Кіріспе

Қазан төңкерісін кері қайтаруға жасалған төңкеріс әрекеті – Керенский-Краснов көтерілісі, Александр Керенскийдің Қазан төңкерісін басып, большевиктер Петроградтағы үкіметін құлатқаннан кейін билікті қайтаруға жасаған талпынысы. Қазан төңкерісінен кейін Керенский Петроградтан қашып, большевиктер бақылап отырған Петроград Кеңесіне өткен соң, Солтүстік майдан штабы орналасқан Псковке бет алды. Ол майдан қолбасшысы генерал Владимир Черемисовтан қолдау алмады, ол Петроградқа шабуыл үшін бөлімдер жинау әрекеттеріне кедергі келтірді. Алайда, шамамен 700 казакпен астанаға қарай жол ашқан генерал Петр Красновтан қолдау тапты. Петроградта Қазан төңкерісіне қарсылар Керенский әскерлері қалаға шабуыл жасағанда көтеріліс ұйымдастыруға дайындық жүргізіп жатты. Кеңестер қаланың оңтүстігіндегі биіктерді қорғауға кірісіп, Керенский әскерлерінің шабуылын күтті, бірақ жоғары қолбасшылықтың барлық күш-жігеріне қарамастан, күшейте алмады. Пулково биіктігіндегі қақтығыс сәтсіз аяқталған юнкерлер бүлігінен кейін казактардың шегінуімен аяқталды, сондай-ақ қорғанысты нығайту үшін басқа бөлімдерден де қажетті қолдау алмады. Екі тарап арасындағы келіссөздер Керенскийдің өз әскерлерінің өзі ұстап беруінен сескеніп қашуымен аяқталды, бұл құлатылған Ресей Уақытша үкіметін қайта орнату әрекеттеріне нүкте қойды.

Өмірбаян

Октябрь революциясы кезінде Петроградтан кеткен Александр Керенский астанаға көмекке келтінше әскер іздеді, бірақ оларды Псковке жеткенше таба алмады, ол сол күні сағат 21:00 шамасында келді. Астанаға ең жақын әскер орналасқан Гачина қаласында солдаттар большевиктерді қолдады, және Керенский тұтқынға түсуден мүшкіл күйінде құтылды. Псковте генерал Черемисовтың басқаруындағы Солтүстік майдан штабы орналасқан еді; Керенский Корнилов бүлігіне қатысқан 3-ші атқыштар корпусының командирі генерал Петр Красновпен байланысқа түсті. Олар бірігіп, астанаға қарай жорыққа корпусты жинады, бірақ оның комиссары Керенскийге қарсы тұратын кейбір әскерлердің сенімділігіне күдікпен қарады. Краснов, монархист офицер, Керенскийдің жақтасы емес еді, бірақ армияның көпшілігі большевиктерге қарсы оны қолдайды деп сенді. Ал Черемисов, оның әскерлері большевиктердің бақылауында болған және Керенскийпен жаман қарым-қатынаста болғандықтан, Уақытша үкіметке Петроградқа көмектесу туралы бұйрықты кері қайтарды. Ол келген кезде, қалада қалса қауіпсіздігіне кепілдік бере алмайтынын және дереу кетуі керектігін айттым. Черемисов бұрынғы премьер-министрге көмектесуден бас тартты. Жергілікті әскери-революциялық комитет байланыс және көлік құралдарын бақылап, командирлердің іс-қимылдарын қадағалады. Сондай-ақ, Черемисов Керенскийдің майданның басқа командирлерімен байланысын қиындатты және жоғары қолбасшылыққа оны бас қолбасшы етіп тағайындалғаны және астанаға қарай әскерлердің жорығын тоқтату туралы бұйрық бергені туралы жалған хабарлады.

Әскери операциялар

Керенскийдің өзі де, алты жүзден аса казакпен бірге, алтымыштан тұратын он екі жарым отрядпен, бірнеше оқпен, бронепоезбен, бронеавтомобильмен, қайтадан астананың шетінде болды. III корпустың таралуы және Керенскийге әскерлер арасында қолдаудың жоқтығы үлкен күштерді жинауға кедергі келтірді, ал Островта орналасқандар ғана астанаға қарай жүріп кетті. Краснов, алайда, өзінің казак әскерлеріне көмек келетініне сенімді болды. Аз сандағы казактар станцияны басып алған әскерлермен қақтығысудан аулақ болу үшін пойызбен Псковті толық жылдамдықпен кесіп өтіп, Гатчинаға қарай жалғасты. Келесі күні таңертең әскерлер қарсылық көрместен Гатчинаны басып алды және күш-жабдық күтіп тұрған кезде большевиктердің позициясына шабуыл жасауға дайындалды. Алайда, Керенскийге жаңа күштердің келуіне түрлі жағдайлар кедергі келтірді: Солтүстік майданның қолбасшысы генерал Черемисов сияқты көптеген офицерлердің бейтараптығы, армияның көпшілігі соғысудан бас тартқан, әскерлердегі большевиктердің ықпалы артып, теміржолшылардың операцияға қатысуға қарсылығы. Черемисов Керенскиймен бұрынғы жеке қастандықтары үшін қарым-қатынасы нашар болғандықтан, бір күн бұрын аскерлерді астанаға жібермеуді бұйырған болатын. Керенский тек броньды конвой мен Луга полкінен ғана күш-жігер алды. Гатчинада авиация мектебінің бірнеше офицері ғана Красновтың казактарына қосылды; бірнеше ұшақ пен бронеавтомобильді қосты және астананың үстінен листовкалар тастады. Түн ортасынан кейін, сіздің шағын күштеріңіз, Ленин үкіметі олардың санын тым көбейткендіктен, олардың нақты санынан әлдеқайда көп деп сенгендіктен, Царское Селоны басып алды. Бұл жерде алғашқы шайқас болды; алайда Краснов өзінің жеңіл артиллериясымен Қызыл гвардияшыларды қуып шықты. Оның ілгерілеуі, алайда, жаяу әскердің, әсіресе жетіспеушілігіне байланысты баяу болды. Царское Селода үлкен гарнизон - он алты мың адам - санымен Красновтың күшінен жиырмаға бір есе артық, қарсыласуға бейтараптығын жариялады. Өз кезегінде, большевиктердің революциялық әскери комитеті астананы қорғауға дайындалды және Петроградтағы ең жақсы әскерлерін жіберді. Қызыл гвардияшылар, азаматтық және теңізшілер қаладан оңтүстікке қарай қорғаныс орнатуға кеткен гарнизондық бөлімшелерге қосылды. Командалық басқару полковник Муравьевтің қолына берілді, оған Чудновский комиссар ретінде бекітілді; Троцкий мен Павел Дьбенко операцияны қадағалау үшін оларға еріп жүрді. Осы арада Петроградта бұрынғы министрлер меншевиктер шабуылдар арқылы жаңа большевистік үкіметке қарсы тұруды ұсынды, ал Социалистік революциялық партияның (СРП) бақылауындағы Отанды құтқару және революция комитеті үйлестірген ескі үкіметтің жақтастары Керенскийдің шабуылдауымен бір мезгілде көтеріліс жоспарлады. Таратылған Парламенттің алдындағы төралқа Ленин үкіметінің қарсы шығуына шақырды. Орнынан түскен Уақытша үкіметтің бас әскери комиссары Станкевич қаладағы көтерілісті және Керенский әскерлерінің ілгерілеуін үйлестіру үшін Керенскиймен Гатчинада кездесуге кетті. Петроградтағы юнкерлік көтерілістің сәтсіздігінен кейін, оны ашып тастау керек болды, ПСР Орталық Комитетінің кейбір мүшелері астанадан қашып кеткеннен кейін Керенскийге қосылды. Краснов әскерлері бас қаладағы көтерілісшілерге көмектесуге тырыспады. Аврам Гоц қазақтарды астанаға шабуылға аттанған кезде, олардың мыңдаған сарбаздары бар қала маңындағы гарнизондарда да, майданның алдында да, жаяу әскерді іздестіруді қолдады. Фронтта меншевиктер мен социал-революционерлер бөлімше комитеттерінде басым болды, бірақ большевиктерге барған сайын жақын болған сарбаздар арасында емес. Елордаға ең жақын 12-ші армия, Солтүстік фронтқа жататын және екі большевиктік латыш дивизиясы таңдалған, өзінің кеңесін сайлады, ол Қазан төңкерісін жақтаушылар мен қарсыластардан құралған; астанаға жіберілген бірнеше бөлімше Валкадан әрі ілгерілеуден бас тартты. Солтүстік майдандағы қалған екі армия, 1-ші және 5-ші, одан да большевиктер жақтас, Керенскийдің қолдауына қарсы болды. Өз кезегінде, Гатчина мен Царское Село гарнизондары бейтарап деп жариялады және Керенскийдің астанаға шабуыл жасауын қолдамады. Ақырында, майданнан немесе жақын маңдағы гарнизоннан көбірек әскер алудың әртүрлі әрекеттері нәтижелі болмады. 1917 жылы, Кадеттер көтерілісін басып алғаннан кейін, елордада орын алған төңкерістер туралы хабарларға тап болған ол, егерме есе көп болшевиктер күштеріне қарсы Царское Селодан ілгерілеуге тырысты. Қызыл гвардияшыларға қарсы оңай ілгерілегеніне қарамастан, казактар Дьбенко басқаратын теңізшілердің шабуылға ұшырауының қаупінде болды. Казақтар Пулково биіктіктерінде жеңіліске ұшырады және қоршаудан сақтану үшін Царское Селодан эвакуацияланып, Гатчинаға қайта оралды. Қарсыласу шатақ және қанды болды. Керенскийдің күштері кері шегіне бастады және олардың кейбіреулері үйде қайту үмітімен большевиктермен дос болып кетті. Қолдаудың жоқтығы Керенскийдің азаматтық казак әскерлерінің рухын құлатты. , жағдай нашарлап, Керенский өзінің әскерлерімен тұтқынға алынып, большевиктерге тапсырылу қаупі туды; Социалистік революциялық партияның басшылары оны теңізші киімімен қашуға мәжбүр етті. Керенскийдің қашуы Уақытша үкіметті қайта орнату үмітін жойды; одан кейін Қазан төңкерісінің қарсыластары оны қайта жандандыруға тырыспады, бірақ большевиктерге балама үкімет құруға тырысты. Керенскийдің жеңілісі, Мәскеудегі ауыр шайқаста большевиктердің жеңісімен бірге, Ленин мен оның жақтастарының билігін уақытша қамтамасыз етті; елорда уақытша әскери шабуылдан қорғалды. Өз кезегінде, Краснов тұтқынға алынды, бірақ Совет билігіне қарсы күреспейтініне уәде бергеннен кейін жақын арада босатылды, бұл уәдесін бұзып, большевиктерге қарсы қозғалыстың жетекшісі болды — Дон Республикасы.