Англо-испан соғысындағы шайқастар және Оңтүстік Американы басып алу жоспарлары

Кіріспе

1796-1808 жылдардағы ағылшын-испан соғысы кезіндегі шайқастар

~2,500 сарбаз
Екінші шабуыл:
~2,000 сарбаз Монтевидеода
~7,000–8,000 сарбаз Буэнос-Айресте
| күші2 = Бірінші шабуыл:
~1,668 сарбаз
Екінші шабуыл:
~6,000 сарбаз Монтевидеода
~9,000–12,000 Буэнос-Айресте
| қазалар2 = Бірінші шабуыл: 157 қаза тапқан және жараланған, 1,300 тұтқынға алынған. Екінші шабуыл (Монтевидео): 600 қаза тапқан. Екінші шабуыл (Буэнос-Айрес): 311 өлген, 208 жоғалған, 679 жараланған, 1,600 тұтқынға алынған.
| қазалар1 = Бірінші шабуыл: 205 қаза тапқан және жараланған. Екінші шабуыл (Монтевидео): 1,500 қаза тапқан. Екінші шабуыл (Буэнос-Айрес): 600 өлген және жараланған.

1711 жылы Джон Пуллен Рио-де-ла-Платаның британдық колониялық сауда базасын құруға әлемдегі ең қолайлы жер екенін айтты. Оның ұсынысына Санта-Фе мен Асунсьон кірді, және Буэнос-Айрес негізгі порты ретінде ауыл шаруашылығы аймағын құруға мүмкіндік берер еді. Адмирал Вернон да 1741 жылы сол аймақтарда нарықтарды ашудың пайдасын жариялады. 1780 жылы британ үкіметі полковник Уильям Фуллартонның Американы Атлантика (Еуропадан) және Тынық мұхиты (Индиядан) шабуылдар арқылы жаулап алу жобасын мақұлдады. Бұл жоба тоқтатылды. 1789 жылы Нотка дағдарысынан кейін Ұлыбритания мен Испания арасындағы соғыс қаупі туды. Венесуэлалық революционер Франсиско де Миранда премьер-министр Уильям Питтке португал және испан билігіндегі Жаңа Әлем аумақтарын босату және оларды инкалардың ұрпақтары басқаратын үлкен тәуелсіз империяға айналдыру туралы ұсынысымен жүгінді. Лондонға ұсынылған жоспарда Ұлыбритания мен АҚШ-тың Оңтүстік Американың ірі қалаларын әскери түрде басып алуы, халықтың британдықтарды ыстық қарсы алуы және тәуелсіз үкіметтерді құруға асығуы сұралды. Бұл көмектің орнына британдықтар Панама тасмуының шексіз саудасынан және кемелердің өтуіне арналған канал салу құқығынан пайда көрер еді. Питт ұсынысты қабылдап, экспедицияны ұйымдастыруға кірісті. 1790 жылы Нотка конвенциясы жаушылықты тоқтатты, ал Миранда миссиясы жойылды. Николас Ванситтарт 1796 жылы жаңа ұсыныс жасады: Буэнос-Айресті басып алу, содан кейін Чилиге өту және Перудегі испандық Эль-Каллао бекінісіне шабуыл жасау. Бұл ұсыныс келесі жылы тоқтатылды, бірақ 1800 жылы Томас Мейтленд оны Мейтленд жоспары ретінде жаңартып дамытты. Жаңа жоспар бойынша Буэнос-Айресті 4,000 сарбаз және 1,500 атты әскермен басып алу, Мендосаға өту және Анд тауларын кесіп өтіп, Чилиді жаулап алу үшін әскери экспедицияны дайындау көзделді. Содан кейін британдықтар теңізден Перуді, одан кейін Китоны басып алуға аттанатын еді. Бұл ұсыныстардың барлығын 1804 жылы Уильям Питт, Лорд Генри Мелвилл, Франсиско де Миранда және сэр Хоум Риггс Попхэм талқылады. Попхэм Оңтүстік Американы толық әскери басып алудың практикалық еместігіне сенді, бірақ басты мақсатқа жету үшін маңызды жерлерді бақылауға алуды, британ экономикасы үшін жаңа нарықтар ашуды ұсынды. Испанияның Оңтүстік Америкадағы колонияларын әлсірету туралы бір пікірге келсе де, осы әрекетті қашан және қалай жүзеге асыру туралы келісімге келе алмады. Мысалы, қалалар басып алынғаннан кейін британдық колонияларға айналдырыла ма, әлде британдық протектораттарға айналдырыла ма, бұл мәселеде келісім болмады.

In 1711, John Pullen stated that the Río de la Plata was the best place in the world for making a British colonial trading base. His proposal included Santa Fe and Asunción, and would have generated an agricultural area with Buenos Aires as the main port. Admiral Vernon also declared the benefit of opening markets in those areas in 1741. By 1780 the British government approved a project of colonel William Fullarton to take the Americas with attacks from both the Atlantic (from Europe) and the Pacific (from India). This project was cancelled. In 1789 war between Great Britain and Spain seemed imminent after the Nootka Crisis. The Venezuelan revolutionary Francisco de Miranda took the opportunity to appear before prime Minister William Pitt with his proposal to emancipate the New World territories under Portuguese and Spanish rule and turn them into a great independent empire governed by a descendant of the Incas. The plan presented in London requested the assistance of Great Britain and the United States to militarily occupy the major South American cities, ensuring that the people would greet the British cordially and would rush to organize sovereign governments. In return for this help, the British would receive the benefits of unrestricted trade and usufruct of the Isthmus of Panama, in order to build a channel for the passage of ships. Pitt accepted the proposal and began to organize the expedition. The Nootka Convention in 1790 ended hostilities, and the Miranda mission was canceled. Nicholas Vansittart made a new proposal in 1796: the plan was to take Buenos Aires, then move to Chile and attack from there the Spanish stronghold of El Callao in Peru. This proposal was canceled the following year, but was improved by Thomas Maitland in 1800 as the Maitland Plan. The new plan was to seize control of Buenos Aires with 4,000 soldiers and 1,500 cavalry, move to Mendoza, and prepare a military expedition to cross the Andes and conquer Chile. From there, the British would move from sea to seize Peru and then Quito. All these proposals were discussed in 1804 by William Pitt, Lord Henry Melville, Francisco de Miranda and Sir Home Riggs Popham. Popham did not believe a complete military occupation of South America was practical but argued for taking control of key locations to allow the main objective, to open new markets for the British economy. Although there was consensus for weakening Spanish control over its South American colonies, there was no agreement as to the system and the moment to take such action. For instance, it was not even agreed whether the cities be turned into British colonies after their capture or just be made into British protectorates.

Бірінші шабуыл

1805 жылы Попхэмге Наполеонмен одақтасқан Голландияның Ізгі Үміт түбегіне қарсы Дэвид Бэйрд басқарған экспедицияны сүйемелдеу туралы бұйрық берілді. Олар 6 300-ге жуық сарбазбен 1806 жылдың қаңтарында оны басып алды. Попхэм адмиралтействодан Оңтүстік Американың шығыс жағалауын, Рио-де-Жанейродан Рио-де-ла-Платаға дейін тегістеу және Мысқа қарсы шабуылға тырысуды анықтау үшін жаңа бұйрықтар алды. Алайда Попхэмде Рио-де-ла-Платаны Мыстағыдай әскери қимылмен басып алу идеясы болды. Оның адамы Уильям Уайт оған қаладағы жергілікті саясат туралы, атап айтқанда, кейбір топтардың Испанияның халықаралық саудаға қатысты шектеуші ережелеріне наразылығы туралы хабарлады. Попхэм Бэйрдке оның көмегімен немесе көмексіз аймақты басып алу ниеті туралы айтты. Бэйрд оған 71-ші жаяу әскер полкі, артиллерия және шабуылға 1000 сарбаз берді. Бэйрд Уильям Карр Бересфордты генералға көтерді және аймақ алынған жағдайда оны вице-губернатор етіп тағайындады. Экспедицияға Артиллерия және [Святая Елена] полкінен 300 сарбаз қосылды. Испанияның вице-королі, маркиз Рафаэль де Собремонте, испан тәжінен бірнеше рет күшейту сұрады, бірақ тек бірнеше мың мылтық пен отаршылдық құру туралы нұсқаулар ғана алды. Буэнос-Айрес сол кезде шамамен 45 000 тұрғыны бар үлкен елді мекен болды, бірақ вице-король креол халқына қару беруге кедергі келтірді. Ең жақсы әскерлер Жоғарғы Перуге, қазіргі Боливияға, Тупак Амару II көтерілісінен шекараны қорғау үшін жіберілді. Собремонте британдықтардың аймақта болуын білгенде, қалған әскерлерді Монтевидеоға жіберді, өйткені шабуыл сол қалада болады деп есептеді. Осылайша, британдықтар Буэнос-Айресті қорғанышсыз деп тапты. Британдықтар 25 маусымда Буэнос-Айреске жақын жердегі Куилместі басып алды, ал 27 маусымда Буэнос-Айреске жетіп, оны басып алды. Вице-король қала қазынасымен Кордоваға қашып кетті, бірақ қашып бара жатқанда оны британдық әскерлерден жоғалтты. Оның әрекеті бұрынғы вице-король Педро де Севаллос қабылдаған заңға сәйкес болды, ол шетелдік шабуыл болған жағдайда қазынаны қауіпсіз сақтауды талап етті, бірақ халық оны қорқақ деп қарады. Бастапқыда британдық әскерлерді қала тұрғындары жылы қарсы алды, кейбір бай отбасылар британдық офицерлердің құрметіне тойлар ұйымдастырды. Arribeños, Húsares (Pueyrredón), Pardos және Morenos. Мұндай жергілікті күштердің құрылуы испан элитасының ішінде алаңдаушылық тудырды, олар испан тәжінен бөліну әрекетінен қорқынышты. Бұл алғашқы шабуыл кезінде 71-ші жаяу әскер полкі жауынгерлік екі туын жоғалтты, олар қазір Аргентинада сақталады. Екінші шабуыл кезінде екі туды қайтарып алуға жасалған әрекет сәтсіз аяқталды. Оларды Буэнос-Айрес милициясы қайта басып алып, Санто-Доминго монастырына қайтарды.

In 1805 Popham received orders to escort the David Baird led expedition against the Dutch colony of the Cape of Good Hope, which was allied with Napoleon. With nearly 6,300 men they took it in January 1806. Popham received new orders from the admiralty to patrol the east coast of South America, from Rio de Janeiro to the Río de la Plata, in order to detect any attempt to counterattack the Cape. However, Popham had the idea of taking the Río de la Plata with a military action similar to the one made at the Cape. His agent William White had informed him about the local politics of the city, such as the discontent among some groups about the restrictive regulations enforced by Spain about international commerce. Popham manifested Baird his will to take the zone, with or without his help. Baird gave him the 71st Regiment of Infantry, artillery and 1,000 men to attempt the invasion. Baird promoted William Carr Beresford to general and designated him vice governor of the zone if it was taken. The expedition got reinforcements of 300 men from the Artillery and [St Helena] Regiment. The Spanish Viceroy, Marquis Rafael de Sobremonte, had asked the Spanish Crown for reinforcements many times, but only received a shipment of several thousand muskets and instructions to form a militia. Buenos Aires was then a large settlement housing approximately 45,000, but the Viceroy was reluctant to give weapons to the Creole population. The best troops had been dispatched to the Upper Peru currently Bolivia to guard the frontiers from Túpac Amaru II's revolt, and when Sobremonte learned of the British presence in the area he dispatched the remaining troops to Montevideo, considering that the attack would be in that city. Thus, the British found Buenos Aires almost defenseless. The British took Quilmes, near Buenos Aires, on 25 June 1806, and reached and occupied Buenos Aires on 27 June. The Viceroy fled to Córdoba with the city's treasury, but lost it to British forces during his escape. Although his action was in line with a law enacted by former Viceroy Pedro de Cevallos, which required the treasury to be kept safe in case of a foreign attack, he was seen as a coward by the population because of it. Initially the British forces were met with a lukewarm welcome by the residents of the city, with some wealthy families throwing feasts in honour of the British officers. Arribeños, Húsares (of Pueyrredón), Pardos and Morenos. The creation of such local forces created concern within the Spanish elite, fearful of an attempt of secession from the Spanish Crown. On this first invasion, the 71st Regiment of Foot lost both of its Regimental Colours during the combat, which are currently held in Argentina. On the second invasion, there was a frustrated attempt to recover both flags. They were retaken by the Buenos Aires militia and returned to the Santo Domingo convent.

Монтевидео шайқасы

1807 жылғы 3 ақпанда шамамен 5000 сарбаз қорғаған Монтевидео қаласы таңғы сағат 2:00-де генерал сэр Сэмюэл Аушмути мен адмирал сэр Чарльз Стирлинг басқаратын әскери-теңіз күштерінің бірлескен операциясы барысында 15000 сарбаздық британдық әскермен қоршауға алынды. Қорғаушыларға Буэнос-Айрестен күштер жол тартқандықтан, операцияның жылдам сәтті аяқталуы маңызды болды. Қаланың қорғанысы тез бұзылып, 40-шы және элиталық 95-ші (Оқшылар) полктері шабуылға көшті. Қала қабырғаларына енгеннен кейін британдықтар испандықтардың қарсылығына тап болды, олардың алға жылжуын тоқтатуға тырысқандарына қарамастан, британдықтар біртіндеп таралып, қорғаушыларды ығыстыра бастады. Қаланың екінші жағынан 87-ші жаяу полкі бастаған екінші шабуыл жасалды, олар испандық қорғаушыларды арттан шапты. Испан губернаторы Руис Хуйдобро таңғы сағат 5:00 шамасында Аушмутидің талабын – шартсыз капитуляцияны қабылдады. Испандықтар 600 адамнан зардап шекті, ал 2000-ға жуық әскер тұтқынға алынды, ал британдықтар 600 сарбаз жоғалтты. 10 мамырда генерал-лейтенант Джон Уайтлок Монтевидеоға британдық күштердің бас командасын қабылдау үшін келді. Оның құрамында Монтевидеодағы жоғалғандар есебінен 13000-ға жуық сарбаз болды – Рио-де-ла-Платаға 27 маусымда қонды.

Буэнос-Айрес екінші шайқасы

1 шілдеде Линерс бастаған күштер британдықтармен шайқасты, бірақ Мисеререде, қала сыртында, басым күштерге ұтылып қалды. Осы шешуші сәтте Уайтлок қалаға кіруге тырыспады, екі рет қаланың тапсырылуын талап етті. Сол кезде Буэнос-Айрес қаласының мэрі Мартин де Альсага тәуелсіздікке ұмтылған креолдардың күшті қолдауымен қаланың қорғанысын ұйымдастырды: окоптар қазылып, ғимараттар нығайтылды және қоршаулар орнатылды. Ақырында, Линерс әскерлерін шегінуге мәжбүр еткеннен кейін үш күн өткен соң Уайтлок Буэнос-Айреске шабуыл жасауға шешім қабылдады. Әскерлерінің басымдығына сеніп, ол армиясын 12 колоннаға бөліп, артиллерияның қолдауысыз алға жылжыды. Оның әскері көшелерде түрлі нәсілдік құрамы бар жасақтармен кездесті, олардың ішінде 686 африкалық құл, сондай-ақ жергілікті 1-ші теңіз жаяу әскер батальоны мен 1-ші «Патрисиос» жаяу әскер полкі болды. Олар үйлердің шатырларынан шабуыл жасап, 88-ші полктің бірнеше сарбаздарын жарақаттады. Жергілікті тұрғындар ақырында британдық әскерді жеңіп шықты. Британдықтар 1000-ға жуық қаза тапты. 5 шілде күнінің соңына қарай британдықтар Ретиро мен Резиденцияны бақылауға алды, бірақ 70 офицер мен 1000 қатардағы сарбаз қаза немесе жараланғандықтан, қаланың орталығы әлі де қорғаушылардың қолында болды, ал басқыншылардың рухы құлдырады. Осы кезде отаршылдар мен отаршыл әскерлерінің қарсы шабуылы Роберт Крауфурд пен Денис Пак сияқты маңызды британдық қолбасшыларды жеңді. Содан кейін Уайтлок 24 сағаттық уақытша бітім туралы ұсыныс жасады, бірақ Линерс оны қабылдамады және артиллериялық шабуылға бұйрық берді. 311 адам қаза тауып, 679 адам жараланды, 1808 адам тұтқынға алынды немесе жоғалып кетті, ал қалғандарына қалуға рұқсат берілді, олар Чилиді азат етуге көмектесетін 1200 сарбаздық британдық контингентіне қосылды. Уайтлок Рио-де-ла-Плата бассейнінен Буэнос-Айрес, Монтевидео және Колониядағы британдық күштерін алып кетті, бірақ 400 ауыр жараланғандарды қалдырып кетті. Ұлыбританияға оралғаннан кейін ол әскери сотқа тартылып, негізінен Монтевидеоны тапсырғаны үшін қызметтен босатылды. Британдық газеттерде Уайтлоктың әрекеттеріне және отаршылдарға жеңілуіне қатысты көптеген сын айтылды. Уайтлок 71-ші пехоталық полкінде 170 дезертир болғанын мәлімдеді. Кейіннен Линерс Испания Корольдігі тарапынан Рио-де-ла-Платаның вице-королі болып тағайындалды. Уругвайлық журналист Хуан Хосе де Соиза Рейллидің сөзіне сүйенсек, бүгінде Буэнос-Айрес қаласының орталығындағы Белграно даңғылының жанындағы Синко-де-Хулио өткелінің астында 3000-ға жуық британдықтардың денелері бірнеше қабірге бірге жерленген. 1806 жылғы жеңісті және жалпы науқанды еске алу мақсатында 12 тамыз Аргентинада «Буэнос-Айрес қайтарылуы» күні ретінде тойланады.

On 1 July, the force led by Liniers engaged the British but was overwhelmed by superior numbers at Miserere, in the city environs. At this crucial moment, Whitelocke did not attempt to enter the city, but twice demanded the city's surrender. Meanwhile, Buenos Aires' mayor Martín de Álzaga organised the defence of the city by digging trenches, fortifying buildings and erecting fences with great popular support for the Creoles hungered for independence. Finally, three days after forcing the troops under Liniers to retreat, Whitelocke resolved to attack Buenos Aires. Trusting in the superiority of his soldiers, he divided his army into 12 columns and advanced without the protection of the artillery. His army was met on the streets by a mixed race militia, including 686 African slaves, stiffened by the local 1st Naval Infantry Battalion and 1st 'Patricios' Infantry Regiment, from rooftops, injuring several soldiers of the 88th Regiment. The locals eventually overwhelmed the British troops. The British suffered 1,000 casualties. By the end of 5 July, the British controlled Retiro and Residencia at the cost of about 70 officers and 1,000 other ranks killed or wounded, but the city's centre was still in the hands of the defenders, and the invaders were now demoralized. At this point, a counter attack by the militias and colonial troops present, defeated many important British commanders, including Robert Craufurd and Denis Pack. Then Whitelocke proposed a 24 hour truce, which was rejected by Liniers, who ordered an artillery attack. After suffering 311 killed, 679 wounded and 1,808 captured or missing, while others were allowed to stay and would form part of the 1,200 strong British contingent that would help in the liberation of Chile. Whitelocke left the Río de la Plata basin taking with him the British forces in Buenos Aires, Montevideo, and Colonia, but leaving behind 400 seriously wounded. On his return to the United Kingdom, he was court martialled and cashiered, mainly for surrendering Montevideo. There was much criticism in the British newspapers in the way Whitelocke had conducted himself, and for having surrendered to a largely militia force. Whitelocke would claim that in the 71st Regiment of Foot alone there were 170 deserters. Liniers was later named Viceroy of the Río de la Plata by the Spanish Crown. According to Uruguayan journalist Juan José de Soiza Reilly, some 3,000 British dead are today buried in a mass grave under passageway Cinco de Julio near Avenida Belgrano in downtown Buenos Aires. In commemoration of the 1806 victory and, by extension, of the campaign as a whole, 12 August is celebrated in Argentina as the day of the "Reconquista de Buenos Aires".

Тәуелсіздікке қарай

Британдық шапқыншылықтармен Испанияның сол кездегі Наполеон соғыстарына қатысқандықтан тікелей көмегі аз болғанда жеке күрескеннен кейін, тәуелсіздік идеясы қалыптаса бастады. Көбінесе революционерлер (Корнелио Сааведра, Мануэль Белграно, Эстебан Ромеро, Хуан Мартин де Пуэрредон, Хуан Хосе Виамонте және Мартин Родригес сияқты) басқарған жергілікті жасақ батальондары да революциялық ынтақтың артуына үлкен үлес қосты. 1808 жылы Наполеон өзінің інісі Жозеф Бонапартты Испания тағына отырғызды, осының нәтижесінде 1810 жылы Мамыр революциясы болды, ол 1816 жылғы Аргентинаның Тәуелсіздік декларациясына дайындық ретінде саналды.