Кіріспе

Грек пирронистік философы (б.з.д. 320 – б.з.д. 235) Шекспирдің "Афиналық Тимон" шығармасына шабыт көзі болған.

Тимон Флиусский (Τίμων ὁ Φλιάσιος, gen. Τίμωνος; б.з.д. 235 ж.) – эллиндік дәуірдегі ежелгі грек философы, Пирронның шәкірті. Пирроннан айырмашылығы, Тимон "Силлой" (Σίλλοι) деп аталатын сатирикалық философиялық өлеңдер мен бірқатар прозалық еңбектер жазды. Бұл еңбектер қазірде жоғалып кеткен, бірақ кейінгі авторлардың келтірген үзінділері оның философиясын шамамен қайта құруға мүмкіндік береді.

Өмір

Тимонның өмірбаянының негізгі көзі – Диоген Лаертиус еңбегіндегі мағлұмат, ол Никеялық Аполлонид, Каристтік Антигон және Сотион сияқты ертерек авторлардан алынғанын айтады, ал олардың еңбектері қазір жоғалып кеткен. Диогеннің сөзіне қарағанда, Тимон Флиуда дүниеге келген, бастапқыда театр бишісі болған, бірақ философияны оқу үшін осы кәсібін тастап, Мегараға көшіп, Стилпомен біраз уақыт өткізген, үйіне оралып үйленген, содан кейін әйелімен Элиске көшіп, Пирроның көзқарастарын қабылдаған. Елістен қайтадан қиын жағдайға байланысты қуылған ол Геллеспонт пен Пропонтта біраз уақыт өткізіп, Халкидонда софист ретінде табысты оқытқан, тіпті байлыққа ие болған. Содан кейін ол Афинаға көшіп, Тебада қысқа ғана тұруды есептемегенде, өмірінің соңына дейін сонда тұрған. Диогеннің мәлімдемесіне сәйкес, ол Антигон және Птолемей II Филадельф патшаларын білген. Суда да оның бірнеше әдеби тұлғалармен байланысы болғанын айтады: Александр Этол мен Гомерге трагедияларын жазуға көмектескен деседі; сондай-ақ Аратты оқытқан деген аңыз бар. Ол шамамен тоқсан жасқа келгенде қайтыс болды.

Жазбалар

Диоген Лаертийдің айтуынша, Тимон "лирикалық және эпикалық өлеңдер, трагедиялар мен сатирикалық драмалар, отыз комедия, алпыс трагедия, "Силлой" және махаббат өлеңдері" жазған. "Силлой" толыққанды сақталмаған, бірақ олар бірнеше көне авторлардың еңбектерінде айтылып, цитата келтірілген. Пирронизмнің бастауы Пирро емес, Тимон болған деген пікір бар.

Силой

Оның өлеңдерінің ең танымалдары – "Силлой" деп аталатын сатирикалық шығармалар. Бұл сөздің этимологиясы біршама белгісіз, бірақ ол, сөзсіз, күлкілі әрі саркастик сипаттағы ұйқасты композицияларды сипаттайды. Бұл поэзия түрін жасаған – Колофондық Ксенофан. Тимонның "Силлойлары" үш кітаптан тұрды, біріншісінде ол өз атынан сөйледі, ал қалған екеуі автор мен Ксенофан арасындағы әңгіме түрінде жазылған. Тимон сұрақтар қойды, ал Ксенофан оларға толық жауап берді. Тақырыбы – барлық философтардың, тірілер мен қайтыс болғандардың ұстанымдарын сатирикалық тұрғыдан баяндау. Бұл күмән мен сатираға кең мүмкіндік беретін шексіз алаң болды. Олар гекзаметрмен жазылған, және ежелгі авторлардың олар туралы айтқандарынан, сондай-ақ сақталған аз ғана үзінділерінен олардың өздері керемет туындылар болғаны көрінеді. Никеялық Аполлонид пен Александриялық Сотион "Силлойлар" туралы түсіндірмелер жазған.

Поэзия

Элегиялық өлеңдегі "Сүрреттер" (Ἰνδαλμοι) атты өлеңнің мазмұны Силлойға ұқсас болған сияқты. Диоген Лаертий Тимонның ямбтер туралы да айтады, бірақ бұл сөз, мүмкін, тек сатирикалық өлеңдер деген мағынада қолданылған, өлең өлшеміне сілтеме жасамай. Тимон философтарды "көптеген дана сөздерді жоқ ететін, өте ашкөз кісі өлтірушілер" деп сипаттаған (96-жол); ол тек екеуін ғана аяған – Ксенофанды, "Гомердің жалғандарын сынаған қарапайым цензор" (29-жол) және Пирроны, оған қарсы "ешбір адам қарсы тұра алмайды" (126-жол). Оның драмаларының ешқайсысы бізге жеткен жоқ. Оның эпостық өлеңдері туралы көп мәлімет жоқ, бірақ олар көбінесе қызық немесе сатирикалық мазмұндағы эпостық өлеңдер болған деуге болады. Оның Аркесиластың қоштасу тойы да эпикалық өлеңде сатирикалық туынды болғанға ұқсайды. Ол Гомерге пароди́ялар да жазған, сонымен қатар скептицизм тақырыбындағы өлеңнен бірнеше жолдар, және оның қай өлеңіне жататынын анық айта алмайтын бір-екі үзінді сақталған.

Прозалық шығармалары

Ол сондай-ақ, Диоген Лаерцийдің айтуынша, жиырма мың жолға дейін прозамен жазды. Бұл еңбектер, әрине, философиялық тақырыптарға арналған, ал Диоген «Сезімдер туралы», «Зерттеулер туралы» және «Даналыққа қарай» деген еңбектерді атап көрсетеді. Оның жоғалған еңбектерінің ішінде «Физиктерге қарсы» деген шығармасы да бар, онда ол гипотеза жасаудың дұрыстығына күмән келтірді. Евсевийдің «Аристоклдің «Praeparatio evangelica» еңбегінде сақталған ең ұзын цитатасы оның «Python» (Πύθων) атты еңбегінен алынған, онда Пирронмен Дельфи құдайына сапар барысында болған ұзақ әңгімесі баяндалған: «Нәрселердің өзі бірдей бейтарап, тұрақсыз және белгісіз, сондықтан біздің сезімдеріміз де, пікірлеріміз де дұрыс немесе бұрыс емес. Осы себепті біз оларға сенбеуіміз керек, пікірден, жақпарудан және күмәндан босатылып, әрбір нәрсе туралы ол бар болғанындай, немесе бар да жоқ та, немесе бар да жоқ та, немесе екеуі де жоқ деп айтуымыз керек».