Кіріспе

АҚШ тарихи стереотипі

Мамми – АҚШ тарихи стереотипі, көбінесе құл болған, үй шаруасын атқаратын, соның ішінде балаларға күтім жасаған афроамерикандық әйелдерді бейнелейді. Мамми бейнесінің ең ерте көркемдік нұсқаларының бірі – Харриет Бичер Стоудың «Том ағаның үйі» романындағы Хлоя әпкесі, ол алғаш рет 1852 жылы жарық көрген. Кейбір ғалымдар мамми бейнесінің Америка Құрама Штаттарындағы құлдық тарихымен байланысты екенін айтады. Құлдыққа түскен афроамерикандық әйелдер ақ американдықтардың үйлерінде үй шаруасы жұмыстарын атқаруға міндеттелген. Олар тамақ дайындау, үйді тазалау, балаларға күтім жасау және оларды тәрбиелеу сияқты жұмыстарды істеген. Осы жағдайлардың нәтижесінде мамми бейнесі қалыптасқан.

Сегрегация дәуірі мен Ұлттық алаңдағы ескерткіш

Құлдық кезеңде пайда болған мамми бейнесі, Қайта құру дәуірінде кеңінен танымал болды. Кейбір ғалымдардың пікірінше, АҚШ-тың оңтүстігінде мамми, жеке меншік құлдық және нәсілдік қанаудың тарихи мұрасын қайта интерпретациялау және заңдастыру әрекеттерінде маңызды рөл атқарды. Мамми бейнесі нәсілдік сегрегация дәуірінде ерекше көзге түсті және оның көшірмелері 21-ғасырға дейін сақталды. 1923 жылы Конфедерацияның Біріккен қыздары Ұлттық алаңда мамми мүсінін орнатуды ұсынды. Аталған мүсін "Оңтүстіктің қара нәсілді маммиіне" арналмақ болған.

Тарихи сын

Мамми бейнесінің тарихи дұрыстығы күмәнді. Тарихи мәліметтер көрсеткендей, үй қызметкерлерінің көп бөлігі "әйелдер" емес, жасөспірімдер мен жас адамдар болған. Мелисса Харрис Перринің пікірінше, мамми – ақ үстемдіктің қиялынан туған образ, ол құлдықтағы әйелдерді әлсіз, мәжбүрленген қыздардан гөрі тыныштандыратын, жайлы және өз еркімен келісетін әйелдер ретінде бейнелеген. Мелисса Харрис Перри "Апа азамат: ұят, стереотиптер және Америкадағы қара әйелдер" (2011) кітабында мамми мен басқа африкалық американдықтар арасындағы қарым-қатынасты былайша түсіндіреді: "Мамми қара балалар мен қауымдастықтарды қорғаушы немесе қолдаушы емес еді. Ол аналық идеалды бейнеледі, бірақ оны өз балаларына емес, ақ әйелдер мен балаларға арнады. Оның махаббаты, қамқорлығы, кеңесі, түзетулері және бақылауы тек ақ әйелдер мен балаларға ғана арналған".

Киім-кешек

Көбінесе киім иесінің әлеуметтік жағдайын көрсетеді. Әдетте, қызметші әйел таза және ұқыпты болып, үй шаруасына лайықты киім киеді. Кейде ол өзін әдемілеп киінгендей сезінеді, бірақ бұл көбінесе тек күміс тоқпағы мен жібек барқыт плащының қосылуынан болады, бұл плащ, әдетте, оның иесіне тиесілі болған.

Білім

Стереотиптік ана көбінесе сауатсыз болады, бірақ өзінің жолымен епті. Дегенмен, ол қаншалықты епті болса да, оның көптеген қабілеттері өткен өмірлік тәжірибесі мен қиындықтарының нәтижесі. Атап айтқанда, аристократтық отбасының анасын оның мәдениеттілігімен тануға болады.

Өсімдік шаруашылығындағы рөлдер

Плантация шаруашылықтарындағы "мама" бейнесінің құрылуы плантациялардағы құл афроамерикалықтардың рөлінен бастау алады. Афроамерикалық құлдар плантация шаруашылығында маңызды рөл атқарды. "Маманың" міндеттерінің көп бөлігі иесінің отбасының балаларын күтумен байланысты болды, бұл үйдің әйелін бала күтімімен байланысты барлық қиын жұмыстан босататын еді. Балалар өсіп, өздерін-өздері күтіне алғаннан кейін, "маманың" басты рөлі үй шаруасында әйелге көмектесу болып табылды. Отбасымен қызмет ету мерзімі ұзарған сайын, "маманың" ықпал ету аймағы да кеңейеді. Ол үйдің иесінен кейін екінші орында тұрады және үйдегі барлық адамдарға бұйрық бере алады. "Джемима әпке" кейіпі – нақты адам емес, оны 1893 жылдан 1923 жылға дейін азат етілген құл Нэнси Грин бастап, кейін Анна Робинсон (1923–1951), Эдит Уилсон (1948–1966) және Этель Эрнестин Харпер (1950 жылдар) сомдады. "Джемима әпке" брендінің негізін қалаушылардың бірі "Ескі Джемима әпке" деген әнді естігеннен кейін осы атты және таңбаны ойлап тапты. Кейіннен қара нәсілді карикатураларды пайдаланған басқа компаниялар да сынға ұшырады. "Бен аға", "Баттервортс ханым" және "Крем оф Уит" компаниялары назарға алынды. 2021 жылы "Джемима әпке" таңбасының иелері "Quaker Oats" оны "The Pearl Milling Company" деп қайта атап, логотибін "мама" карикатурасынан дәстүрлі диірмен ғимаратының суретіне өзгертті. Перселл "The Evening Sun" газетінде "Ада әпкеден сұраңыз" рубрикасында Ада әпкенің бейнесін де пайдаланды. Қара әйелдер көбінесе осы тамақ немесе үй шаруасы туралы бағаналардың бет-бейнесі болды, себебі оларды қызметші және үй шаруашылығы рөлдерімен байланыстыратын "мама" сияқты стереотиптер болды. "Джемима әпке" және "Присцилла әпке" сияқты бейнелер – ақ нәсілді отбасыларға қызмет ету рөлін теріс және шектеулі түрде бейнелейтін "мама" карикатуралары еді.

Қуыршақтар мен керамика

Мамми бейнелері қуыршақтар, керамика, печенье сақтағыштар, тұздықтар мен бұрыш шашыратқыштар және басқа да тұрмыстық заттар сияқты бірнеше нысандар түрінде кездеседі. Мамми карикатурасы Азамат соғысынан кейінгі үгіт-насихаттың бір бөлігі болды және афроамерикандықтар туралы теріс және жалған стереотиптерді таратуға себеп болды. Бұл мамми керамикасы мен қуыршақтары минестрельдік көрсетулер арқылы жасалған жалған бейнелермен ұқсас әсер етті. Бұл мүсіндер көбінесе артық айқын ерекшеліктермен бейнеленді және афроамерикандықтарды "ыңғайлы, ақымақ және жанды" деп жалған көрсетуге тырысты. Расистік мағынасына қарамастан, бұл заттар ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, естелік ретінде сақталған. Бұл мамми қуыршақтары мен керамикасы қара нәсілді адамдарды адамгершіліксіз көрсеткенімен, олардың кейбіреулері әлі де бағаланып, жүздеген долларға сатылады. Миссисипи штатының Натчес қаласында 1940 жылы ашылған "Маммидің шкафы" деп аталатын жол бойындағы мейрамхана бар. Ғимарат мамми карикатурасының пішінінде жасалған, бас киімі мен ұзын қызыл юбкасы бар. "Аunt Jemima" сияқты, "Маммидің шкафы" да бизнесті ілгеріту үшін қара әйелдердің бейнесі мен стереотиптерін пайдаланады. Мейрамхананың қара құлдықты бейнелеу үшін мамми карикатурасын қолдануы, оның Ескі Оңтүстікте қалай бейнеленгеніне еске түсіреді. "Beloved Belindy" кейіпкерін Raggedy Ann-нің авторы Джонни Груэлл жасаған. Бұл кейіпкер қуыршақ ретінде сатылып, кітаптарда пайда болды.

Мұра

Қазіргі кезде қара әйелдер туралы стереотиптік немесе бақылаушы бейнелер соңғы 50-60 жылда қара адамдарға болған экономикалық, құқықтық және әлеуметтік өзгерістерді көрсетеді. Бұл бейнелер сонымен қатар қоғамды тұтастай – жаһандық экономиканы, беспрецедентті БАҚ таралуын және ауыспалы нәсілдік теңсіздікті бейнелейді және сыныптық ерекшеліктері бар. Жұмысшы табының қара әйелдері "Жаман қара ана" / "Қамқорлыққа тәуелді патшайым" және "Битч" (материалистік және жоғары сексуалды қара әйелдер "хип-хоп" мәдениетінде) ретінде бейнеленеді, орта таптың қара әйелдері "Сәнді қара әйелдер" ретінде көрсетіледі, ал білімді қара әйелдер көбінесе "Білімді қара Битч" ретінде бейнеленеді, олар манипуляциялық және бақылаушы болып суреттеледі. Қуатты лауазымдардағы қара әйелдер көбінесе "Қазіргі заманғы Мамми" деп есептеледі, бұл жоғары/жоғарғы орта таптағы білімді және табысты қара әйелді білдіреді, ол жеке өмірінен айырылып, ақ үстемдік құрылымдарын, институттарын немесе басшыларын қолдайды. Бұл түпнұсқа "Мамми" стереотипінен туындаған, онда қара әйел ғана емес, бағынышты болған, сонымен қатар ақ қожайынына қызмет етуден ләззат алған.

Жалпы сілтемелер

Бернштейн, Робин, Растық тазалық: құлдықтан азаматтық құқықтарға дейінгі американдық балалық шақтың бейнеленуі (Нью-Йорк: Нью-Йорк университетінің баспасы, 2011), 157, 174–176, 180–181. Богел, Дональд, Томдар, Ракундар, Мулаттар, Маммилер және Бакстар: Америка фильмдеріндегі қара нәсілділердің түсіндірме тарихы (Нью-Йорк: Континуум, 1973/1994), 57. Камачо, Розанна В., "Лилиан Смитті қайта қарастырудағы нәсіл, аймақ және гендер". Оңтүстік әйелдері: тарихтар мен ұғымдары. Колумбия: Миссури университетінің баспасы, 1992. 168-бет. Клинтон, Кэтрин, Плантацияның әйел қожайыны: Ескі Оңтүстіктегі әйелдер әлемі (Нью-Йорк: Pantheon Books, 1982), 201–202. Jewel, K. Sue, Маммиден Америка қызына және одан әрі: Мәдени бейнелер мен АҚШ әлеуметтік саясатын қалыптастыру, 1993. Паркхерст, Джесси В., "Плантациялық шаруашылықтағы қара нәсілді Мамминің рөлі", The Journal of Negro History, 23-том, 3-нөмір, 1938 жылғы шілде. Смит, Лилиан, Арманды өлтірушілер. Нью-Йорк: W. W. Norton, 1949. 123-бет. 4. Тюрбер, Шерил, "Мамми бейнесі мен мифологиясының дамуы". Оңтүстік әйелдері: тарихтар мен ұғымдары, Колумбия: Миссури университетінің баспасы, 1992. 96-бет. Тернер, Патриция А., Керамикалық «ағалар» және целлулоидты Маммилер: қара бейнелер және олардың мәдениетке әсері (Нью-Йорк: Anchor Books, 1994), 44.