Кіріспе

Шығармашылық тоқымалық жұмыс

Тартылған жіппен кестелеу – ашық тігіс кестелеудің ең ерте түрлерінің бірі және ол Еуропаның барлық аймақтарында қолданылған. Алғашқыда ол діни мақсаттағы заттарды безендеуге және сүтіктерге әшекейлеуге жиі пайдаланылған. Бұл – тегіс тоқыма матадан жіптерді санап алып тастауға негізделген кестелеу түрі, яғни бүктемесінен және/немесе тоқымасынан жіптерді жою арқылы жасалады. Қалған жіптер түрлі өрнектерге топтастырылып немесе жинастырылады. Тартылған жіптің күрделі стильдері басқа да тігістер мен техникаларды қолданады, бірақ тартылған жіп бөліктері олардың ең ерекше белгісі болып табылады. Ол сондай-ақ ақ жіппен кестеленген жұмыстармен бірге жіктеледі, себебі дәстүрлі түрде ол ақ жіппен ақ матаға тігіледі және көбінесе басқа ақ түсті техникалармен үйлестіріледі.

Тарих

Тартылған жіппен кестелеу – ашық жұмыс кестелеудің өте ерте түрі, және ол қайыс жасаудың негізі болып табылады. 12 ғасырдан бері тартылған жіппен жасалған жұмыс Opus Tiratum және Punto Tirato деп белгілі болды. Тартылған жіппен жұмыс жасаудың түрлері бүкіл Еуропа бойынша кеңінен танылып, жасалды, көбінесе діни мақсаттар үшін немесе көрпелерді безендіру үшін қолданылды. Алғашқы үлгілердің кейбіреулері зығыр матадан жасалған, сондықтан жұмысты көру үшін үлкейту құралы қажет. Мюрешка термині, мережканың бір түрі, кейбір айналымдарда Украинаның орталық аймақтарында, әсіресе Полтава және Киев облыстарында, сондай-ақ Днепр (Днепр) өзені бойындағы аймақтарда дәстүрлі түрде қолданылатын украиндық тартылған жіп техникасын белгілеу үшін қолданыла бастады. Кейбіреулер оны «Полтава стиліндегі» мережка деп атайды. Бұл техниканың украин тілінде жекелеген сипаттамалық атауы бар, оны ағылшын тіліне «қабаттаулар» деп аударуға болады. Полтава стиліндегі «қабаттаулар» мережкасын жасау техникасы негізінен басқа жіптерді қалдырып, қатарлас тоқыма жіптердің жиынтығын тартуды, содан кейін ежелгі шеттік тігісті (prutyk деп аталады) және осы арнайы «қабаттаулар» техникасын қолдануды қамтиды. Осы әдіспен жасалған суреттер қарапайым және тар немесе кез келген бір түсті кесте суреті сияқты күрделі және кең (биік) болуы мүмкін. Прутик (кейде «прутик» деп те жазылады) – бұл үш жіптің әр тобын шеттік тігіс арқылы бірге тартып, жасалатын «топ» (немесе таяқ). Украин тілінде прутик – бұл «қарапайым шеттік тігіс» (яғни: мережка прутик) дегеннің басқаша атауы, немесе ол шеттік тігістегі әрбір кішкентай «топты» білдіруі мүмкін.

Қалғандары

Қос тізгілі кестеленің бір түрі, онда тізгі және көлденең жіптер белгілі бір аралықпен алынып тасталады, қалған жіптерді "тоғысқа" орап, бекіту үшін кестелік жіптер қолданылады, осылайша желіге ұқсас нәрсе жасалады. Содан кейін, инемен тоқу немесе инемен жөндеу арқылы осы желіге кестелік жіптермен өрнектер тоқылады. Нәтижесінде, ақ (немесе этникалық аймаққа байланысты түрлі түсті) кестемен жасалған өрнек "ашық" желілі матаның фонында пайда болады.

Қатты қысым

Хардангер кестесі – бүгінде ең көп таралған, жіптерді тартып жасалатын кесте түрі. Ол Норвегиядан, Хардангердің дәстүрлі аймағынан бастау алады. Хардангер өрнектерінің негізін атлас тігістер құрайды. Геометриялық бөліктерде ұзын және көлденең жіптер тартылып алынады, ал қалған тор қарапайым тоқу арқылы немесе жіптерді бүгу арқылы, сондай-ақ шектеулі сандағы қарапайым толтыру өрнектерімен бекітіледі. Өрнектер көбінесе геометриялық болады, егер гүлдер немесе басқа да бейнелер болса, техниканың ерекшелігіне байланысты олар өте стильденген болады. Хардангер матаны жиектеу үшін ғана түйреу тігістерін қолданбайды. Ол әдетте бірқатар жуан мата мен жіптермен орындалады.

Украиналық кесу

Hardanger сияқты украин кескіні де «кесіп, сызу» санатына жатады, себебі, мережкадан (сызып шығару) айырмашылығы, негізгі матаның жіптері тік және көлденең бағытта кесіледі, осылайша матаның өзінде сызып шығарудан гөрі ірі кескіш ойықтар пайда болады. Украин тілінде кескіш тігіс – выризування (айтылуы – veree zoo van nya, «кескіш тігіс» деп аударады). Украин кескішінің бірнеше стилі бар, олардың бірі Хардангер кескішіне өте ұқсас.

Иіншпен және сыммен жұмыс

Ретицелла тоқымасы – бұл кестелеудің бір түрі, онда инелік тоқыманың әдеттегі техникалары тартылған жіп жұмыстарын безендіру үшін қолданылады. Ол алғаш рет 16 ғасырда Италияда пайда болды. Тоқымашылар тігілген матасыз да осындай жұмыстарды жасай алатындарын түсінген кезде инелік тоқыма осыдан дамыды. Жоғары сапалы ретицелла жібек тігісі сияқты жұқа жіппен тоқылады. Раскин тоқымасы – шын мәнінде оның заманауи түрі. Бұранда және көлденең жіптер алынып тасталады, ал қалған жіптер инелік тоқымадағыдай түйме тесігі тігісімен бекітіледі. Тартылған жіп жұмысын инелік тоқыма техникаларымен үйлестіретін тағы бір кестелеу стилі – Даниядан шыққан Хедебо, ол Копенгаген және Роскильде аймақтарынан бастау алады. Ол ретицелладан және дәстүрлі итальяндық инелік тоқымадан бір жағынан, ал Хардангерден екінші жағынан айқын ерекшеленетін техникаларды қолданады. Онда түйме тесігі тігісі кеңінен қолданылады, бірақ олар итальяндық кестедегіден сәл өзгеше орындалады.