Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орталық Мангэр дәстүрлі түрде Таотаороа немесе "Кең жазықтар" деп белгілі болған. Ең ежелгі белгілі нысан – Боггуст паркі кратері, ол шамамен 130 000 жыл бұрын пайда болған, ал ең соңғысы – Уайтомокия, ол қазіргі уақыттан шамамен 20 300 жыл бұрын атқылаған. Маңгер лагунасы, Кратер төбесі және Пукаки лагунасы сияқты төменде жатқан жанартаулық нысандар Тамаки маори халқына "Нга Тапуае а Матахо" ("Матахоның қасиетті іздері") деген атпен белгілі болды, бұл олардың жаратылысына қатысқан құдайға сілтеме жасайды. Аймақта Тарарата арнасы және Хараниа арнасы сияқты бірнеше су жолдары бар, олар солтүстікте Маңгер шығанағына құяды, ал оңтүстікте Пукаки арнасы мен Ваокаури арнасы орналасқан.
Central Māngere was traditionally known by the name Taotaoroa, or "The Extensive Plains". The oldest known feature is the Boggust Park Crater, which erupted an estimated 130,000 years ago, while the most recent feature is Waitomokia, which erupted around 20,300 years before the present. The low lying volcanic features of the area, such as the Māngere Lagoon, Crater Hill, and Pukaki Lagoon were collectively known by the name Nga Tapuwae a Mataoho ("The Sacred Footprints of Mataoho") to Tāmaki Māori peoples, referring to the deity who was involved in their creation. A number of waterways are found in the area, including the Tararata Creek and Harania Creek which drain into the Māngere Inlet in the north, and the Pūkaki Creek and Waokauri Creek in the south.
Маори тарихы
Маңгердің жағалауындағы Тамаки маориінің алғашқы куәліктері 14 ғасырмен басталады, ал алғашқы қоныстардың іздері 15 ғасырда пайда болады. Пукаки сағасы Ваокаури / Пукаки порттажының маңызды бөлігі болды, ол Манукау портын және Тамаки өзенін Папатоэто арқылы байланыстырды және Тамаки маориі жиі Те То Вака және Карету порттаждарынан өту үшін пайдаланды, оларды Отаху / Ричмонд тауында тұратын халық басқарды. Жағалау бойындағы Манукау портының көп бөлігі полинезиялық тас егістік технологияларын қолдана отырып, шаруашылыққа пайдаланылды, мысалы, Ихуматаодағы Отуатауа тас егістіктері. 18 ғасырдың басында Те Пане о Матаахо / Маңгер тауы Вайохуа үшін маңызды па болды, ол Тамаки маориі тайпаларының конфедерациясы еді. Тау кешенінде мыңдаған адам тұрған болуы мүмкін, ал тау руаның (азық-түлік сақтау орны) орталық орны ретінде қызмет етті. Басты басшы Киви Тамаки Манукау портында акулаларды аулау маусымы кезінде Маңгерде маусымдық түрде тұратын. Те Пане о Матаахо / Маңгер тауының оңтүстік беткейлері Таотаороа деп аталды, ол батпақты жерлер арасында орналасқан кең бақ болды және үш өзеннің суларымен суарылды: Те Арарата (Тарарата сағасы), Хараниа сағасы және Отаки сағасы, Тамаки өзенінің саласы. Шайқастан кейін Вайохуаның көп бөлігі аймақтан қашып кетті, бірақ қалған Вайохуа жауынгерлерінің көпшілігі Те Пане о Матааходада қайта топтасты. Жауынгерлер шабуылдардан сақтандыру үшін таудың түбіне пипи қабықшаларын шашып тастады, бірақ Те Таоу жауынгерлері пипи қабықшаларын ит терісінен жасалған плащтармен жауып, дыбысты басып, таңертең паға шабуыл жасады. Таудың тағы бір аты – Те Ара Пуэру ("ит терісінен жасалған плащ жолы") осы оқиғамен байланысты. Осы соғыстың салдарынан Тамаки аралшасына жақын қалған Те Таоу мүшелері құрған Нгати Ватуа Оракеи хапусы, Вайохуаның жеңілген мүшелерімен араласып, аймақты қоныстандырды. Бастапқыда тайпа Маунгакики / One Tree Hill-де орналасқан, бірақ ең басты басшы Тюпериридің қайтысынан кейін (шамамен 1795 жыл), Маңгер көпірі аймағы мен Онехунга Нгати Ватуа үшін тұрақты қаңға (қоныс) болды. Бұл жерді бау-бақшаға жарамды жақсы топырақ, Манукау портынан алынған ресурстар және айналадағы сауда жолдарының торабы ретінде орналасуы себеп болды. Маңгер-Онехунга 1840 жылдарға дейін Нгати Ватуа Оракеидің негізгі тұрақты мекені болды, содан кейін тайпа Оракеиге көшіп кетті. 19 ғасырда Тамаки маориінің көп бөлігі бекінілген па-дан алыстап, ресурстар мен көлік жолдарына жақын қаңғаларды ұнатты. Таррарата сағасының жағасындағы қазіргі Маңгердің орталық бөлігінде Те Арарата деп аталатын қаңға табылды, ал Маңгердің орталық аймағы азық-түлік, дәрі-дәрмек және тоқуға арналған өсімдіктерді өсіру үшін пайдаланылды. Фейрберн сатып алудың үлкен көлемі үшін сынға ілікті, ал 1842 жылы Тақ оның жер иелігінің көлемін айтарлықтай қысқартты және жердің көп бөлігін еуропалық қоныс салушыларға бөлді, Вильям Хобсонды Оклендке қоныстандыруға шақырып, бұл Тамаки Макаураудағы жер мен халқын қорғайды деп үміттенді. 1840 жылдың қысында Нгати Ватуа Оракеи тайпаның көп бөлігін Уайтемата портына көшірді, ал көпшілігі Вайхоротиуге (қазіргі Окленд CBD) жақын жаңа еуропалық қонысқа жақын Remuera Orakei аймағына қоныс аударды. Маңгер-Онехунгада кішігірім Нгати Ватуа және Те Урингуту мүшелері қалды, ал Ваокаури сағасының батыс жағалаулары 1850 жылдары Те Акитай Вайохуа қаңғасының маңында Тақ жергілікті қонысы ретінде сақталды. 1860 жылдарға дейін Манукау порты мен Вайкато аймақтарындағы маори халқы Онехунга портында сату немесе айырбастау үшін тауар өндірді. Осы кезеңде Маңгердегі маори халқының саны еуропалықтардан едәуір көп болды.
The first evidence of Tāmaki Māori in the coastal Māngere area comes from the 14th century, with evidence of the first settlements later in the 15th century. The Pūkaki Creek formed an important part of the Waokauri / Pūkaki portage, connecting the Manukau Harbour and Tāmaki River via Papatoetoe, and was often used by Tāmaki Māori to avoid the Te Tō Waka and Karetu portages, controlled by the people who lived at Ōtāhuhu / Mount Richmond. Much of the coastal Manukau Harbour area was farmed using Polynesian stonefield agricultural techniques, such as the Ōtuataua Stonefields at Ihumātao. In the early 18th century, Te Pane o Mataaho / Māngere Mountain was a major pā for the Waiohua, a confederacy of Tāmaki Māori iwi. The mountain complex may have been home to thousands of people, with the mountain acting as a central place for rua (food storage pits). Paramount chief Kiwi Tāmaki stayed at Māngere seasonally, when it was the time of year to hunt sharks in the Manukau Harbour. The southern slopes of Te Pane o Mataaho / Māngere Mountain were known as Taotaoroa, an extensive garden that sat between wetlands, and fed by the waters of three streams: Te Ararata (Tararata Creek), the Harania Creek and the Ōtaki Creek, a tributary of the Tāmaki River. After the battle, most Waiohua fled the region, although many of the remaining Waiohua warriors regrouped at Te Pane o Mataaho. The warriors strew pipi shells around the base of the mountain to warn against attacks, but Te Taoū warriors covered the pipi shells with dogskin cloaks to muffle the sound, and raided the pā at dawn. An alternate name for the mountain, Te Ara Pueru ("the dogskin cloak path"), references this event. After the events of this war, Ngāti Whātua Ōrākei, a hapū created by the members of Te Taoū who remained near the Tāmaki isthmus, who intermarried with defeated members of Waiohua, settled the region. Originally the iwi were based on Maungakiekie / One Tree Hill, but after the death of paramount chief Tūperiri (circa 1795), the Māngere Bridge area and Onehunga became permanent kāinga (settlements) for Ngāti Whātua. The location was chosen because of the good quality soils for gardening, resources from the Manukau Harbour, and the area acting as a junction for surrounding trade routes. Māngere Onehunga remained the principal residence of Ngāti Whātua Ōrākei until the 1840s, before the iwi moved to Ōrākei. By the 19th Century, most Tāmaki Māori peoples moved away from fortified pā and favoured kāinga closer to resources and transport routes. A kāinga called Te Ararata was found near modern central Māngere along the banks of the Tararata Creek, and the central Māngere area was used as an area for growing food, medicine and plants for weaving. Fairburn was criticised for the sheer size of the purchase, and in 1842 the Crown significantly reduced the size of his land holdings, and the Crown partitioned much of the land for European settlers. inviting Lieutenant Governor William Hobson to settle in Auckland, hoping this would protect the land and people living in Tāmaki Makaurau. In the winter of 1840, Ngāti Whātua Ōrākei moved the majority of the iwi to the Waitematā Harbour, with most iwi members resettling to the Remuera Ōrākei area, closer to the new European settlement at Waihorotiu (modern day Auckland CBD). A smaller Ngāti Whātua presence remained at Māngere Onehunga, as well as members of Te Uringutu, and the western banks of the Waokauri Creek were reserved by the Crown as a native settlement in the 1850s, around the Te Ākitai Waiohua kāinga. Until the 1860s, the Māori population of the Manukau Harbour and Waikato areas produced goods to sell or barter at the port of Onehunga. During this period, the Māori population of Māngere was significantly larger than the European population.
Мемлекеттік тұрғын үй және қала маңындағы елді мекендерді дамыту
1958 жылы Жаңа Зеландия үкіметі Мангере әуежайын жаңа, арнайы салынған әуежай орны ретінде таңдады. Бұл Окленд қаласының азаматтық әуежайы қызметін атқарған Вэнуапайдағы RNZAF базасын алмастырды. Окленд әуежайы 1966 жылы ашылды. 1962 жылы Маңгердің орталық бөлігі ірі мемлекеттік тұрғын үйлер салуға арналған орын ретінде таңдалды. Бұл Глен Иннес пен Отарадан кейін Оклендтегі үшінші ірі мемлекеттік тұрғын үй жобасы болды, ол сауда және қоғамдық орталыққа бағытталған, аз қамтылған отбасыларға арналған. 1997 жылы 20-шы тас жол (әдетте Оңтүстік-Батыс тас жолы деп аталады) Масси Роудқа дейін оңтүстікке қарай ұзартылды. Солтүстік-Батыс тас жолын Оңтүстік тас жолымен байланыстыратын Батыс айналма жолы жобасы 2017 жылы толыққанды аяқталды. 2010 жылдары Окленд қаласының орталығы мен Маңгер арасында жеңіл рельстік байланыс құру мәселесі талқыланды. 2023 жылғы Жаңа Зеландияның жалпы сайлауынан кейін Маңгерге жеңіл рельстік байланыс құру жоспарлары тоқтатылды.
In 1958, the Mangere Aerodrome was chosen by the New Zealand Government as the site of a new purpose built airport, to replace the RNZAF Base Auckland at Whenuapai served as the civilian airport for Auckland. The Auckland Airport opened in 1966. In 1962, central Māngere was chosen as a location for a large scale state housing development. This followed Glen Innes and Ōtara as the third large scale state housing development in Auckland aimed a low income families, centred around a retail and community centre. In 1997, State Highway 20 (commonly known as the Southwestern Motorway) extended south to Massey Road. The entire Western Ring Route project, connecting the Northwestern Motorway to the Southern Motorway was completed in 2017. In the 2010s, discussions began to create a light rail connection between the Auckland city centre to Māngere. After the 2023 New Zealand general election, plans for light rail to Māngere were placed on hold.
Жергілікті билік
Бұл аймақтағы алғашқы жергілікті басқару органы 1862 жылы құрылған Мангерей тас жолы басқармасы болды. Маңгер – Маңгер Отахуу жергілікті аймағының бір бөлігі. Маңгер тұрғындары Маңгер Отахуу жергілікті кеңесінің мүшелерін, сондай-ақ Окленд қалалық кеңесіне өкілдік ету үшін Манукау округінен екі кеңесшіні сайлайды.
The first local government in the area was the Mangerei Highway Board, which formed in 1862. Māngere is a part of the Māngere Ōtāhuhu local board area. The residents of Māngere elect members of the Māngere Ōtāhuhu Local Board, as well as two councillors from the Manukau ward to sit on the Auckland Council.
Спорт және демалыс
Маңгере өнер орталығы – Ngā Tohu o Uenuku, Окленд қалалық кеңесіне тиесілі және басқарылатын өнер орындары мен галереялық кеңістік. "Маңгере Ист Хокс" регби лигасы клубы Маңгереде, Уолтер Масси саябағында орналасқан. "Манукау Роверс RFC" регби одағы клубы да Маңгереде орналасқан және Оклендтің Жоғары лигасына қатысады. "Маңгере Юнайтед" футбол клубы да Маңгереде орналасқан және Окленд футбол және Жаңа Зеландия футбол ұлттық лигасы жарыстарына қатысады.
The Māngere Arts Centre Ngā Tohu o Uenuku is an Auckland Council owned and operated performing arts venue and gallery space. The Mangere East Hawks rugby league club is based in Māngere at the Walter Massey Park. The Manukau Rovers RFC rugby union club is also based in Māngere and competes in the Auckland Premier Competition. The Mangere United football club is also based in Māngere and competes in the Auckland Football and NZ Football National League Competitions.
Көлік
Маңгердің алғашқы көпірі Мангерді солтүстікке қарай Онехунгамен байланыстырды, ал Окленд мойыны шығысқа қарай Отахуудағы ең тар нүктесіне дейін созылды. Кейіннен ол Окленд әуежайына және одан тысқары бағыттар үшін тікелей жол болды. Жаңа көпірдің құрылысы 1978 жылдан 1980 жылға дейін Жаңа Зеландиядағы ең ұзаққа созылған еңбек дауларының біріне айналды. Көпір 1983 жылы аяқталды. Оңтүстік-батыс тас жолы (Мемлекеттік 20-шы тас жол), мойындан оңтүстікке қарай өтетін екі тас жолдың бірі, көпір арқылы және Маңгерден өтеді. Жолаушылар пойыздарының Оңтүстік және Шығыс бағыттары Маңгердің шығыс жағымен өтеді және Миддлмор теміржол станциясында тоқтайды. Масси жолының солтүстігінде Маңгер теміржол станциясы орналасқан, ол 2011 жылы жабылды. Жиі автобус бағыттары (15 минут сайын) Мангер қалалық орталығын Отахуу теміржол станциясы (32-бағыт) арқылы Сильвия паркімен және Папатоэтое теміржол станциясы мен Отара (31-бағыт) арқылы Ботани қалалық орталығымен байланыстырады. Онехунга, Окленд әуежайы және Манукау автобекетімен (380-бағыт) байланыс жасауға болады. Ескерту: 313-бағыт Онехунга, Мангер, Папатоэту және Манукау арасында тікелей бағытпен жүреді, бірақ қызметтер 30 минут сайын іске асырылады.
The original Māngere Bridge was built to link Mangere with Onehunga to its north while the isthmus of Auckland reaches its narrowest point, further to the east at Ōtāhuhu. Later, it provided a more direct route for traffic to and from Auckland Airport. Construction of a new bridge was the subject of one of New Zealand's longest running industrial disputes, from 1978 until 1980. The bridge was finally completed in 1983. The Southwestern Motorway (State Highway 20), one of the two motorways running south from the isthmus, runs across the bridge and through Māngere. Passenger train Southern and Eastern Line services run along the eastern edge of Māngere, stopping at Middlemore railway station. Further north at Massey Road is Māngere railway station, closed in 2011. Frequent bus services (15 mins schedules) connect Māngere Town Centre to Sylvia Park via Ōtāhuhu railway station (route 32) and to Botany Town Centre via Papatoetoe railway station and Ōtara (route 31). Connections can be made with Onehunga, Auckland Airport and Manukau Bus Station on (route 380) Note: The 313 runs on a more direct route between Onehunga, Māngere, Papatoetoe and Manukau but services are at 30 min frequencies.
Білім
Мангере колледжі – жоғары мектеп (9–13 оқу жылы), оқушылар санымен. Сэр Дуглас Бадер орта мектебі – аралық мектеп (7–8 сыныптар), оқушылар санымен. Мангере орталық мектебі мен Висконт мектебі – толық бастауыш мектептер (1–8 сыныптар), сәйкесінше оқушылар саны және оқушылар санымен. Жан Баттен мектебі мен Нга Иви мектебі – бастауыш мектептер (1–6 сыныптар), сәйкесінше оқушылар саны және оқушылар санымен. Те Кура Каупапа Маори о Маангере – маори тіліндегі білім беретін мектеп (1–13 сыныптар), оқушылар санымен. Әл-Мәдина мектебі – ауданы мектеп (1–13 сыныптар), ал Зайед қыздар колледжі – жоғары мектеп (7–13 сыныптар), сәйкесінше оқушылар саны және оқушылар санымен. Олар – жақын орналасқан мемлекеттік-интеграцияланған ислам мектептері. Зайед колледжінен басқа барлық мектептер аралас білім береді. Сандар – күніне дейін.
Mangere College is a secondary school (years 9–13) with a roll of students. Sir Douglas Bader Intermediate School is an intermediate school (years 7–8) with a roll of students. Mangere Central School and Viscount School are full primary schools (years 1–8) with rolls of and students, respectively. Jean Batten School and Nga Iwi School are contributing primary schools (years 1–6) with rolls of and students, respectively. Te Kura Kaupapa Māori o Māngere is a Māori language area school (years 1–13) with a roll of students. Al Madinah School is an area school (years 1–13) and Zayed College for Girls is a secondary school (years 7–13) with rolls of and students, respectively. They are state integrated Islamic schools on adjacent sites. All these schools except for Zayed College are coeducational. Rolls are as of