Кіріспе
Дональд Алан Шон (19 қыркүйек 1930 жыл - 13 қыркүйек 1997 жыл) – американдық философ және Массачусетс технология институтында қала құрылысы саласындағы профессор. Ол рефлексивті тәжірибе концепциясын жасады және ұйымдық оқу теориясына үлес қосты.
Білім және мансап
Ол Бостонда дүниеге келіп, Массачусетс штатында Бруклин мен Ворчестерде өсті. Йель университетінде бакалавр дәрежесін алғаннан кейін, Гарвард университетінде философия бойынша магистрлік және докторлық білімін аяқтады. Оның диссертациясы Джон Дьюидің сауалдану теориясына арналған. Ол сонымен қатар Париждегі Сорбоннада оқып, музыканы (пианино және кларнет) тереңдетіп оқыды. 1997 жылы қайтыс болғанға дейін ол сол жерде тұрды. Осы онжылдықтар бойы ересектер білімі/ұйымдық мінез-құлық саласындағы сарапшы Крис Аргириспен тығыз ынтымақтастықта болды, бұл ұйымдардың қалай дамуы, бейімделуі, үйренуі немесе осы маңызды міндеттерде сәтсіздікке ұшырауы туралы маңызды түсініктерге әкелді. Олардың ынтымақтастығы 1970 жылдары екі кітап жарық көрді: «Теория тәжірибеде» және «Ұйымдық оқыту», соңғысы 1996 жылы толығымен қайта жаңартылып, «Ұйымдық оқыту II» деген атпен қайта басылды.
Үлестер
Дональд Шён қолданылатын салалардың кең ауқымына бірнеше маңызды ұйымдастырушы тұжырымдамаларды енгізді. Ол әлеуметтік жағдайларды бейнелі сипаттау ретінде "генеративті метафора" идеясын ұсынды, бұл көбінесе жасырын және тіпті жартылай саналы, бірақ проблемаларды шешу жолдарын қалыптастырады. Мысалы, ол қиын жағдайдағы қалалық ауданды қалалық "жарамсыздық" деп сипаттау практикасы және осыған байланысты ауру идеясына негізделген қадамдар 1960 жылдары апатты "қалалық жаңару" жобаларына әкелді деп мәлімдеді. Шалғайдағы аудандарды жаңартуда, егер бұл аудан табиғи өсуі шектелген табиғи қауымдастық ретінде қарастырылса, онда "жарамсыздық" немесе ауру денесі деген метафоралық көзқарасқа негізделген тәсіл өзгеше болады. 1971 жылы ол "Тұрақты күйден арғы жағында" атты кітабында мемлекеттік басқаруды оқу жүйесінің мысалы ретінде көрсетті. Екі жылдан кейін ол "оқу жүйесі динамикалық консерватизмдікпен жұмыс істейтін деңгейде жұмыс істеуі керек, бұл жүйе өзін-өзі қамтамасыз ететін негізгі функцияларға төзімсіз қауіп тудырмай, жүйенің күйін өзгертуге мүмкіндік беруі керек" деді. Шён өзінің аргументіне және рефлексивті практиканы зерттеу туралы түсінігіне "Рефлексивті практик" (1983) кіретін кітаптар трилогиясын арнады. Бұл жоспарлау процесін түсінудегі өзіндік қабілетсіздігінен туындады, соның ішінде студенттерінің далалық жұмыс тәжірибесінен не үйренгенін анықтауға келмеді. Шён бұл мәселені "әрекетте ойлау" тұжырымдамасын дамытқанда шешті, ол кітапта түсіндірілген. Бұл инженерия, сәулет, басқару, психотерапия және қала құрылысы салаларындағы әртүрлі мамандарды қамтитын жағдайлық зерттеулер арқылы ойлау, сөйлеу және өзара әрекеттесу процестерін зерттеуді қамтиды. Оның моделі тәжірибешілерді кәсіби шеберлікті дамытуда техникалық білім мен "шеберліктің" рөлін қайта қарастыруға шақырды. Бұл тұжырымдама ең алдымен мұғалімдерді даярлау, денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер салаларын, сондай-ақ сәулеттік дизайнды зерттеуге әсер етті. Бұл архитектуралық және басқа да кәсіби тәжірибелерді зерттеген конструктивистік мұғалімдер білім беру реформаторларына әсер етуімен көрсетілді. Шён сонымен қатар жоғары оқу орындарының білімге деген көзқарасында "кәсіби құзыреттілікке таңдамалы назар аудармауын" сынға алды. Рефлексивті практика контекстінде Шён техникалық рационализмнің басым эпистемологиясын өзінің әрекетте ойлау аясымен алмастыруды ұсынды. MIT-тегі әріптесі Мартин Рейнмен бірге Шён 1994 жылы "шеңберлік рефлексияны" сипаттады, ол әдетте мойындалмайтын әлеуметтік проблемалардың "шеңберлерін" сынға ала отырып, ортақ реконструкция жасауды және "шешілмейтін саяси дауларды" шешу үшін жүйелік деңгейде оқытуды ұсынды. Шён біздің түсінігіміздің қазіргі қабылданған шеңберінен сыншыл ойлауға және трансформациялық оқытуға көшу қажет екенін айтты. Оның кейінгі еңбектерінің көп бөлігі практикадағы ойлауға және оқу жүйелері тұжырымдамасына қатысты. Оның мансабы осы салада үш бағытты қамтыды: 1) оқу қоғамы; 2) кәсіби оқыту және тиімділік; 3) рефлексивті практик. Крис Аргириспен бірге Шён оқыту зерттеулерінің сипаттамалық және араласушық өлшемдері туралы басқару ойлауының негізін қалады. Олардың бір теориясы бойынша, ұйымдар мен жеке тұлғалар икемді болуы керек және өмір бойы алған сабақтарын енгізуі керек, бұл ұйымдық оқыту деп аталады. Оның джаз музыкасына деген қызығушылығы және қатысуы оған импровизация және "бірден ойлау" тұжырымдамасын үйретуге шабыс берді, сондай-ақ тәжірибе, оқыту және практиканың кері байланыс арқылы біз өз жұмысымызды (білім беру болсын немесе болмасын) үнемі жақсарта аламыз және "рефлексивті практик" бола аламыз. Осылайша, Шённың жұмысы көптеген тәжірибелік салаларға, жиырмасыншы ғасырдың негізгі білім беру теорияларына, тәжірибелік білім беру сияқты және оның көптеген маңызды теоретиктерінің жұмысына сәйкес келеді, атап айтқанда Джон Дьюи, Курт Левин, Карл Роджерс және Дэвид А. Колб. Шён адамдар мен ұйымдар икемді болуы керек және өмірлік тәжірибелерін және өмір бойы алған сабақтарын енгізуі керек деп сенді. Бұл ұйымдық оқыту деп те аталады (Fulmer, 1994). Ұйымдық оқыту екі нәрсеге негізделген. Біріншісі - бір циклді оқыту, екіншісі - екі циклді оқыту. Біріншісі - ұйымдар өз жұмысын нарықтың өзгеріп жатқан жағдайына сай етіп бейімделген кезде болатын процесс. Екіншісі нарыққа бейімделуді ғана емес, сонымен қатар бизнес мақсаттарына жетудің жаңа және жақсы жолдарын құруды қамтиды (Fulmer, 1994).
Негізгі жұмыстар
Тұжырымдамалардың орын ауыстыруы. Лондон: Тависток, 1963 жыл. Технология және өзгерістер: жаңа Гераклит. Оксфорд: Пергамон, 1967 жыл. Тұрақты күйден асып түсу. Хармондсворт: Пингвин / Нью-Йорк: Нортон, 1973 жыл. (С. Аргириспен бірге) Теория тәжірибеде: кәсіби тиімділікті ұлғайту. Сан-Франциско: Джосси Бас, 1974 жыл. (C. Argyриспен бірге) Ұйымдық оқыту: іс-қимыл тұрғысынан қарағандағы теория. Reading, MA: Эддисон Уэсли, 1978 жыл. Ойлы практик: кәсіби мамандардың іс-қимыл кезіндегі ойлауы. Лондон: Темпл Смит, 1983 жыл. Ойлы практикті тәрбиелеу. Сан-Франциско: Джосси Бас, 1987 жыл. (ред.) Ойлануға бет бұру: білім беру тәжірибесіндегі және білім беру практикасы бойынша жағдайдарды зерттеу. Нью-Йорк: Teachers College (Columbia), 1991 жыл. (М. Рейнмен бірге) Қарқас рефлексиясы: шешілмейтін саяси дауларды шешуге қарай. Нью-Йорк: Basic Books, 1994 жыл. (C. Argyриспен бірге) Ұйымдық оқыту II: теория, әдіс және практика. Reading, MA: Аддисон Уэсли, 1996 жыл. 1995 жылдың наурызында библиография жасалды.
(with C. Argyris) Theory in practice: Increasing professional effectiveness. San Francisco: Jossey Bass, 1974. (with C. Argyris) Organizational learning: A theory of action perspective. Reading, MA: Addison Wesley, 1978. The Reflective Practitioner: How professionals think in action. London: Temple Smith, 1983. Educating the Reflective Practitioner. San Francisco: Jossey Bass, 1987. (ed.) The Reflective Turn: Case studies in and on educational practice. New York: Teachers College (Columbia), 1991
(with M. Rein) Frame Reflection: Toward the Resolution of Intractable Policy Controversies. New York: Basic Books, 1994
(with C. Argyris) Organizational learning II: Theory, method and practice. Reading, MA: Addison Wesley, 1996. A bibliography was compiled in March 2015.