда біршама құрылыс жұмыстарын жасаған деп есептеледі. 773 жылы Түркиядағы Мараш қаласының жанынан табылған бір жазуда Дамаскқа қарсы жорықтан кейін Куммух патшасы Ушпилулуммен шекараны растау туралы айтылған. Жазуда Дамаскқа қарсы жеңіске ықпал еткен генерал Шамши-Илу есімі көрсетілген, ал Шамши-Илу немесе Шалманесер Ушпилулуммен келіссөз жүргізген-дігі туралы мәселе нақты емес. Тартар көлінің жанындағы Телл-Абта археологиялық қазбасында сарай жаршысы Бел-Харран Бели-Усур жазған, шөлде жаңа қаланың негізін қалауды сипаттайтын стела табылды. Ерекше жағдай, стелада Бел-Харран Бели-Усурдың аты биліктегі патшаның атынан бұрын келтірілген, сондай-ақ жаңа қаланың негізін оған, емес Шалманесерге жатқызылған, бұл оның үлкен тәуелсіздігін көрсетеді. Одан да қызығы, стеланың жазуында биліктегі патша Шалманесер деп аталған, кейіннен ол Тиглат-Пилесер III (б.з.д. 745–727 жж.) деп өзгертілген. Шалманесердің әйелінің аты Хама болған. Олар Адад-Нирари билік еткен кезде үйленген, өйткені Адад-Нираридің жазуында ол оның келіні екені айтылған. Хаманың қабірі 2017 жылы Трейси Л. Сперриер Нимруд қаласында, Шалманесер тұсындағы астанада табылған. Оның қаңқасы оның 18-20 жасында, Шалманесер билік еткен кезде қайтыс болғанын көрсетіп тұр, бірақ өлім себебі анықталмады. Оның қасында түрлі қазыналар, алтын тәж, зергерлік бұйымдар, асыл тастар, алтын тостағандар, білезіктер, сақиналар, брошкалар, құмыралар, мөрлер, қалпақтар, жапырақтар, кеселер және цилиндрлік мөрлер көмілген. Шалманесер билік еткеннен кейін оны еске алатын жазуларға Ассирия патшаларының тізімі (оның билік мерзімінің ұзақтығы осы тізімде көрсетілген), кейінгі патша жарлығы және Шалманесер билік еткен жылдардың есімдерін қамтитын есімдер тізімі жатады. Есімдер тізімінен Шалманесердің б.з.д. 781 жылдан 776 жылға дейін Урартуға қарсы жорыққа шыққандығы белгілі. Шалманесер IV бастаған қараңғы кезеңде Ассирия құдайы Ашшурға жазылған хат осы жорыққа қатысты болуы мүмкін, бірақ ол оның ізбасарының тұсында жазылған болуы да мүмкін. Шалманесердің есімдер тізімінде жазылған басқа да жорықтарына б.з.д. 776 жылы Итуʾаға (вероятно, Вавилон қаласы), б.з.д. 775 жылы "секірмелі тауға", б.з.д. 774 жылы Намриге (Урартуда) және б.з.д. 774 жылы Дамаскқа жасаған жорықтар жатады. Шалманесердің Урартуға қарсы соғыстары шешуші болмаса да, Дамаскқа және, мүмкін, секірмелі тауға қарсы батысқа жасаған жорықтары, сондай-ақ Ушпилулуммен шекараны растауы батыстағы жетістіктерін көрсетеді. Мүмкін, жорықтардың бір бөлігі немесе тіпті барлығын патша емес, Шамши-Илу басқарған. Шалманесер б.з.д. 773 жылы қайтыс болды, оның орнына ағасы Ашурдан III отырды.