Жоғалған Солтүстік Америкалық Арыстан (Жоғалған Солтүстік Америкалық Арыстан)

Кіріспе

Жойылып кеткен етті жейтін жануарлар түрі – мысық.

Түрлер жәшігі
| қазбалық таралу = Плейстоцен,
| сурет = Panthera leo atrox Page.jpg
| сурет сипаттамасы = Джордж С. Пейдж мұражайындағы Ла Бреа шайындығынан табылған қаңқа
| жойылған = иә
| туыс = Panthera
| түрі = atrox
| таралу картасы = Cave lion range.png
| таралу картасы сипаттамасы = Үңгір арыстанының максималды таралу аймағы. Қызыл түс – Panthera spelaea, көк түс – Panthera atrox, ал жасыл түс – Panthera leo.
| синонимдер = *Felis imperialis Leidy, 1878
Iemish listai? Roth, 1899
Felis atrox bebbi Merriam, 1909
Felis atrox "alaskensis" Scott, 1930
Felis onca mesembrina? Cabrera, 1934
Panthera onca mesembrina? (Cabrera, 1934)
| автор = (Leidy, 1853) Бұл түрді алғаш рет американдық палеонтолог Джозеф Лейди 1853 жылы Миссисипиден табылған жақ сүйегінің фрагменті негізінде сипаттады; түрдің атауы ('atrox') «қатал» немесе «аса қатігез» дегенді білдіреді. Түрдің мәртебесі күмәнді, кейбір сүтқоректілер мен палеонтологтар оны Panthera leo-ның қазіргі замандағы арыстандарын қамтитын жеке түр немесе кіші түрі деп санайды. Дегенмен, жаңа генетикалық деректер оның Еуразиялық үңгір немесе дала арыстанынан (Panthera spelaea) шыққан, Солтүстік Америкада географиялық оқшауланғаннан кейін дамыған жеке түр екенін көрсетті. Оның қазба қалдықтары Аляскадан Мексикаға дейін табылған. Ол қазіргі арыстаннан шамамен 25%-ға ірі болған, бұл оны белгілі ең үлкен фелидтердің біріне айналдырады.

Бастапқы табылған жері және Солтүстік Американың қалдықтары

Panthera atrox-қа жатқызылған алғашқы үлгі 1830 жылдары Уильям Генри Хантингтон мырза жинады, ол өзінің жаңалығын 1836 жылғы 1 сәуірде Америка философиялық қоғамына хабарлады және оны Филадельфиядағы Табиғаттану ғылымдары академиясында Хантингтонның жинағынан табылған басқа да қазбалармен бірге сақтады. Үлгі Миссисипи штатының Наччез қаласының шатқалдарынан табылған, ол плейстоцен дәуіріне жатады; үлгінің құрамында тек 3 моляр және жартылай кәдімгі тіс бар сол жақ сүйек қана болды. 1930 жылы бұл бас сүйектері Felis (Panthera) atrox-тың жаңа түршесіне жатқызылды, Felis atrox "alaskensis". Дегенмен, түрдің толық сипаттамасы жасалмады және қазір ол Panthera atrox-тың номен нудум синонимі ретінде қарастырылады, атауы номен нудум саналады. Кейін 2017 жылы морфологиялық ұқсастықтарға негізделген барлық материал бойынша бұл түрше Panthera atrox-пен синонимдестірілді, бірақ бұл ұқсастықтар сенімді емес. Тағы бір зерттеу америкалық арыстан мен Еуразия үңгір арыстанының қазіргі леопардтар мен арыстандарды қамтитын кладқа алып келетін эволюциялық тармақтар екенін көрсетті. Соңғы зерттеулер американдық арыстанның бас сүйегі мен жақ сүйегін басқа пантериндермен салыстырып, оның арыстан емес, ерекше түр екенін анықтады. Оның плейстоценнің ортасында Солтүстік Америкаға қоныс аударған пантериндерден пайда болғаны және американдық арыстандар мен ягуарларды (Panthera onca) тудырғаны болжамдалды. Қазба қалдықтарынан алынған митохондриялық ДНК тізбегінің мәліметтері америкалық арыстанның (P. atrox) Еуразия үңгір арыстанының (P. spelaea) туыс түрі екенін және ерте үңгір арыстанының популяциясы Солтүстік Американың континенттік мұз қабатының оңтүстігінде оқшауланған кезде пайда болғанын көрсетеді, бұл шамамен 340 000 жыл бұрын болған. P. atrox тұқымының ең соңғы ортақ атасы шамамен 200 000 жыл бұрын (118 000 - 346 000) өмір сүрген деп есептеледі. Бұл оның Иллинойс мұз дәуірінің басталуынан бұрын P. spelaea-дан генетикалық тұрғыдан оқшауланғанын білдіреді; сол кезде ш. Берингияда spelaea популяциясы болғандығы белгілі, ол кем дегенде ~ 13 290 кл. BP (11 925 ± 70 радиокөміртектік BP) дейін сақталған.

The first specimen now assigned to Panthera atrox was collected in the 1830s by William Henry Huntington, Esq., who announced his discovery to the American Philosophical Society on April 1, 1836 and placed it with other fossils from Huntington's collection in the Academy of Natural Sciences in Philadelphia. The specimen had been collected in ravines in Natchez, Mississippi that were dated to the Pleistocene; the specimen consisted only of a partial left mandible with 3 molars and a partial canine. The skulls were referred to a new subspecies of Felis (Panthera) atrox in 1930, Felis atrox "alaskensis". Despite this, the species did not get a proper description and is now seen as a nomen nudum synonymous with Panthera atrox. though the name is considered a nomen nudum. Later in 2017, the subspecies was synonymized with Panthera atrox based on morphological similarities of all material, although these similarities are unreliable. Another study suggested that the American lion and the Eurasian cave lion were successive offshoots of a lineage leading to a clade which includes modern leopards and lions. A more recent study comparing the skull and jaw of the American lion with other pantherines concluded that it was not a lion but a distinct species. It was proposed that it arose from pantherines that migrated to North America during the mid Pleistocene and gave rise to American lions and jaguars (Panthera onca). Mitochondrial DNA sequence data from fossil remains suggests that the American lion (P. atrox) represents a sister lineage to the Eurasian cave lion (P. spelaea), and likely arose when an early cave lion population became isolated south of the North American continental ice sheet about 340,000 years ago. The most recent common ancestor of the P. atrox lineage is estimated to have lived about 200,000 (118,000 to 346,000) years ago. This implies that it became genetically isolated from P. spelaea before the start of the Illinoian glaciation; a spelaea population is known to have been present in eastern Beringia by that time, where it persisted until at least ~13,290 cal. BP (11,925 ± 70 radiocarbon BP).

Сипаттама

Америка арыстанының ұзындығы мұрнының ұшынан құйрығының түбіне дейін өлшенді және иығында тұрды. Panthera atrox кем дегенде африкалық арыстандай жыныстық диморфты, еркектердің салмағы шамамен 235 кг мен 523 кг (518 фунт 1153 фунт) аралығында, ал әйелдердің салмағы 175 кг мен 365 кг (385 фунт 805 фунт) аралығында болды. 2009 жылғы зерттеуде еркектердің орташа салмағы анықталды, ал ең үлкен зерттелген мысалдың салмағы болды. Лос-Анджелестегі Ла-Бреа шаңғырларынан 80-ге жуық Америка арыстанының қалдықтары табылды, сондықтан олардың морфологиясы жақсы белгілі. Олардың сыртқы түрі қазіргі арыстандарға өте ұқсас, бірақ олар P. spelaea және Шығыс Африканың плейстоцендік Natodomeri арыстаны сияқты едәуір ірілеу болды. Аргентина Патагониясының үңгірлерінде америкалық арыстанның қаңқасымен бірге сақталған тері қалдықтары жануардың қызғылт түсті болғанын көрсетеді. Аргентинаның Санта-Крус провинциясындағы Эль-Сейбо үңгіріндегі тас суреттері мұны растайды және ископаданған ягуарлармен шатасу мүмкіндігін азайтады, себебі ұқсас суреттерде ягуар сары түсті бейнеленген.

Тарату

Аляскадан оңтүстікке қарай Америкада белгілі болған ең ерте арыстандар Сангамония кезеңінен – соңғы мұз аралық мерзімінен – кейін пайда болды. Одан кейін американдық арыстан Альбертадан Мэрилендке дейін, тіпті Мексиканың Чиапас штатына дейін тарады. Әдетте, ол ашық орталарды ұнататын ягуармен бірге кездеспейтін, ормандарды артық көретін ягуардың таралған аймақтарынан тыс жерлерде болды. Оңтүстікке қарай Белиздің Extinction Cave (Қаралып кету үңгірі) деген жерінде американдық арыстанның қазба қалдықтары табылды. Бұрын американдық арыстанның Оңтүстік Американың солтүстік-батысын Ұлы Америкалық алмасудың бір бөлігі ретінде мекендегеніне сенген. Алайда, Перудың Талара қаласындағы шайырлы шұңқырлардан табылған қазба қалдықтары іс жүзінде өте ірі ягуарға тиесілі екені анықталды. Екінші жағынан, Чили мен Аргентинаның оңтүстігіндегі кейінгі Плейстоценге жататын жерлердегі ірі фелидтердің қазба қалдықтары, дәстүрлі түрде жойылған ягуардың бір түрі – Panthera onca mesembrina деп саналған, американдық арыстанның қалдықтары екені хабарланды. Вайомингтегі Табиғи тұзақ үңгірінен алынған азот пен көміртек изотоптарының жұпталған мәліметтері, қазіргі пронхорн американдық арыстандар үшін маңызды тамақ көзі болғанын көрсетеді, олар оларды үнемі аңдаған, бірақ бұл Мирациноникс труманиге клептопаразиттік әсер етуінің нәтижесі болуы мүмкін, өйткені қазіргі арыстандар мен гепардтардың жемдерінде де осыған ұқсас жағдайлар кездеседі.

Ла Бреяның қарақұмық орлары

Америкалық арыстанның қалдықтары Ла Бреа шаңғырларында басқа жыртқыштар, мысалы, Smilodon fatalis немесе Aenocyon dirus қасқырларына қарағанда аз табылады. Бұл олардың тұзаққа түспеуде жақсырақ болғанын көрсетеді, мүмкін олардың интеллектісі жоғары болғандықтан. Тіс эмалінің микротозуын талдау американдық арыстанның қазіргі гепард сияқты сүйектерден қашуға тырысқанын көрсетеді (Smilodon-нан да көп). Panthera atrox Ла Бреада тіс сынған жағдайлардың ең жоғары көрсеткішін көрсетеді, бұл олардың замандас етті жеушілерге қарағанда ірі олжаны ұнататынын білдіреді. Тіс эмалінің микротозуы сонымен қатар Panthera atrox-та мәйіттерді пайдаланудың уақыт өте келе азайып, (~30,000 BP-ден 11,000 радиокөміртек BP-ге дейін) төмендегенін көрсетеді. Ла Бреа шаңғырларынан табылған сұр қасқырдың жамбас сүйегінің фрагментінде зор күшпен тістеген іздер бар, бұл аяқтың ампутацияланғанын көрсетеді. Зерттеушілер Panthera atrox-тың тістеу күші мен сүйектерді қию қабілетіне байланысты осы жарақатты келтірудің ең ықтимал кандидаты екенін санайды.

Құрып кету

Америка арыстаны Квартерлік жойылу оқиғасы кезінде Плейстоцен мегафаунасының көп бөлігімен бірге жойылып кетті. Эдмонтоннан табылған ең соңғы қазба шамамен 12 877 жыл бұрынғыға (11 355 ± 55 радиокөміртек жыл бұрынғы) жатады және Аляскадағы ең жас үңгір арыстанынан 400 жылға жас. Америка арыстанының сүйектері Палеолиттік Америкалықтардың қоқыс жинағында табылды, бұл оның жойылуына адамның жыртқыштық әрекетінің әсер еткенін көрсетеді.