Кіріспе

Суға парашютпен қондыру – ғарыш кемесін суға парашют арқылы қондыру әдісі. Бұл әдіс Space Shuttle бағдарламасына дейін американдық пилотталатын ғарыш капсулаларында, SpaceX Dragon 1 және Dragon 2 капсулаларында, сондай-ақ NASA-ның Orion көп мақсатты экипаж көлігінде қолданылды. Ресейдің "Союз" ғарыш кемесі де суға қондыруы мүмкін, бірақ бұл тек төтенше жағдай. Кеңес тарихындағы экипаждың қасақана суға қондырылуының жалғыз мысалы – "Союз-23" қондырылуы. Аты айтқандай, капсула мұхитқа немесе басқа да ірі су айдынына парашютпен түседі. Судың қасиеттері ғарыш кемесін жеткілікті түрде жұмсартады, сондықтан ресейлік және қытайлық пилотталатын ғарыш капсулаларындағыдай (Shenzhou суға қондыру жағдайында сал мен теңдестірілген капсуламен жабдықталған), соңғы құлау жылдамдығын баяулату үшін тежегіш ракета қажет болмайды, олар құрлыққа қонады. Американдық тәжірибе американдық ұшыру алаңдары жағалауда орналасқандықтан және негізінен су үстінен ұшырылатындықтан ішінара туындады. Ресейлік ұшыру алаңдары құрлықтың ішінде орналасқан, ал ерте кезеңдегі ұшырудың көптеген сәтсіздіктері құрлыққа құлауы мүмкін еді.

Миссиялар

Жерге қонудың шашырату әдісі Меркурий, Gemini және Apollo ғарыш кемелері үшін қолданылды (соның ішінде Apollo капсулаларын пайдаланған Skylab). Союз-23 кемесі қарлы бораны кезінде мұздың қатып қалған бөліктері бар суық көлге қасақана қонды. Меркурийдің алғашқы ұшуларында тікұшақ капсулаға кабельді бекітіп, оны судан көтеріп, жақын жердегі кемеге жеткізді. Бұл "Liberty Bell 7" суға батып кеткеннен кейін өзгертілді. Барлық келесі Меркурий, Gemini және Apollo капсулаларында ғарыш кемесінің жүзу қабілетін арттыру үшін жүзу шеңбері (резеңке құтқару салға ұқсас) бекітілді. Содан кейін ғарыш кемесі кемеге жақын келтіріліп, кран арқылы палубаға көтерілді. Жүзу шеңбері бекітілгеннен кейін ғарыш кемесінің люгі ашылады. Осы кезде кейбір астронавттар құтқару кемесіне тікұшақпен ұшуды шешсе, ал кейбіреулері ғарыш кемесімен қалып, кран арқылы кемеге көтерілуді жөн көрді. Барлық Gemini және Apollo ұшулары (Apollo 7-ден 17-ге дейін) бірінші әдісті пайдаланды, ал Меркурий 6-дан 9-ға дейінгі Меркурий миссиялары, сондай-ақ барлық Skylab миссиялары мен Apollo-Союз миссиялары екінші әдісті пайдаланды, әсіресе Skylab ұшуларында барлық медициналық деректерді сақтау үшін. NASA Gemini және Apollo бағдарламалары кезінде астронавттарға судан қалай шығуды үйретті. Apollo 11 – Американың Айға алғашқы қону миссиясы және адамның басқа планета бетінде алғаш рет басып кірген сәті. Астронавттардың "ай микробтарын" Жерге әкелу ықтималдығы төмен болғанымен, мүмкін емес емес. Құлау орнында кез келген ықтимал ластану көзін тоқтату үшін астронавттар арнайы биологиялық оқшаулау киімдерін киді және олар тікұшаққа көтерілгенге дейін костюмдері тазартылды, содан кейін мобильді карантин ортасына қауіпсіз жеткізілді. SpaceX Dragon 1 және Dragon 2 капсулалары жерге шашырату әдісімен қону үшін жасалған. Бастапқы жүк Dragon капсуласы Бая-Калифорния жағалауындағы Тынық мұхитына шашырады. NASA-ның өтініші бойынша экипаж және жүк Dragon 2 капсуласының екі түрі де Флорида жағалауындағы Атлант мұхиты немесе Мексика шығанағына шашырады. Orion ғарыш кемесінің (бұрын Crew Exploration Vehicle деп аталған) алғашқы жобалық тұжырымы парашют пен қауіпсіздік қаптарының комбинациясын пайдаланып құрлыққа қонуды көздеген, бірақ қажет болған жағдайда (тек ұшуды тоқтату үшін) шұғыл шашырату мүмкіндігі де қарастырылған. Салмақ мәселелеріне байланысты қауіпсіздік қаптарының жобасынан бас тартылды. Қазіргі жобалық тұжырымдама Калифорния жағалауындағы Тынық мұхитына шашырату арқылы қонуды көздейді.

Кемшіліктер

Ең қауіптісі – ғарыш кемесінің суға толып, батып кету мүмкіндігі. Мысалы, Гас Грисомның "Либерти Белл 7" капсуласының шлюзі мерзімінен бұрын ашылғанда, капсула суға батып, Грисом шамалы болмаса суға батып кетті. Ғарыш кемесінің суға батуы корпусының алғашқы рет жарылатын жерінен басталатындықтан, корпустың ең көп жүктемеге ұшырайтын жерін анықтау маңызды. Бұл жер, соққы тиетін жағындағы "ауа тірегі" қабатымен анықталады, ол соққыға дейін су бетін деформациялайды және алғашқы қону кезінде сұйықтық бетінің күрделі геометриясын құрайды. Егер капсула құтқару күштерінен алыс жерге түсетін болса, экипаж қауіпке ұшырайды. Мысалы, Скотт Карпентер "Аврора 7" бағдарламасымен белгіленген қону аймағынан тысқары жерге қонды. Мұндай құтқару операцияларының қателіктерін бірнеше кемені әртүрлі жерлерде дайын күйде ұстау арқылы азайтуға болады, бірақ бұл өте қымбатқа түсетін шара.