Кіріспе

Нгараард – Палау Республикасының 16 штатының бірі және бастапқыда Керрадел деп аталған.

Тарих

Нгараард тарихын Испания, Германия және Жапония үстемдігінің болған кезеңдеріне, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, сәйкес келетін төрт дәуірге бөлуге болады.

Испан отарлауы

Испанияның 16 ғасырдан 1899 жылға дейінгі кезеңінде Элабта христиан дінін үйреткен Луис есімді діни қызметкер өмір сүрді. Бірақ Нгараард халқы христиан дінін қабылдамады, сондықтан ол Мелекокқа, Реклай басшысына барды, бірақ онда да ешкім оны қабылдаған жоқ, содан ол Нгчесарға кетті. Нгчесарға жолда адасып, ауырып қалды. Реклай басшы Луис діни қызметкердің ауырғандығын естіп, оны іздеу үшін адамдарды жіберді. Олар Луисті өте ауыр халде тауып, Мелекок халқы оны қайтыс болғанға дейін күтімге алды. Ол Уудес зиратында басқалардан өзгеше, көлденеңінен жерленді.

Германияның иелігі

Неміс дәуірінде немістер палаулықтардың әртүрлі өсімдіктер өсіру үшін жұмыс істеуі тиіс деген заң шығарды, қарсылық көрсеткендер Нгебукедке түрмеге жіберілді. Осының салдарынан Палауда көптеген кокос пальмасы өседі. Немістер сондай-ақ неке және католицизмнен басқа барлық дінді тыйым салды. Нгараардтың бір бөлігі Ангаурға фосфат кеніштерінде жұмыс істеу үшін көшті. Кейін Ангаурдан келген дәрігерлер Нгебукедке оба ауруының таралуына байланысты барды және науқастарды емделу үшін Мелекокқа жіберді. Оба ауруының салдарынан көптеген палаулықтар қайтыс болды.

Жапондықтардың иеленуі

Жапон дәуірінде Улимангта, Нгарардта бірінші, екінші және үшінші сыныптарға арналған бастауыш білім беретін жапон мектебі болды. Бұл мектепке Нгардмау, Нгерчелонг, Каянгел және Нгараардтан оқушылар келді. Әр таңда оқушылар жиналатын, және жапон императорына деген құрмет және адалдық белгісі ретінде жапондықтарға иіліп құрмет көрсеткен. Сабақтарын білмеген оқушылар күн бойы сыртта күнге қарап тұрумен немесе сағаттап су сауыттарын көтеріп, төмен түсірумен жазаланды. Нгарардта екі дүкен болды, біріншісі тәттілер мен мата сатты. Нанбойеки дүкені барлық аралдардан кокос сатып алды. Ақшасы жетпегендер кокосты матаға айырбастай алатын. Нгарардтан көптеген адамдар Ангаурға фосфат кенішіне жұмыс істеуге, ал басқалары Нгардмауға боксит кенішіне, ал кейбіреулері Нанбойекиге жұмыс істеуге барды. Корорда испан дін қызметкерлері де болды, олар христиан дінін тарату үшін аралдарға сапар шекті. Бірінші дүниежүзілік соғыс Палауда басталғанда, Нгерчелонг және Пелелиуден адамдар Нгараардқа келді, онда Мадерангебукедтің інісі Таро Мацуда оларды қабылдауға үйлер іздеді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, көптеген адамдар Нгебукед орманына қашып кетті. Таро бақшасына немесе балық аулауға баруға ниеттенгендерге жапондық сарбаздардың рұқсаты қажет болды. Таро бақшасында немесе балық аулауда жұмысын аяқтаған соң, олар жапондық сарбаздарға хабарласып, жұмыстың аяқталғанын мәлімдеуге міндетті болды. Американдық шабуылдар басталғанда, Нгараард халқы қатты қорқып, себебі олар бұрын ешқашан ұшақ көрген емес. Оларды "отты үлкен құс" деп атады. Сол кезде азық-түлік азайды, өйткені жапондықтар Палаулықтардан тамақ тартып алып жатты. Нгараард халқы американдық ұшақтар келмейтін түнгі уақытта тамақ іздеуге шықты, бірақ жапондық сарбаздар көріп қалса, өлтірілу қаупі болғандықтан сақтану керек болды. Жапондықтарға Палаулықтарды жинап, өлтіруге бұйрық берілді. Жапондық сарбаздар Палау басшыларымен кездесіп, Пелелиу халқын қайда орналастыру керектігін талқылады, себебі олар Пелелиуді әскери базаға айналдыруды жоспарлаған. Басшылардың ешқайсысы Пелелиу халқын қабылдағысы келмеді. Мадерангебукед ерікті түрде Пелелиу халқын қабылдауға келісті, себебі Нгараардта тамақ өндіруге қолайлы үлкен таро егістіктері мен шаруашылықтары болды. Сондықтан Нгараард және Пелелиу халқы арасында ерекше достық қалыптасты. Бай ра Нгаруаудың қасында тұрған "Одесангел" тасы – Пелелиудің ежелгі атауы. Соғыс кезінде Нгебукедте болған Пелелиу халқы "Одесангел Бадты" ойып жасаған. Олар осы тасты жасырынған жерлерінен шыққандарын еске алу үшін жасаған. Тасқа "Одесангел Бад, 1945 28/9" деп жазылған, бұл Пелелиу халқының, Нгебукедтіктердің және басқа да орманда жасырынып жүргендердің 1945 жылдың 28 қыркүйегінде жасырынған жерлерінен шыққандарын көрсетеді.

География

Нгараардтың тропикалық климаты бар. Температура 83°F ең жоғары, 81°F ең төмен деңгейде. Жаңбыр мамырдан қаңтарға дейін жауады, ал ең көп жаңбыр маусым және шілде айларында болады. Ақпаннан сәуірге дейін климат құрғақ. Нгараард Бабелдоуб аралының солтүстік жағында орналасқан, онда жер тар мойынға дейін тарылып, Нгерчелонгпен шекарада кеңейеді. Оңтүстікке қарай, Нгивал және Нгардмаумен шекаралас дөңгелек төбелерде тығыз орман бар. Шығыс жағалауында ұзын құмды жағажайлар, ал батыс жағалауында мангр өсімдіктерінің қалың тоғайы бар. Ngebuked, Ulimang, Ngesang және Chelab қазіргі заманауи ауылдары солтүстіктен оңтүстікке қарай шамамен ортасында орналасқан, ал Chol және Ngkeklau тиісінше солтүстік және оңтүстік ұштарында жатыр. Негізгі өзендер – Desengong және Ouang, екеуі де штаттың солтүстік-батысындағы шығанаққа құяды. Басқа су тогу аймақтары қысқа және тік. Rael Kedam штатты бөліп тұрады, бірақ Ngebuked тұсында төмен жатқан қыратқа айналады. Нгараардта бес кішкентай елді мекен бар, олардың ішінде Choll, Elab, Ngebuked, Ngkeklau және штаттың астанасы Ulimang, штаттың шығыс жағалауында орналасқан. Бұрын Нгараардтың астанасы Ngebuked ауылы болған, онда штаттың дәстүрлі басшысы Мадерангебукед тұрып, билік жүргізген. Нгараардта "барлығы рухта және жүректе бірігіп жұмыс істейді" деген мақал бар. Заманауи ауылдарды байланыстыратын жолдар жүйесі бар, сондай-ақ Chol және Ngebuked-тен Ulimangқа дейінгі қысқа учаскелерде жол салынған. 1993 жылдан бастап Нгараард арқылы өтетін, Бабелдоуб аймағының басты транзиттік жолының бөлігі болатын жол жүйесін салу жоспарлануда. Штаттың ресми тілдері – палау және ағылшын тілдері. Нгараардтың халқы жылдар бойы едәуір өзгерген. 1990 жылы халқы 440 адамды құраса, 1996 жылы 360 адамға дейін азайды. 2000 жылы ол 638 адамға дейін өсті.

Саяси жүйе

450-ден аз халқы бар Нгараард штатында сайланатын басшы, губернатор бар. Штатта сондай-ақ, әр төрт жыл сайын сайланатын заң шығару органы да бар. Штат халқы Палау делегаттар палатасына бір өкіл сайлайды.

Мәдени негіз және ұйым

Нгараардтың ішінде екі оннан астам дәстүрлі ауылдар орналасқан. Бұл дәстүрлі ауылдар отбасыларға, руларға және аймақтарға жеке ерекшелік беретін маңызды символдарды ұсынады. Ауылдардың ішінде тарихи және дәстүрлі маңызы бар көптеген тас құрылыстар кездеседі. Көптеген тас платформалар, одесонгельдер, ру зираттары ретінде пайдаланылады, ал басқа тас құрылыстар қасиетті орындар болып табылады. Лагуна маңызды ресурс аймағы болып табылады және тарихи алдында қарқынды пайдаланылған болуы мүмкін. Шығыс жағалау лагунасы мен батыс жағалау лагунасы арасында айқын айырмашылықтар бар, ал Нгараардтың стратегиялық орны осы ресурстарды толыққанды пайдалануға өте қолайлы болған. Дәстүрлі ауылдардың жанында таро өсірілетін батпақты бақшалар бар, ал көптеген ауылдардың төңірегінде бақшалар мен террасаланған төбелер орналасқан. Корордағы Палау орта мектебі – елдегі жалғыз мемлекеттік орта мектеп, сондықтан осы қауымдастықтың балалары сонда білім алады.

Ту

Нгараард жақында өзінің туын өзгертті. Ол терең аспан көгі түсті фонда алтын сары жұлдыздан тұрады. Жұлдыздың артында, төменгі сол жақ бұрышынан жоғарғы оң жақ бұрышына дейін қызыл жолақ созылған. Жұлдыз Нгараард штатының бірлігін символдайды, ал жұлдыздың бес ұшы Нгараардтың бес округі мен елді мекенін білдіреді. Тудың жолағы штаттың солтүстік Бабелдобтың шығыс және батыс жағалауларына ие екенін және жетістікке ұмтылып жатқанын көрсетеді. Көк түс Нгараард штатын қоршаған аспан мен мұхиттың көгін бейнелейді.