Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нгараард – Палау Республикасының 16 штатының бірі және бастапқыда Керрадел деп аталған.
Ngaraard is one of the 16 states of the Republic of Palau, and was originally named Kerradel.
Тарих
Нгараард тарихын Испания, Германия және Жапония үстемдігінің болған кезеңдеріне, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, сәйкес келетін төрт дәуірге бөлуге болады.
Ngaraard's history can be divided into four eras corresponding to Spanish, German and Japanese domination up to World War II.
Испан отарлауы
Испанияның 16 ғасырдан 1899 жылға дейінгі кезеңінде Элабта христиан дінін үйреткен Луис есімді діни қызметкер өмір сүрді. Бірақ Нгараард халқы христиан дінін қабылдамады, сондықтан ол Мелекокқа, Реклай басшысына барды, бірақ онда да ешкім оны қабылдаған жоқ, содан ол Нгчесарға кетті. Нгчесарға жолда адасып, ауырып қалды. Реклай басшы Луис діни қызметкердің ауырғандығын естіп, оны іздеу үшін адамдарды жіберді. Олар Луисті өте ауыр халде тауып, Мелекок халқы оны қайтыс болғанға дейін күтімге алды. Ол Уудес зиратында басқалардан өзгеше, көлденеңінен жерленді.
During the Spanish era between the 16th century and 1899 a priest named Father Luis lived in Elab teaching Christianity. However, the people from Ngaraard did not accept Christianity, so he went to Melekeok to Chief Reklai, but no one there accepted it either, so he left for Ngchesar. On his way to Ngchesar, he became lost and fell ill. Chief Reklai heard about Father Luis so he sent people to look for him. They found Father Luis very sick, and the Melekeokians cared for him until he died. He was buried crosswise, unlike everyone else at the Uudes burial ground.
Германияның иелігі
Неміс дәуірінде немістер палаулықтардың әртүрлі өсімдіктер өсіру үшін жұмыс істеуі тиіс деген заң шығарды, қарсылық көрсеткендер Нгебукедке түрмеге жіберілді. Осының салдарынан Палауда көптеген кокос пальмасы өседі. Немістер сондай-ақ неке және католицизмнен басқа барлық дінді тыйым салды. Нгараардтың бір бөлігі Ангаурға фосфат кеніштерінде жұмыс істеу үшін көшті. Кейін Ангаурдан келген дәрігерлер Нгебукедке оба ауруының таралуына байланысты барды және науқастарды емделу үшін Мелекокқа жіберді. Оба ауруының салдарынан көптеген палаулықтар қайтыс болды.
During the German era, the Germans passed laws that Palauans must work to grow various plants, those refusing would be sent to Ngebuked for imprisonment. This is one reasons explaining the many coconuts in Palau. Germans also outlawed marriage and any religion except Catholicism. Some people of Ngaraard moved to Angaur to work in the phosphate mines. Later, doctors from Angaur traveled to Ngebuked because of an outbreak of leprosy, sending the sick to Melekeok for healing. The leprosy outbreak resulted in the deaths of many Palauans.
Жапондықтардың иеленуі
Жапон дәуірінде Улимангта, Нгарардта бірінші, екінші және үшінші сыныптарға арналған бастауыш білім беретін жапон мектебі болды. Бұл мектепке Нгардмау, Нгерчелонг, Каянгел және Нгараардтан оқушылар келді. Әр таңда оқушылар жиналатын, және жапон императорына деген құрмет және адалдық белгісі ретінде жапондықтарға иіліп құрмет көрсеткен. Сабақтарын білмеген оқушылар күн бойы сыртта күнге қарап тұрумен немесе сағаттап су сауыттарын көтеріп, төмен түсірумен жазаланды. Нгарардта екі дүкен болды, біріншісі тәттілер мен мата сатты. Нанбойеки дүкені барлық аралдардан кокос сатып алды. Ақшасы жетпегендер кокосты матаға айырбастай алатын. Нгарардтан көптеген адамдар Ангаурға фосфат кенішіне жұмыс істеуге, ал басқалары Нгардмауға боксит кенішіне, ал кейбіреулері Нанбойекиге жұмыс істеуге барды. Корорда испан дін қызметкерлері де болды, олар христиан дінін тарату үшін аралдарға сапар шекті. Бірінші дүниежүзілік соғыс Палауда басталғанда, Нгерчелонг және Пелелиуден адамдар Нгараардқа келді, онда Мадерангебукедтің інісі Таро Мацуда оларды қабылдауға үйлер іздеді.
During the Japanese era, there was a Japanese school in Ulimang, Ngaraard, offering primary education for first, second, and third grades. Students at the school came from Ngardmau, Ngerchelong, Kayangel and Ngaraard. Every morning students had assembly and they would bow to the Japanese as a sign of their respect and loyalty to the Japanese Emperor. Students found ignorant of their lessons would be punished by standing outside all day staring at the sun, or being forced to carry buckets of water up and down stairs for hours on end. Ngaraard had two stores, the first selling sweets and clothing materials. The Nanboyeki store bought coconuts from all the islands. People lacking money could exchange coconuts for cloth. Many people from Ngaraard went to work at Angaur for phosphate mining; others went to Ngardmau to work on bauxite and some went to work for Nanboyeki. There were also Spanish priests in Koror who traveled to the islands propagating Christianity. When World War I started in Palau, people from Ngerchelong and Peleliu arrived in Ngaraard, where Taro Matsuda, Maderangebuked's younger brother, found families to host them.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, көптеген адамдар Нгебукед орманына қашып кетті. Таро бақшасына немесе балық аулауға баруға ниеттенгендерге жапондық сарбаздардың рұқсаты қажет болды. Таро бақшасында немесе балық аулауда жұмысын аяқтаған соң, олар жапондық сарбаздарға хабарласып, жұмыстың аяқталғанын мәлімдеуге міндетті болды. Американдық шабуылдар басталғанда, Нгараард халқы қатты қорқып, себебі олар бұрын ешқашан ұшақ көрген емес. Оларды "отты үлкен құс" деп атады. Сол кезде азық-түлік азайды, өйткені жапондықтар Палаулықтардан тамақ тартып алып жатты. Нгараард халқы американдық ұшақтар келмейтін түнгі уақытта тамақ іздеуге шықты, бірақ жапондық сарбаздар көріп қалса, өлтірілу қаупі болғандықтан сақтану керек болды. Жапондықтарға Палаулықтарды жинап, өлтіруге бұйрық берілді. Жапондық сарбаздар Палау басшыларымен кездесіп, Пелелиу халқын қайда орналастыру керектігін талқылады, себебі олар Пелелиуді әскери базаға айналдыруды жоспарлаған. Басшылардың ешқайсысы Пелелиу халқын қабылдағысы келмеді. Мадерангебукед ерікті түрде Пелелиу халқын қабылдауға келісті, себебі Нгараардта тамақ өндіруге қолайлы үлкен таро егістіктері мен шаруашылықтары болды. Сондықтан Нгараард және Пелелиу халқы арасында ерекше достық қалыптасты. Бай ра Нгаруаудың қасында тұрған "Одесангел" тасы – Пелелиудің ежелгі атауы. Соғыс кезінде Нгебукедте болған Пелелиу халқы "Одесангел Бадты" ойып жасаған. Олар осы тасты жасырынған жерлерінен шыққандарын еске алу үшін жасаған. Тасқа "Одесангел Бад, 1945 28/9" деп жазылған, бұл Пелелиу халқының, Нгебукедтіктердің және басқа да орманда жасырынып жүргендердің 1945 жылдың 28 қыркүйегінде жасырынған жерлерінен шыққандарын көрсетеді.
When World War II began, most people fled to the jungles of Ngebuked. People wanting to go to the taro patch or go fishing needed permission from Japanese soldiers. When they finished working the taro patch or fishing they had to report to the Japanese soldiers, informing them they were finished. When American attacks began, people from Ngaraard were terrified because none had seen airplanes before. They called them "big bird with fire" During that time, food ran short because the Japanese kept taking food from the Palauans. The people of Ngaraard left at night to find food because the American planes would not come, but they had to be careful because if Japanese soldiers saw them they would be killed. The Japanese were ordered to collect Palauans and kill them. Japanese soldiers met with the Palau chiefs to discuss where to house the Peleliu people, because they planned to make Peleliu their military base. None of the chiefs wished to house the Peleliu people. Maderangebuked volunteered to take the Peleliu people, since Ngaraard had large taro patches and farms to produce food. This is why the Ngaraard people and Peleliu people have a special friendship. There is Odesangel stone, this is an old name of Peleliu standing by Bai ra Ngaruau. The people of Peleliu who were in Ngebuked during the war carved the Odesangel Bad. They carved the stone as a memorial of the time they came out from hiding. "Odesangel Bad, 1945 28/9" is carved on the stone, showing that the people of Peleliu and those from Ngebuked and others that were hiding in the jungle emerged from their hiding place on September 28, 1945.
География
Нгараардтың тропикалық климаты бар. Температура 83°F ең жоғары, 81°F ең төмен деңгейде. Жаңбыр мамырдан қаңтарға дейін жауады, ал ең көп жаңбыр маусым және шілде айларында болады. Ақпаннан сәуірге дейін климат құрғақ. Нгараард Бабелдоуб аралының солтүстік жағында орналасқан, онда жер тар мойынға дейін тарылып, Нгерчелонгпен шекарада кеңейеді. Оңтүстікке қарай, Нгивал және Нгардмаумен шекаралас дөңгелек төбелерде тығыз орман бар. Шығыс жағалауында ұзын құмды жағажайлар, ал батыс жағалауында мангр өсімдіктерінің қалың тоғайы бар. Ngebuked, Ulimang, Ngesang және Chelab қазіргі заманауи ауылдары солтүстіктен оңтүстікке қарай шамамен ортасында орналасқан, ал Chol және Ngkeklau тиісінше солтүстік және оңтүстік ұштарында жатыр. Негізгі өзендер – Desengong және Ouang, екеуі де штаттың солтүстік-батысындағы шығанаққа құяды. Басқа су тогу аймақтары қысқа және тік. Rael Kedam штатты бөліп тұрады, бірақ Ngebuked тұсында төмен жатқан қыратқа айналады. Нгараардта бес кішкентай елді мекен бар, олардың ішінде Choll, Elab, Ngebuked, Ngkeklau және штаттың астанасы Ulimang, штаттың шығыс жағалауында орналасқан. Бұрын Нгараардтың астанасы Ngebuked ауылы болған, онда штаттың дәстүрлі басшысы Мадерангебукед тұрып, билік жүргізген. Нгараардта "барлығы рухта және жүректе бірігіп жұмыс істейді" деген мақал бар. Заманауи ауылдарды байланыстыратын жолдар жүйесі бар, сондай-ақ Chol және Ngebuked-тен Ulimangқа дейінгі қысқа учаскелерде жол салынған. 1993 жылдан бастап Нгараард арқылы өтетін, Бабелдоуб аймағының басты транзиттік жолының бөлігі болатын жол жүйесін салу жоспарлануда. Штаттың ресми тілдері – палау және ағылшын тілдері. Нгараардтың халқы жылдар бойы едәуір өзгерген. 1990 жылы халқы 440 адамды құраса, 1996 жылы 360 адамға дейін азайды. 2000 жылы ол 638 адамға дейін өсті.
Ngaraard has a tropical climate. The temperature ranges from a high of 83°F to a low of 81°F. Rainfall takes place from May to January and the heaviest rain is in June and July. The climate is dry from February until April. Ngaraard is situated near the northern end of Babeldaob island where the land thins to a narrow neck before expanding at the border with Ngerchelong. To the south, along the borders with Ngiwal and Ngardmau, there are dense stands of forest on the rolling hills. Along the east coast, there are long stretches of sandy coastal plains while on the west coast, there is a thick fringe of mangroves. The modern villages of Ngebuked, Ulimang, Ngesang and Chelab form a cluster about half way from north to south, with Chol and Ngkeklau at the northern and southern ends, respectively. The major rivers are the Desengong and the Ouang both flowing into the bay northwest of the state. Other drainages are short and steep. The Rael Kedam divides the state but becomes a low saddle at Ngebuked. There are five hamlets in Ngaraard, including Choll, Elab, Ngebuked, Ngkeklau and the state capital, Ulimang, located on the eastern shore of the state. Previously, the capital of Ngaraard was the village of Ngebuked, where the traditional leader of the state, Maderangebuked, lived and reigned. There is a saying in Ngaraard, , meaning "everyone works together as one in spirit and in the heart." A system of trails links the modern villages, with short pieces of a bladed road in Chol and from Ngebuked to Ulimang. As of 1993, plans are being made for a road system through Ngaraard which will be a part of the major trans Babeldaob road. The official languages of the state are Palauan and English. The population of Ngaraard has changed considerably over the years. In 1990, its population was 440 and in 1996, it decreased to 360. In 2000, it had increased to 638.
Саяси жүйе
450-ден аз халқы бар Нгараард штатында сайланатын басшы, губернатор бар. Штатта сондай-ақ, әр төрт жыл сайын сайланатын заң шығару органы да бар. Штат халқы Палау делегаттар палатасына бір өкіл сайлайды.
The state of Ngaraard, with population of less than 450, has an elected chief executive, governor. The state also has a legislature elected every four years. The state population elects one of the member in the House of Delegates of Palau.
Мәдени негіз және ұйым
Нгараардтың ішінде екі оннан астам дәстүрлі ауылдар орналасқан. Бұл дәстүрлі ауылдар отбасыларға, руларға және аймақтарға жеке ерекшелік беретін маңызды символдарды ұсынады. Ауылдардың ішінде тарихи және дәстүрлі маңызы бар көптеген тас құрылыстар кездеседі. Көптеген тас платформалар, одесонгельдер, ру зираттары ретінде пайдаланылады, ал басқа тас құрылыстар қасиетті орындар болып табылады. Лагуна маңызды ресурс аймағы болып табылады және тарихи алдында қарқынды пайдаланылған болуы мүмкін. Шығыс жағалау лагунасы мен батыс жағалау лагунасы арасында айқын айырмашылықтар бар, ал Нгараардтың стратегиялық орны осы ресурстарды толыққанды пайдалануға өте қолайлы болған. Дәстүрлі ауылдардың жанында таро өсірілетін батпақты бақшалар бар, ал көптеген ауылдардың төңірегінде бақшалар мен террасаланған төбелер орналасқан. Корордағы Палау орта мектебі – елдегі жалғыз мемлекеттік орта мектеп, сондықтан осы қауымдастықтың балалары сонда білім алады.
There are more than two dozen traditional village sites within Ngaraard. These traditional villages represent important symbols giving identity to families, clans and regions. Within villages are numerous stone features with historical and traditional importance. Many of the stone platforms, odesongel, serve as clan cemeteries, and other stone features serve as shrines. The lagoon is an important resource area, and was probably intensively exploited prehistorically. There are profound differences between the east coast lagoon and the west coast lagoon, and Ngaraard's strategic position would have been ideal to take full advantage of these resources. Near the traditional villages are taro swamp gardens, and surrounding most village sites are garden plots and terraced hillsides. Palau High School in Koror is the country's only public high school, so children from this community go there.
Ту
Нгараард жақында өзінің туын өзгертті. Ол терең аспан көгі түсті фонда алтын сары жұлдыздан тұрады. Жұлдыздың артында, төменгі сол жақ бұрышынан жоғарғы оң жақ бұрышына дейін қызыл жолақ созылған. Жұлдыз Нгараард штатының бірлігін символдайды, ал жұлдыздың бес ұшы Нгараардтың бес округі мен елді мекенін білдіреді. Тудың жолағы штаттың солтүстік Бабелдобтың шығыс және батыс жағалауларына ие екенін және жетістікке ұмтылып жатқанын көрсетеді. Көк түс Нгараард штатын қоршаған аспан мен мұхиттың көгін бейнелейді.
Ngaraard recently changed its flag. It is made of a golden yellow star on a field of deep sky blue. Behind the star, it has a red stripe from the bottom left corner to the upper right corner of the flag. The star stands for the unity of Ngaraard State, and the five fingers of the star stand for the five counties or hamlets of Ngaraard. The stripe of the flag shows that the state has both the east and west coast of northern Babeldaob and is striving for success. The blue background symbolizes the blue of the sky and ocean surrounding the Ngaraard State.