S.E. Роджи: Сьерра-Леонелік музыканттың өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Солиман Эрнест Роджерс "Роджи" (1926 – 4 шілде 1994), S. E. Роджи деген атпен әйгілі, Сьерра-Леонелік хайлайф және пальма шарабының музыканты және гитарист болған.

Өмірбаян

Солиман Эрнест Роджерс 1926 жылы Сьерра-Леонедегі Оңтүстік провинциясындағы Пуджун округінің Фоникох қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Мбоима Кпака, қоғамдық қайраткер. Роджерс деп аударылатын Кпака – бұл Сиерра-Леоне халқының ең ірі этникалық топтарының бірі болып табылатын манде халқының тегі де, аты да. Қаржы жетіспеушілігіне байланысты білімін жалғастыра алмағандықтан, 1940 жылдары ол Фритаунға көшіп, ағасымен бірге тұрып, ұстаздық шебер ретінде жұмыс істеді. Ол кездескен клиенттердің арасында музыканттар болды, бұл оны гитарада ойнауды үйренуге ынталандырды. Екі мамандықты меңгергеннен кейін ол жеке саяхаттап жүретін тігінші дүкенін ашты, күндіз ақша таба отырып, түнде тегін музыкалық концерттер берді. Оның музыкалық дамуына пальма шарабының музыкасының белгілі шеберлері әсер етті, сондай-ақ оның ағасының граммофон пластинкаларындағы американдық кантри және вестерн музыканты Джимми Роджерстің ерекше орындау стилі, вокалы және йодльдеуі де ықпал етті. Бір туысы Кения армиясында Англияда немесе АҚШ-та музыка оқып білім алу мүмкіндігі болатынын қате айтқаннан кейін, Роджи әскерге қабылданды, бірақ алты жылға келісім шарт жасағанмен он бір ай ғана қызмет етті. 1952 жылдан 1966 жылға дейін бас есепшінің кеңсесінде жұмыс істеді. 1940 жылдары ол төрт тілде ән айтып, кәсіби музыкантқа айналды: ағылшын, крио, менде және темне. Оның хитттері: "Koneh Pehlawo", "Please Go Easy with Me" және "My Lovely Elizabeth". 1965 жылы ол "The Morningstars" тобын құрды, бірақ жинаған музыканттарына жақсы ұсыныс жасалып, екі айдан кейін кеткендіктен, қаржылық инвестициясының жартысынан астамын жоғалтты. 1973 жылы Роджи АҚШ-қа көшіп, Сан-Франциско шығанағындағы аймаққа қоныстанды және "Роджи" тегін қолдана бастады, себебі ол африкалық дыбысымен көбірек үйлесім тапты. Ол Калифорния штатының бастауыш және орта мектептерінде өнер көрсетті, сондай-ақ АҚШ Конгресі мен Сенатынан, Беркли және Окленд қалаларынан марапаттар алды. 1988 жылы британдық диджей Энди Кершоу шақырғаннан кейін Роджи Англияға көшіп, Финчлиде үй сатып алды. Сол жылдың 17 наурызында ол BBC үшін тікелей эфирде жазба жасады, ол 30 жылдан кейін 6 Music Live Hour бағдарламасында қайтадан көрсетілді. 1989 жылы ол Кембридж фольклорлық фестивалінде өнер көрсетті, ал екі жылдан кейін Ұлыбритания бойынша гастрольдік сапарға шыққан The Palm Wine Tappers тобын құрды. 1994 жылдың 4 шілдесінде 68 жасында, соңғы альбомын "Dead Men Don't Smoke Marijuana" жазғаннан кейін дүние салды. Ақпан айында жүрек айналма операциясы жасағанмен, дәрігерлердің кеңесіне қарамастан Эстонияға саяхаттап, сахнада өнер көрсету кезінде есінен танып, қайтыс болды. Ол Оңтүстік Лондондағы Льюишем ауруханасында қайтыс болды, оны Тарту қаласынан, Эстониядан әуедегі жедел жәрдеммен жеткізген. Роджидің вокалы Адриан Шервудтың Never Trust a Hippy (2003) альбомындағы "Dead Man Smoking" трекінде де қолданылған. "Man Stupid Being" әні 2020 жылы түсірілген Palm Springs фильмінің соңғы титрлерінде пайдаланылды. АҚШ-тың блюз музыканты Тадж Махал Роджиден гитараның дыбыстарын қалай шығаратынын үйренгенін айтқан.

Sooliman Ernest Rogers was born in 1926 in the town of Fonikoh, Pujehun District in Southern Province, Sierra Leone. His father was Mboima Kpaka, a community leader. Kpaka, which translates to Rogers, is both a surname and a reference to the Mandé peoples, which are one of the largest ethnic groups in the Sierra Leonean population. Unable to pursue his education further due to lack of funds, by the 1940s he had moved to Freetown and was living with an elder brother whilst employed as an apprentice tailor. Amongst the clientele he encountered were musicians, which led to an interest in learning to play the guitar. After mastering both skills he set up his own travelling tailor's shop, and having earned money from this during the day, he would provide free musical entertainment at night. Almost completely self taught, his musical development was influenced by established exponents of palm wine music, and also by his brother's gramophone records of US country and western musician Jimmie Rodgers, whose unusual plucking style, vocals, and yodelling he liked to imitate. After being told incorrectly by a cousin that in the Kenyan Army he would be given the opportunity to study music in England or the United States, Rogie duly enlisted, but served only eleven months of the six years he signed up for. From 1952 to 1966 he then worked in the Accountant General's Office. In the 1940s, he became a professional musician, singing in four languages, English, Krio, Mende, and Temne. His hits include "Koneh Pehlawo", "Please Go Easy with Me" and "My Lovely Elizabeth". In 1965 he formrd a band called The Morningstars, but lost over half his financial investment in the venture when the musicians he assembled were made a better offer and left after just two months. In 1973, Rogie moved to the United States, where he settled in the San Francisco Bay Area and began using the surname "Rogie" as it sounded more African. There he performed at elementary and high schools across California, and received awards from the US Congress and Senate, the cities of Berkeley and Oakland, California. In 1988, after being invited by British disc jockey Andy Kershaw, Rogie moved to England, where he bought a home in Finchley. On 17 March of that year he recorded a live session for the BBC, which was rebroadcast on their 6 Music Live Hour exactly 30 years later. In 1989, he appeared at the Cambridge Folk Festival, and two years later, assembled a band, The Palm Wine Tappers, which toured the UK. He died on 4 July 1994 at the age of 68, shortly after recording his last album, Dead Men Don't Smoke Marijuana. He had undergone heart bypass surgery in February but against medical advice travelled to perform in Estonia, where he lost consciousness while performing onstage. He died at Lewisham Hospital, South London, having been flown by air ambulance from Tartu, Estonia. Rogie's sampled vocals also appear on the track "Dead Man Smoking" from Adrian Sherwood's album Never Trust a Hippy (2003). "Man Stupid Being" was used during the ending credits of the 2020 film Palm Springs. US blues musician Taj Mahal is reported to have said that he learned how to make guitar sounds resonate from Rogie.