Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Наварраның королева-консорт (шамамен 1248 – 1302)
Queen consort of Navarre (c. 1248 – 1302)
Бланка Артуа (– 1302 жылғы 2 мамыр) – Наварра королевасы және Шампан мен Бри графесі, Наварраның I Генрихымен некесі тұсында. Ол қайтыс болғаннан кейін, кішкентай қызы Жанна I атынан регент болды. Наварра регенттігін өзінің туысы және қызының болашақ күйеуі Францияның Филипп III-ге өткізді, бірақ Шампанды басқару құқығын сақтап қалды. Кейіннен ол екінші күйеуі Эдмундпен бірге қызы ересек болғанға дейін Шампанды басқаруды бөлісті.
Blanche of Artois (; – 2 May 1302) was Queen of Navarre and Countess of Champagne and Brie during her marriage to Henry I of Navarre. After his death she became regent in the name of their infant daughter, Joan I. She passed on the regency of Navarre to Philip III of France, her cousin and her daughter's prospective father in law, but retained the administration of Champagne. She later shared the government of Champagne with her second husband, Edmund, until her daughter reached the age of majority.
Патшалық
Бланша – Роберт I, Артуа графы мен Брабант герцогинясы Матильданың үлкен баласы және жалғыз қызы болған. Франция королі Людовик IX-ның туған сіңлісінің қызы Бланша, шамамен 1248 жылы дүниеге келген болуы мүмкін. 1269 жылдың ақпан айында, папаның рұқсатын алғаннан кейін, ол Наварра королі Теобальд II-нің інісі Генрихке үйленді. Дәстүрлі рәсім Париждің жанындағы Мелун қаласында өтті. Оның күйеу ағасы, өз кезегінде, Францияның Изабелла туысымен үйленген еді. Генрих, Теобальд пен Изабелла VIII крест жорығына қатысу үшін кеткен кезде ағасының мемлекетін басқарды. 1270 жылдың желтоқсанында король қайтыс болды, ал оның жесірі де бірнеше айдан кейін дүние салды, соның салдарынан Бланшаның күйеуі Наварра королі және Шампан графы атанды. Король Генрих пен королева Бланша жас жұбайлар еді, олардың Теобальд есімді ұлы болды және Блуа үйінің болашағы жарқын көрінді. Алайда, 1273 жылы олар ұлын жоғалтты – жас Теобальдты оның күтімшісі қамалдың қабырғасынан құлатып жіберді. Осы жылы туған Джоан есімді қызы патша жұптың жалғыз баласы болып қалды және король мен ақсүйектер оны мұрагер ретінде мойындады. Келесі жылы, 22 шілдеде, король Генрих өзі қайтыс болды. Бес жылдың ішінде екі корольдің қазасы және Наварра мен Шампанды билеген алғашқы әйел – кәмелетке толмаған королеваның таққа отыруы саяси дағдарысқа әкеп соқты.
Blanche was the elder child and only daughter of Robert I, Count of Artois, and Matilda of Brabant. A fraternal niece of King Louis IX of France, Blanche was probably born in 1248. By February 1269, having received a papal dispensation, she was married to Henry, the brother of King Theobald II of Navarre. The ceremony took place in Melun near Paris. Her brother in law, in turn, was married to her cousin, Isabella of France. Henry was governing his brother's realm when King Theobald and Queen Isabella left to join the Eighth Crusade. When the king died in December 1270, followed by his widow within a few months, Blanche's husband became King of Navarre and Count of Champagne. King Henry and Queen Blanche were a young couple with a son, Theobald, and the future of the House of Blois seemed bright. In 1273, however, they lost their son in an accident when the young Theobald was dropped by his nurse over the castle battlements. A daughter named Joan, born the same year, remained the royal couple's only child and was recognized as heir presumptive by the King and the Estates. The following year, on 22 July, King Henry himself died. The death of two kings within five years and accession of an infant queen, the first woman to rule Navarre and Champagne alike, triggered a political crisis.
Регенттік
Енді жесір патшайым Бланша қызының регенті болды. Шампаниядағы оның регенттік өкіметіне дейін бірнеше жесір аналардың ұзақ регенттік өкіметтері болған, бірақ бұл әйел билеушінің алғашқы регенттігі еді. Көршілес Кастилия және Арагон патшалықтары осы жағдайды пайдалануға тырысты. Кастилияның Альфонсо X және Арагонның Пётр III екеуі де Жоаннамен некелесіп немесе күшпен Наварраны өз үйлеріне қосып алуды қалады. Пётр Жоаннаның туысымен некелесуді ойластырғанда, Альфонсо әскерін Наварраға жеткізіп, Виананы қоршауға алды. Қала тұрғындары адал түрде қаланы қорғады, ал королева Бланша оларға ерекше жеңілдіктер беріп, ризашылығын білдірді. Бланша кем дегенде 14 сәуірге дейін Памплонада болды, бірақ содан кейін қызы Жоаннаны алып, солтүстік Франциядағы қызының феодалдық иеліктеріне бара жатқандығын айтып, корольдіктен қашып кетті. Шындығында, ол Франция патшасы, туысы Филипп III-тен қорғаныш іздеді. Қараша айында ол қызының француз иеліктері үшін оған құрмет көрсетті. Монарх пен регенттің бірден кетуі Наваррадағы жағдайды одан әрі қиындатты. 1275 жылдың мамыр айында королева Бланка Орлеан шартын жасады, онда Жоаннаның қолын Франция королінің үлкен ұлдарының біріне – Луи немесе Филипке беруге уәде берді. Бір жыл ішінде үлкен ұл қайтыс болды, ал Филип француз тағының мұрагері де, Жоаннаның күйеуі де болып қалды. Бланша Жоаннаның жерлерін Парижден басқарды және Наварраға губернаторлар тағайындады. Кейін бұл міндетті Жоаннаның болашақ қайын атасы өз мойнына алды, ал Бланша Шампания мен Бридің басқаруын өз қолында ұстады.
Now queen dowager, Blanche became regent for her daughter. Her regency in Champagne was preceded by several long regencies of widowed mothers, but this was the first regency for a female ruler. The neighbouring kingdoms of Castile and Aragon moved to exploit the precarious situation. Both Alfonso X of Castile and Peter III of Aragon wanted to secure Navarre for their respective houses either by marriage with Joan or by force. While Peter contemplated a marriage with a cousin of Joan, Alfonso moved his army to Navarre and started besieging Viana. The citizens loyally defended the city, for which Queen Blanche thanked them by granting special privileges. Blanche remained in Pamplona at least until 14 April, but then fled the kingdom, taking Joan with her, on the pretext of visiting her daughter's fiefs in the north of France. In reality, she sought protection from her cousin, King Philip III of France. In November, she paid homage to him for her daughter's French possessions. The almost immediate departure of both the monarch and the regent only complicated the situation in Navarre. In May 1275, Queen Blanche signed the Treaty of Orléans, by which she promised Joan's hand in marriage to one of the older two sons of the King of France, either Louis or Philip. The elder died within a year, and Philip was left as both heir to the French throne and Joan's bridegroom. Blanche administered Joan's territories from Paris, appointing governors for Navarre. Later this role was taken over by Joan's prospective father in law, while Blanche retained the administration of Champagne and Brie.
Ағылшынша неке
1276 жылдың 28 шілдесі мен 29 қазаны аралығында Парижде Бланша Англия королі Эдуард I-нің інісі Эдмунд Краучбектің екінші әйелі атанды. Бұл неке Францияның жесір патшайымы Маргарет Прованскаяның ықпалымен болды, ол өзінің туған інісіне бай әйел табуды қалаған. Дегенмен, екеуінің өзара тартылыспен үйленгені туралы да мәліметтер бар. Эдмунд Бланшамен бірге Шампань және Бриді басқаруға кірісті. Эдмунд пен Бланшаның төрт баласы болды: жас кезінде қайтыс болған Мэри, Томас, Генри және Джон. 1284 жылы Джоан үйленуге және мұрасын толыққанды басқаруға жетілгенде, Бланша мен Эдмунд графтықтардан бас тартуға мәжбүр болды. Олар Бланшаның құдайы, ірі сомадағы ақша және Париждегі Наварр корольдері сарайын пайдалану құқығы арқылы өтемақы алды. Келесі жылы Филипп III қайтыс болды, оның орнына Бланшаның күйеу баласы Филипп IV таққа отырды. 1293 жылы Англия мен Франция арасында соғыс басталғанда, Эдмунд пен Бланша Парижден Англияға көшіп кетті. Олар 1296 жылы Францияға қайтып келді, бірақ король Эдуардтың континенттік иеліктерінде тұрды, онда Эдмунд Гасконияның лейтенанты қызметін атқарды. Сол жылдың маусым айында Эдмунд Бордо қамалында қаза тапқандықтан Бланша тағы да жесір қалды. Қараша айында ол қайын інісінің сарайына оралды, бірақ Англияда ұзақ қалмады. Ол Эдмундтың барлық жерлерінің үштен бірін және Феррерлер графы титулындағы барлық құқықтарын құраған құдайына ие болды, ал 1298 жылы Францияға қайта оралды. 1299 жылы ол Ногент-л’Артода Францияның Луи IX-ына арналған Францискан аббаттығын құрды және өзінің екінші күйеуімен Лондонда немесе бірінші күйеуімен Провинсте емес, сол жерде жерленгісі келетінін жариялады. Король Бланшаның денесі Париждегі Корделье монастырында жерленген, кейін оның қызы да оның қасына жерленді.
Between 28 July and 29 October 1276, in Paris, Blanche became the second wife of Edmund Crouchback, brother of King Edward I of England. The marriage was orchestrated by the dowager queen of France Margaret of Provence, who wished to secure a wealthy bride for her nephew. There are also reports, however, that the two married out of mutual attraction. Edmund joined Blanche in administering Champagne and Brie. Edmund and Blanche had four children: Mary, who died young, Thomas, Henry and John. When Joan became old enough to marry and take full control of her inheritance, in 1284, Blanche and Edmund had to give up the counties. They were compensated by Blanche's dower, a hefty sum of money and the right to use the palace of the Navarrese kings in Paris. The following year, Philip III died and was succeeded by Blanche's son in law, Philip IV. When hostilities broke out between England and France in 1293, Edmund and Blanche left Paris and moved to England. They returned to France in 1296 but resided in King Edward's continental possessions, where Edmund served as lieutenant of Gascony. Blanche was widowed again in June the same year when Edmund died during the siege of Bordeaux. She returned to her brother in law's court in November but did not stay in England for long. She received her dower, consisting of one third of all of Edmund's lands and all his rights in the earldom of Ferrers, and in 1298 she was back in France. She founded a Franciscan abbey in Nogent l'Artaud in 1299, dedicated to Saint Louis IX of France, and declared her wish to be buried there rather than with her second husband in London or with her first husband in Provins. Queen Blanche's body is buried at the Cordeliers Convent in Paris, where her daughter was later buried beside her.