Кіріспе

Виктория Кресінің иегері

Сэмюэль Паркс (шамамен 1815 жылы туған – 15 қараша 1864 жылы қайтыс болған) – британдық және Ұлттар Достастығы күштеріне жаудың қарсы тұрғандағы батылдығы үшін берілетін ең жоғары және ең беделді награда – Виктория Кресімен марапатталған ағылшын. Паркс Жеңіл бригаданың шабуылы кезіндегі ерлігі үшін Виктория Кресімен марапатталды.

Егжей-тегжейлер

Виггинтон, Тамворт, Стаффордширде шамамен 1815 жылдың соңында туған ол, 24 желтоқсан 1815 жылы Тамворттағы Сент-Эдита шіркеуінде крещениеден өтті. Ол Томас Паркс/Паркс және Лидия Фэрн/Ферн/Фэрнстің ұлы; нақты туған күні белгілі емес. Отбасында оны "Джордж" деп атаған. Оның екі әпкесі болған: Елизавета (1812 жылы крещениеден өткен) және Мэри (1819 жылы крещениеден өткен); Сент-Эдита шіркеуінің крещениелік тізілімінде басқа бауырлары туралы жазба жоқ. Ол 1864 жылдың 14 қарашасында Лондонның Хайд-парктегі Стэнхоп ложасында қайтыс болды. 19 қараша 1864 жылы, Генуэра алаңындағы Сент-Джордж шіркеуінде жерленгеннен кейін, ол Лондонның Бромптон зиратында белгісіз кедей қабіріне (№ 39265, сілтеме R80'6" x 109' 3") қойылды. 1999 жылдың мамыр айында Питер Элкиннің күш-жігерінің арқасында оның қабіріне ескерткіш тас орнатылды, ал 2004 жылы Балаклава күні Тамворт шіркеуіне мемориалдық тақта ілінді. 2011 жылдың 14 қыркүйегінде Виггинтон тұрғындарының ұйымдастыруымен өткен қайырымдылық акциясынан кейін оның туған ауылында жаңа ескерткіш ашылды. Әскерлік бөлім мәліметінше, ол 1813 жылы туған. Оның әскери қызметке қабылдану кезіндегі өзінің мәлімдемесінде жасы 18 деп көрсетілген, ал босату құжаттарында оның 44 жас 3 ай екендігі нақты көрсетілген (демек, ол 1813 жылдың тамызы немесе қыркүйегінде туған). Алайда, оның өлім куәлігі мен Бромптон зиратындағы жерлеу тізілімінде оның қайтыс болғанда 49 жаста болғаны айтылған, яғни ол 1815 жылы туған. 1830 жылдар шамасында Англияда ауыл шаруашылығының дағдарысы болды, сондықтан көптеген 16 жасар жігіттер, одан бұрынғылар да, кейінгілер де, жасын жалған айтып, тұрақты жұмысқа орналасуға тырысқан. Сонымен қатар, сол кезде туу мен крещение әдетте бір-бірінен кейін тез жүзеге асырылған. Барлық жағдайды ескеретін болсақ, оның 1815 жылы туғаны ықтимал көрінеді.

Ерте мансап

Еңбекші ретінде сипатталған ол 1831 жылғы 30 шілдеде 4-ші Королеваның жеңіл драгун полкіне қабылданып, 1857 жылғы 1 желтоқсанда Челси ауруханасының зейнеткері ретінде төрт үлгілі қызмет белгісімен босатылды. Ол 11 жыл бойы 4-ші жеңіл драгун полкінде Үндістанда, соның ішінде Бірінші Ауған соғысында (Гунзи медалі) және Қырым соғысында қызмет етті. Бейбіт уақытта 4-ші полк құрамында Паркс Уэльсте, Ирландияда және Англияда болды. Балаклава шайқасында ол полк командирі, полковник Лорд Джордж Пейджеттің жеке санитары болып қызмет етті. Паркстің әскери қызметтен босату құжаттарында оның сан алуан әскери мансабы көрсетілген. Ол төрт үлгілі қызмет белгісіне ие болды, бірақ 1838 және 1850 жылдар аралығында бірінші белгісін бес рет жеңіп, қайта жоғалтты (демек, Үндістандағы және одан кейінгі қызметінің барлық кезеңін қамтиды). Екінші белгіні ол 1852 жылғы қаңтарда ғана алды, содан кейін сол жылы жоғалтып, 1853 жылы қайта иеленді. Одан кейін ол 1855 жылғы қарашада үшінші белгіні алып, төртінші белгіні 1857 жылғы 18 қарашада алды (босату комиссиясынан кейін төрт күн өткен соң). Сонымен қатар, ол 1848 жылы Ирландиядағы әскери сот арқылы 56 күндік түрме жазасына кесілді. Паркс 1848 жылғы 9 қарашада қамауға алынып, 1848 жылғы 21 қарашада сотталып, 1849 жылғы 15 қаңтарда босатылды – демек, 56 күндік жазасынан өзге, сотқа дейін 11 күн түрмеде отырды. Бұл құқыс бұзу фактісі полк тізілімінде көрсетілмеген. Паркстің босату құжаттарында да бұл туралы ештеңе айтылмаған. Бірақ Ұлттық мұрағатта WO 86/6 ретімен тіркелген құжаттар оның «қызмет барысында мас күйінде болғандығы» үшін айыпталып, сол күні осы айыппен оның полкінен үш солдат сотталғанын көрсетеді. Олардың бірі 56 күндік жаза алды, ал екіншісі 70 күнге сотталды. Осы жағымсыз жазба Паркстің неге Армияның ұзақ және үлгілі қызметі үшін медалімен марапатталмағанын түсіндіреді, себебі сол кезде атты әскер үшін 20 жылдық мінсіз өмір сүру қажет болды.

Кейінгі өмірі

26 жыл 58 күндік есептік қызметтен кейін армиядан кеткеннен соң (яғни 1848 жылы түрмеде өткен кезең ескерілмейді), ол Хэмптон-Кортта күзетші болып тағайындалды және Челси ауруханасының сыртқы зейнеткері ретінде 1/1d зейнетақы алды. Кейіннен ол Хайд-парктегі парк констебльдерінің инспекторы болды. Бір кезде ол Марбл Арч ішіндегі констебльдер бекетінде жұмыс істеді. Ол 1858 жылдың 13 ақпанында Лондонның Ганновер скверіндегі Сент-Джордж шіркеуінде Энн Джеффриге үйленді; олардың неке куәлігінде екеуінің де сол кезде Оксфорд көшесінде тұрғаны көрсетілген. Олардың балалары болмады. Ол бұрын үйленбеген. Паркс 1863 жылдың көктемінде Кардиган мен Калторп арасындағы әйгілі қылмыстық істе ант берген Жеңіл бригададан аман қалғандардың бірі болды. Оның куәлігі Калторптың, сотталушының жинаған 15 мәлімдемесінің бірі еді. Оның запасқа шығару қағаздарында оның 183 см бойында, "ақ" терілі, сұр көзді және "көк" шашты екені жазылған. Паркс Қырым соғысында VC-ні алған ең үлкен жастағы адам және ең ертегі науқан медаліне (Гузне 1839) ие болған. Оның өлім куәлігінде оның аневризмнен қайтыс болғаны көрсетілген. Бромптон зиратына жерленген.

Медальдар

Паркстің Виктория Кресі және басқа медальдары бір кезде оның полкінде көрсетілді, бірақ қазір Лорд Эшкрофт коллекциясында сақталады. Оның Виктория Кресімен жасалған ерлігін бейнелейтін шевалье Десангстың картинасы полк мұражайында. Барлығы ол төрт медальмен марапатталды: Виктория Кресі, Гузне медалі, үш лентасы бар британдық Қырым медалі (Алма, Балаклава, Севастополь) және түрік Қырым медалі (британдық үлгісі). Виктория Кресін 4-ші гусарлар полкінің офицерлері аукционда сатып алып, 1954 жылы Балаклава күнінде шайқастың жүз жылдығын атап өту үшін полкке тапсырды. Паркске бір кезде екінші Виктория Кресі де берілген, ол түпнұсқасының «жоғалуынан» (оны сатқанынан ба?) кейін ауыстырылды. 1879 жылдың 21 желтоқсанында Sotheby’s аукционында виконт Диллон 1 фунт 12 шиллингке сатып алды және шамамен 1920 жылы Корольдік Біріккен Қызмет Институтының мұражайына сыйлады. Оның медальдарының кейінгі тарихы да өте күрделі. Паркс немесе оның отбасы медальдарын қашан жоғалтқандары немесе сатқандары белгісіз, бірақ полктегі әңгімеге сүйенсек, бір күні ақшасы қалмаған ол Виктория Кресін бірнеше кружка сыраға айырған екен. 1857 жылы королева Виктория тапсырған түпнұсқа Виктория Кресі 1940 жылы Лондонда сатылымға шықты. 1953 жылы ол Паркстің Гузне медалімен бірге Корольдік Норфолк полкінің анонимді меценатына сатылды. Ол екеуін де мұражайына берді, бірақ Норфолк полкі оларды 4-ші гусарларға ұсыну үшін қайтарды, ал офицерлері аукционда сатып алды. Ал RUSI мұражайының каталогында (1924 жылғы басылым) «Сарапшылармен кеңесілді, бірақ оларды салыстырғанда қайсысы түпнұсқа екенін анықтап шығара алмады» делінген. 1963 жылы мұражай жабылғанда, ол Грин Ховардс мұражайына көшірме ретінде берілді және енді қажеттілік болмаған жағдайда жою туралы нұсқау берілді; олар мұны кейін жасады деген мәлімдемелер нақты емес, себебі көшірме жеке коллекцияда бар екені белгілі. Екі Қырым медалі де (Гузне медалі немесе Виктория Кресісі, түпнұсқасы немесе көшірмесі) 1906 жылдың 21 маусымында Sotheby’s аукционында (110-шы лоттың бөлігі) 3 фунт 18 шиллингке сатылды. Олар 1907 жылдың 12 наурызында Глендингингсте (16-шы лот) 2 фунт 8 шиллингке сатылды және екі рет сатылым залында пайда болды, екі жағдайда да Виктория Кресісінің көшірмесімен: 1914 жылдың 27 наурызында (246-шы лот) 6 фунт 15 шиллингке және 1920 жылдың 23 қаңтарында (304-ші лот) 3 фунт 7 шиллинг 6 пенниге. Бұл екі Қырым медалі 1950-ші жылдардың ортасында Паркстің Гузне медалімен және Виктория Кресісімен қайта біріктіріліп, 4-ші гусарларға сатылды. Бірақ тағы бір британдық Қырым медалі, Паркс атынан үш лентасы бар, бар – ол Sotheby’s-ке көрсетілді және 1972/73 жылдары оның түпнұсқа екені расталды. 4-ші жеңіл драгун полкінің Қырым медаль тізіміндегі [PRO, WO 100/24] Паркстің Альма лентасына құқығы бар екені көрсетілген (f.203 recto), ал Инкерманға қарсы штрих сызығы бар, ол 25 қазанда тұтқынға алынғанын көрсетеді. Балаклава лентасына құқығы 228-ші бетте тіркелген. Бірақ оның есімі Севастополь лентасына құқығы барлардың тізімінде жоқ (216-шы беттен 225-ші бетке дейін), бірақ бұл Инкерман және/немесе Балаклавада болғандарға автоматты түрде берілген награда еді.

Суреттер

Сэмюэл Паркстің суреті белгісіз, бірақ мүмкін, ол 1853-54 жылдары Брайтон қаласындағы кавалерия казармасында түсірілген фотосуреттегі 4-ші Жеңіл драгун жасағының қатарындағы сарбаздарының бірі болса (Уилкинсон Латам, №27, 35-бетте суреттелген). Шевалье Луи Десанж салған майлы сурет оның шынайы бейнесі болуы мүмкін. 1857 мен 1862 жылдар аралығында Десанж 50 «Виктория крестіне» ие болғандардың суретін салған. Олардың 23-і Қырым соғысындағы жеңімпаздар еді, бірақ сериядағы төрт сурет қана қатардағы сарбаздарды бейнелейді. Осы суреттер сериясындағы батырлыққа ие болуына себеп – басқа сарбаздардың өмірін сақтағандары. Бірақ Сэмюэл Паркс – 50 суреттің ішіндегі жалғыз сурет, онда қатардағы сарбаз басқа қатардағы сарбазды құтқарып отыр, ал басқа суреттерде офицерлер көрсетілген. «Виктория крестіне» ие болғандардың суреттері 1862 жылдан 1880 жылға дейін Кристалл сарайында қойылды. 1900 жылы оларды лорд Уантедж сатып алып, Уантедж қалалық кеңесіне сыйлады. Кейіннен жинақ таратылып, көптеген суреттер полк мұражайларына өткен. Портреттер көптеген пошта карточкалары мен фотосуреттерде жарияланды. Десанж салған портрет М. Барторптың «Қырымның батырлары. Балаклава және Инкерман шайқастары» (Бландфорд, Лондон, 1991), 132-бетте және Элькиннің «Тэмворттың ұмытылған батыры» еңбегінде түсті түрінде келтірілген. Паркс Г.Х. Томас салған «26 маусым 1857 жылы Хайд-паркте патшайым алғашқы «Виктория крестін» табыс етіп жатыр» акварелінде де бейнеленген, ол сурет британдық корольдік коллекциясында сақталуда. Ол суреттің сол жағында шамалы көрінеді, бірақ оның жаңадан енгізілген драгун формасы дұрыс көрсетілген. Бұл сурет Элькиннің «Тэмворттың ұмытылған батыры» еңбегінде қайта жарияланған. «Виктория крестіне» ие болғандар пошта карточкалары мен темекі карточкаларында жиі бейнеленген, бірақ Парксті бейнелейтін ешқайсысы нақты емес. Мысалы, Джон Плейер және ұлдарының 1914 жылғы «Виктория кресті» сериясынан шыққан темекі карточкасы (№5) оның әлі де жылқыда отырып, «Виктория крестін» жеңіп алған сәтін көрсетеді. Рафаэль Тюк компаниясының 1905 жылғы «Виктория крестіне қалай ие болды» сериясынан шыққан түсті олиетт пошта карточкасы (№9247; суретші – H. Монтегю Лав) Парксті гусар формасында, найзашыны құтқарып отырған қиялға толы бейнелейді. Бұл карточка Элькиннің «Тэмворттың ұмытылған батыры» еңбегінде келтірілген. Кемінде Валентиннің «Артотип» сериясы «Патшаның армиясы, 1854» (суретші Р. Стюарт) Балаклавадағы 4-ші жасақты дұрыс драгун формасында, дұрыс полк маталарымен көрсеткен, тіпті оларды 4-ші гусарлар деп атағанмен де.

Негізгі

Қырым медальдар тізілімі, 4-ші жеңіл драгун полкі: Ұлттық мұрағат, каталог нөмірі, ff.203r, 228r. Паркстің қызметтен босатылу құжаттары Ұлттық мұрағатта сақталады, каталог нөмірі, WO 97/1296. С. Калторп, "Кардиганға қарсы Калторп: Жауап беруші ұсынған куәліктер". (Джон Мюррей, Лондон, 1863), 31-бет. Джозеф Григг, "Алты жүздік шабуыл.", Мильтон Смолл басып шығарған "Қатардан айтылған. 1843-1901 жылдардағы Британ армиясының қатардағы сарбаздары мен кіші офицерлерінің естеліктері" кітабында. (Лондон, 1901), 69-бет. Лорд Джордж Пейджет, "Қырымдағы жеңіл кавалерия бригадасы". (Джон Мюррей, Лондон, 1881), 71, 163, 183, 199-беттер.

Екіншілік

Питер Элкин, "Тэмворттың ұмытылған батыры. Сэмюэл Паркс ВК" (Wonderworks Studios, Nantwich, 2004). Мартин Д. В. Джонс, "Полиция қызметкерлері және Жеңіл бригаданың шабуылы", Полиция тарихы қоғамының журналы, IV (1989). В. М. Луммис және К. Г. Уинн, "Жеңіл бригаданы құрметте" (Hayward & Sons, Лондон, 1973), 58-бет. [Ескерту: Бұл жердегі барлық мәлімет дұрыс емес]. Джон және Борис Молло, "Жеңіл бригаданың формасы мен жабдықтары" (Historical Research Unit, Лондон, 1968), 19-бет [генерал Вэнсонның 1854 жылғы 29 қазанда салған, 1829 үлгісіндегі қылышпен қаруланған 4-ші LD сарбазының суреті], 54-бет. Джон және Борис Молло, "Өлім сарқып ағып тұрған аңғарға. Балаклавадағы 1854 жылғы британдық атқыштар дивизиясы" (Windrowe & Greene, Лондон, 1994), 106–109-беттер. Роберт Уилкинсон Латем, "Крым соғысының формасы мен қарулары" (Batsford, Лондон, 1977), 35, 92-беттер.