Кіріспе
Ғар Далам (; "Далам үңгірі" (он бесінші ғасырдағы отбасы аты)) – 144 метрлік фреатикалық түтікше және үңгір. Стентинеллодан табылған сияқты керамика Ғар Даламнан табылды, бірақ мөрленген өрнектер сияқты егжей-тегжейлі бөлшектері жоқ. Бұл жерде табылған кіші пил, бегемот, алып аққу, бұғы және аю сүйектері әртүрлі кезеңдерге жатады; бегемоттар шамамен 10 000 жыл бұрын жойылды, ал бұғы түрлері халколит дәуірінде, шамамен 4000 жыл бұрын көп кешіккенде жойылды. Сондай-ақ, Мальтадағы адам қонысының ең алғашқы дәлелдері, шамамен 7400 жыл бұрын осы жерден табылды.
Għar Dalam (; "Cave of Dalam" (a fifteenth century family name)) is a 144 metre long phreatic tube and cave, Pottery similar to that found in Stentinello was found at Għar Dalam, but lacking details such as stamp decorations. Dwarf elephant, hippopotamus, giant swan, deer and bear bone deposits found there are of different ages; the hippopotamuses became extinct about 10,000 years ago, whilst the deer species became extinct much later, about 4000 years ago during the Chalcolithic. It is also here that the earliest evidence of human settlement on Malta, some 7,400 years ago, was discovered.
Жақында болған тарих
Үңгір алғаш рет 1865 жылы итальяндық палеонтолог Артуро Иссел неолит дәуіріне жататын қалдықтарын зерттеу үшін қарастырылды. 1892 жылы Джон Х. Кук қазба жұмыстарын жүргізді. Бұл материалдың көп бөлігі Мальтада сақталды, ал салыстырмалы жинақ Британ мұражайына жіберілді, бірақ 1933 жылдың наурызына дейін көпшілыққа ашылмады. Сол кездегі Табиғи тарих мұражайының директоры Жозеф Балдакино үңгірдің орнында мұражай құрды. 1935 жылы куратор болып тағайындалғаннан кейін бір жыл ішінде Балдакино Ғар Далам туралы кітапша жариялады, онда үңгірдегі негізгі қазбалар мен зерттеулер баяндалған.
Стратиграфиялық
Үңгір алты қабаттан тұрады. Үй жануарлары қабаты (шамамен 74 см). Бұл қабатта негізінен сиыр, жылқы, қой/ешкі сияқты қолданысқа келтірілген жануарлардың қалдықтары бар. Мұнда керамикалық ыдыстар, кремний тастар, құрал-саймандар, әшекейлер мен амулеттер сияқты адамның қолданған заттары да кездеседі. Қабыршақты тақта (шамамен 0,6 см). Елен қабаты (шамамен 175 см). Бұл қабатта табылған кіші елендер қызыл бұғыдан (Cervus elaphus) шыққан. Бұл қабаттан қара аю, қызыл түлкі және қасқыр сияқты аз ғана етқоректілер белгілі. Сондай-ақ, үлкен аққулар, алып тасбақалар және тышқантектестер де табылды. Қиыршық тас қабаты (шамамен 35 см). Бұл қабат толығымен ұсақ тастар мен қиыршықтардан тұрады. Олар үңгір арқылы ағып өткен өзеннің көрсеткіштері. Тастар өте ірі, себебі өзеннің ағысы жылдам болған. Гиппопотам қабаты (шамамен 120 см). Бұл қабатта негізінен Hippopotamus melitensis-тің қалдықтары бар. Басқа да түрлерге кіші піл мен алып жаңғақ Leithia cartei жатады. Сүйексіз саз қабаты (шамамен 125 см). Бұл қабаттан сүйектер табылған жоқ, тек өсімдік қалдықтарының іздері ғана бар.