Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Виктория Кресінің иегері, британ саяхатшысы
Recipient of the Victoria Cross
the British politician
Томас Крисп (28 сәуір 1876 – 15 тамыз 1917) – ағылшын теңізшісі және өлімнен кейін Виктория Кресімен марапатталған. Азаматтық өмірінде Суффолк графтығындағы Лоустофт қаласында балық аулаумен айналысқан Крисп, 1917 жылы Солтүстік теңізде неміс суасты қайығының шабуылына қарсы кемесін, қаруланған теңіз кемесі «Нельсонды» қорғағанда қаза тапқаннан кейін бұл наградаға ие болды. Крисптің осы «теңсіз күрес» алдындағы өзін-өзі құрбан етуі Ұлыбритания үшін Бірінші дүниежүзілік соғыстың ең ауыр күндерінде, 1917 жылдың соңында, ел Пасшендейл шайқасында зор шығынға ұшыраған кезде, моральдық рухта көтерілуге септі. Томас мектепті бітіргеннен кейін теңізге бет бұрып, бірнеше жыл шабақ балықшысы болып жұмыс істеді, содан кейін Лоустофттан балық аулайтын траулерге қосылды. Ол табиғатымен жақсы теңізші болған, бірақ бұл жұмыстан тез жалықты және Атлантика мұхитында жүзетін «SS Mobile» кемесіне кіріп, кеме басшысының орынбасары болып, бірнеше мәрте Атлантиканы кезіп өтті. 1914 жылдың шілдесінде Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Крисп теңізде болды. Соғыс басталғанын білмей, ол бірнеше күн Солтүстік теңізде қалды және қайтып келгенде жау суасты қайықтарының кез келген сәтте портына шабуылдауы мүмкін екенін естіп таң қалды. Бұл қауіп іске аспағаннан кейін Томас Крисп балық аулауға оралды, ол әскери қызметке тым ескі деп есептелді және Ұлыбританияның азық-түлікпен қамтамасыз етілуі үшін маңызды мамандық иесі болды. Қыркүйек айының соңында Джордж Борроу қайтыс болды, ал олар неміс U- қайығымен бірге мыңнан астам адаммен бірге батып кеткенге дейін Том Крисп-кіші бірнеше аптадан кейін балық аулау торларынан денелер табу туралы жазды.
Thomas Crisp VC, DSC, RNR (28 April 1876 – 15 August 1917) was an English sailor and posthumous recipient of the Victoria Cross. Crisp, in civilian life a commercial fisherman operating from Lowestoft in Suffolk, earned his award after being killed during the defence of his vessel, the armed naval smack Nelson, in the North Sea against an attack from a German submarine in 1917. Crisp's self sacrifice in the face of this "unequal struggle" was used by the government to bolster morale during some of the toughest days of the First World War for Britain, in late 1917, during which Britain was suffering heavy losses at the Battle of Passchendaele. Leaving school, Thomas took to the sea, spending several years as a herring fisherman before joining a fishing trawler out of Lowestoft. He was a natural to the work, being a remarkably good sailor, but tired of it quickly and joined the Atlantic steamship SS Mobile, becoming her quartermaster and making several trans Atlantic voyages. When the First World War began in July 1914, Crisp was at sea. Unaware of the outbreak of war, he remained in the North Sea for several days, and was surprised on his return to learn that enemy submarines were expected off the port at any moment. When this threat failed to materialise, Thomas Crisp returned to fishing, considered too old for military service and in an occupation vital to Britain's food supplies. In late September, George Borrow passed , and shortly before they were all sunk, with over a thousand lives lost, by German U boat Tom Crisp Jr. later wrote of finding bodies in their fishing nets for weeks afterwards.
Соғыс қызметі
1915 жылдың басында Том Крисп-младший кемеден шығып, Корольдік теңіз күштеріне қосылды. Бірнеше аптадан кейін, бірнеше ай бойы күтілген U-кеме қауіпі іске асты, су асты кемелері қорғалмаған балық аулау флоты арасында пайда болып, экипаждарды шағын қайықтарға жібергеннен кейін динамит қолданып, ондаған балық аулау кемелерін жойды. Бұл шабуыл Германияның Ұлыбританияны азық-түлікпен қамтамасыз ету стратегиясының бір бөлігі болды және Солтүстік теңіздегі балық аулау флотына ауыр нұқсан келтірді. Жорж Борроу осы оқиғада қаза тапқандардың бірі болды, ол тамыз айында суға батып кетті, бірақ Том Крисп (әкесі) сол кезде кемеде болған-болмағаны белгісіз. Осы ұсынысқа келісіп, Крисп алдымен матрос, ал 1916 жылдың ортасына қарай Корольдік теңіз резервінде капитан болды. Ол ұлының 3 фунттық зеңбірекпен қаруланған HM Armed Smack I'll Try кемесінің экипажына қосылуын ұйымдастырды. 1917 жылдың 1 ақпанында Солтүстік теңізде I'll Try екі су асты кемесінің smack және оның ілесушісі, ірірек Boy Alfred кемелеріне жақын жерде пайда болуымен жаумен алғашқы қақтығысына түсті. Жаудың торпедаларынан шамалы қауіп болғанына қарамастан, екі smack те қарсыластарына соққы берді және оларды батып кетуі мүмкін деп хабарлады, бірақ соғыстан кейінгі неміс деректері сол күні ешқандай су асты кемесі жоғалмағанын көрсетті. Екі капитан да осы ісі үшін Еңбек орденімен марапатталды және 200 фунт стерлинг сыйлық алды, ал Криспке жоғарылау және мұхитқа шығатын Q кемесіне ауысу ұсынылды. Әйелінің күрт және қайтымсыз ауруына байланысты ол бұл ұсыныстан бас тартуға мәжбүр болды. Ол 1917 жылдың маусымында қайтыс болды.
In early 1915, Tom Crisp Jr left the vessel to join the Royal Navy. A few weeks later the U boat threat expected so many months before arrived, as submarines surfaced among the undefended fishing fleets and used dynamite to destroy dozens of them after releasing the crews in small boats. This offensive was part of a wider German strategy to denude Britain of food supplies and took a heavy toll on the fishing fleets of the North Sea. George Borrow was among the victims, sunk in August, although it is not known if Tom Crisp (father) was aboard at the time. Agreeing to this proposal, Crisp became first a Seaman and by mid 1916 a Skipper in the Royal Naval Reserve, arranging for his son to join the crew of his boat, the HM Armed Smack I'll Try, armed with a 3 pounder gun. On 1 February 1917 in the North Sea, I'll Try had its first confrontation with the enemy when two submarines surfaced close to the smack and her companion the larger Boy Alfred. Despite near misses from enemy torpedoes, both smacks scored hits on their larger opponents and reported them as probable sinkings, although post war German records show that no submarines were lost on that date. Both skippers were awarded the Distinguished Service Cross and a present of £200 for this action, and Crisp was offered a promotion and transfer to an ocean going Q ship. He was forced to turn down this offer due to his wife's sudden and terminal illness. She died in June 1917.
Виктория Кресті акциясы
Шілде айында I'll Try «Нельсон» деп қайта аталды, ал Boy Alfred «Этель & Милли» болды, олардың жасырын күйін сақтау мақсатында. Кемелер бірлесіп жұмыс істеуді жалғастырды, ал Крисптің экипажы екі кәсіби теңізші және Корольдік морской пехотасының мергенімен күшейтілді, нәтижесінде «Нельсон» экипажында Крисп пен оның ұлын қоса алғанда он адам болды. 15 тамызда шалмалар әдеттегідей теңізге шығып, таңертең аулаудан кейін Джим Хоу Банкі маңында жүзіп өтетін жау кемелерін іздеуге кірісті. 14:30-да Крисп су бетінде неміс суасты кемесін байқады. Суасты кемесі де шалманы көріп, екі кеме де бірден атыс ашуға кірісті, суасты кемесінің қаруы «Нельсон» оққа түсуге үлкермес бұрын бірнеше рет тиді. Соғыстың осы кезеңінде неміс суасты кемелерінің капитандары алдау кемелерінің тактикасын білгендіктен, британдық сауда кемелерін тоқтатуды қойды, оларды алыстан оқпен батыруды жөн көрді. Суасты кемесінің төртінші оғы шалманы тесіп, жетіншісі Крисптің екі аяғын жарып алды. Құпия құжаттарды теңізге лақтыруға бұйрық берген Крисп кеменің төрт көгершін арқылы жіберуге хабар диктанттады: сол дәуірдегі көптеген кіші кемелер сияқты «Нельсон» да радиоаппаратынан мүлдем құрылған еді. «Нельсонға суасты кемесі шабуыл жасады. Капитан қаза тапты. Джим Хоу Банкі. Жедел түрде көмек жіберіңіз». Тоғыз жараланбаған экипаж мүшесі батып бара жатқан кемені тастап кетті, олар капитанды алып кетуге тырысты, бірақ ол оларды баяулату үшін өзін теңізге лақтыруды бұйырды. Экипаж оны істеуден бас тартты, бірақ оны жылжыта алмағанын түсініп, оны жатқан жерінде қалдырды. Ол бірнеше минуттан кейін ұлының құшағында көз жұмды. Ол өлгенде де күлімсіреп, кеме суға батып бара жатқанда да сол күлімсіреуімен қалды деген әңгіме бар. «Этель & Милли» «Нельсон» батып бара жатқанда оқиға орнына келді, ал оның капитаны Чарльз Мэннинг «Нельсонның» құтқару қайығын жанына шақыруға бұйрық берді. Аман қалғандар екінші қайықты тым көп адаммен толтыруға болатынын түсініп, бас тартты, ал Мэннинг суасты кемесіне қарай жүзіп, соның салдарынан қауіпті оққа түсті. Оның кемесі көп ұзамай қатты зақымданып, суға батып бастады. Бұл оқиғалардың шындығын растау мүмкін емес. Тағы бір теория бойынша, олар тұтқынға алынып, суасты кемесі батқан кезде өлтірілді. UC 63 екі кемені де батырған суасты кемесі деп есептеледі. «Нельсоннан» аман қалғандарға екі күнге жуық уақыт бойы теңізде жүзуге тура келді, содан кейін олар Джим Хоу Буйына жетіп, оларды «Dryad» балық шаруашылығын қорғау кемесі құтқарып алды. «Қызыл әтеш» аталған көгершін Лоустофт билігіне кемелердің тағдыры туралы хабар жеткізіп, «Dryad» кемесін аман қалғандарды іздеуге жіберді. Медаль табыстау рәсімі 1917 жылғы 19 желтоқсанда Букингем сарайында Том Крисп-младшийге жасалды. Томас Крисп, VC, DSC, Лоустофт зиратындағы әйелінің қабірінде мәңгі есте қалды.
In July, I'll Try was renamed Nelson and Boy Alfred became Ethel & Millie, in an effort to maintain their cover. The boats continued to operate together and Crisp's crew was augmented with two regular seamen and a Royal Marine rifleman, providing Nelson with a crew of ten, including Crisp and his son. The smacks set out as usual on 15 August and pulled in a catch during the morning before making a sweep near the Jim Howe Bank in search of cruising enemies. At 2.30 pm, Crisp spotted a German U boat on the surface away. The U boat also sighted the smack and both vessels began firing at once, the U boat's weapon scoring several hits before Nelsons could be brought to bear. By this stage in the war, German submarine captains were aware of the decoy ship tactics and no longer stopped British merchant shipping, preferring to sink them from a distance with gunfire. The fourth shot fired by the U boat holed the smack, and the seventh tore off both of Crisp's legs from underneath him. Calling for the confidential papers to be thrown overboard, Crisp dictated a message to be sent by the boat's four carrier pigeons: like many small ships of the era, Nelson did not possess a radio set. Nelson being attacked by submarine. Skipper killed. Jim Howe Bank. Send assistance at once. The sinking smack was abandoned by the nine unwounded crew, who attempted to remove their captain, who ordered that he should be thrown overboard rather than slow them down. The crew refused to do so, but found they were unable to move him and left him where he lay. He died in his son's arms a few minutes later. It is said that he was smiling as he died and remained so as the ship sank underneath him. Ethel & Millie had just arrived on the scene as Nelson sank, and her captain Skipper Charles Manning called for Nelsons lifeboat to come alongside. Realising that this would greatly overcrowd the second boat, the survivors refused and Manning sailed onwards towards the submarine, coming under lethal fire as he did so. His vessel was soon badly damaged and began to sink. These scenarios cannot be substantiated. Another theory is that they were taken prisoner and killed when the submarine was sunk. UC 63 has been named as the submarine that sank both vessels. The survivors of Nelson drifted for nearly two days until they arrived at the Jim Howe Buoy, where they were rescued by the fishery protection vessel Dryad. A pigeon named "Red Cock" had reached the authorities in Lowestoft with news of the fate of the boats and caused the Dryad to be despatched to search for survivors. The medal presentation was made to Tom Crisp Jr at Buckingham Palace on 19 December 1917. Thomas Crisp, VC, DSC, is memorialised on his wife's gravestone in Lowestoft Cemetery.
Соғыстан кейінгі естеліктер
Соғыстан кейін Крисптің есімін сақтау үшін Лоустофт еркін кітапханасында және Лоустофт теңіз мұражайында шағын көрмелер ашылды. Алғашқысында арнайы тапсырыспен салынған картина және жылдар өткен соң теңіз түбінен шығарылған «Нельсон» кемесінің бөліктері қойылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ғимараттың қирауынан бұл көрме жойылды. Қазір Лоустофт қала әкімшілігінде Криспке тартылған Виктория кресінің көшірмесі бар жаңа көрме орналасқан. Ал түпнұсқасы Крисптің отбасы медаль жеке қолында болса, оның қадір-қасиетіне немқет келеді деп санағандықтан, жергілікті кеңес тарапынан сақтауға алынған. Оны қалаушыларға көрсетуге болады. Крисптің есімі Бірінші дүниежүзілік соғыста теңізде қаза тапқандарға арналған Чатем теңіз ескерткішіне, сондай-ақ Лоустофт қаласындағы соғыс құрбандарына арналған Сент-Джон және Сент-Маргарет шіркеулеріндегі ескерткіштерге жазылған. Соңғы шіркеуде оның есіміне арналған «ВК қоңырауы» да бар. Оның туған Лоустофт қаласында Том Крисп көшесі оның құрметіне аталған. Оқиғаға қатысты қосымша мәлімет ретінде, шайқас туралы хабарды билікке жеткізген «Қызыл әтеш» деген қанатты хабаршы, өлген соң сақталды және көп жыл бойы Лоустофт қала әкімшілігіндегі Томас Крисп көрмесінде қойылды. Кейін ол Оңтүстік Кенсингтондағы мұражайға көшірілгені хабарланды.
After the war, a small display in memory of Crisp was set up in Lowestoft Free Library and another in Lowestoft Maritime Museum. The former contained a specially commissioned painting and parts of the sunken Nelson, which were dredged up years later. This display was destroyed during the Second World War when the building was gutted in the Blitz. A new display featuring a replica of the Victoria Cross awarded to Crisp currently stands in Lowestoft Town Hall. The original is held securely by the local council after Crisp's family felt his interests would not be served if the medal were held privately. It can be viewed on request. Crisp's name is inscribed on the Chatham Naval Memorial for those lost at sea during the First World War, as well as two church memorials in Lowestoft to the town's war dead, St. John's and St. Margaret's. The latter church also contains a "VC Bell" dedicated to his memory. Tom Crisp Way, a street in his native Lowestoft, is named in his honour. In a footnote to the action, the pigeon "Red Cock", which brought news of the engagement to the authorities, was stuffed upon his death and was mounted in the Thomas Crisp display at Lowestoft Town Hall for many years before being reportedly relocated to a museum in South Kensington.