Кіріспе

Растық экзоним – көбінесе АҚШ және Ұлыбританияда қолданылатын термин. «Түсті» (немесе «түсті») – бұл тарихи тұрғыдан АҚШ-та Джим Кроу дәуірінде афроамерикандықтарды атау үшін қолданылған нәсілдік белгілеу. Көптеген жерлерде бұл сөзді ұятты немесе қарапайымдықпен қарауға болады, бірақ Оңтүстік Африкада ол аралас немесе Кап түстес тегі бар адамды білдіретін ерекше мағынаға ие.

Сөздік анықтамалары

Түсті (орта ағылшын тілінде icoloured) сөзі алғаш рет 14 ғасырда қолданылған, бірақ оның мағынасы нәсіл немесе этникалық жатақты білдірмеген. Терминнің қара терілі халықтардың мүшесін атау үшін алғашқы қолданылуы 18 ғасырдың екінші жартысында Оңтүстік Америкаға қатысты болды. Оксфорд ағылшын сөздігінде көрсетілгендей, "түсті" сөзі осы мағынада алғаш рет 1758 жылы Антонио де Улоаның "Оңтүстік Америкаға саяхат" еңбегінде испан тіліндегі mujeres de color ("түсті әйелдер", әдеби аудармасы "түсті әйелдер") терминін аудару үшін қолданылған. Әсіресе, бір ғана этникалық топты атағанда, басқа терминдерді қолдану қолайлырақ.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та "түсті" термині 19-ғасырдың ортасынан соңына дейін африкалық американдықтарды атау үшін басым және қабылданған термин болды, себебі ол ақ және қара американдықтар тарапынан көбірек қабылданып, аралас нәсілдік тегі барларды (сондай-ақ, сирек жағдайларда, азиялық американдықтар мен басқа нәсілдік азшылықтарды), және "толыққанды қара тегінен" деп есептелгендерді де қамтыды. Олар өздерін "африкалықтар" деп санамады және осылай аталуын қаламады, сондай-ақ ақ адамдардың оларды Африкаға көшіруге мәжбүрлеуіне қарсы болды, өйткені өздерін ақ американдықтар еуропалықтардан кем емес деп есептеді. "Африкалық" терминінің орнына олар "түсті" немесе "негр" (білімді және дәл) терминдерін артық көретін. Алайда, "негр" термині Азаматтық құқықтар қозғалысынан кейін құлдық кезінде ақ адамдардың оларға таңған атауы ретінде қарастырылып, бағынушылық сипаттамасымен байланысқандықтан қолданудан шықты. 1960-шы жылдарда "қара" термині "Қара күш" қозғалысы, сондай-ақ радикалды қара ұлтшылдары (Қара мұсылмандар және Қара пантералар), пан-африкалықтар (Стокли Кармайкл, Студенттік зорлық-зомбылықсыз үйлестіру комитетінің жетекшісі) және прогрессивті саясаткерлер тарапынан қолдау тапты. 1960-шы жылдардың соңында көптеген адамдар өзін сипаттау үшін "негр" терминін "қара" терминінен артық көреді, бірақ 1970-ші жылдардың соңы мен 1980-ші жылдардың басында "қара" термині басымдыққа ие болды. Дегенмен, кейбіреулер тері түсіне назар аудармау үшін "африкалық америкалық" немесе "афроамерикандық" терминдерін қайта жаңғыртуды ұсынды. Гарвард университетінің профессоры Генри Луи Гейтс 1960-шы жылдардағы Батыс Вирджиниядағы бөлінген өмір туралы былай деп жазды: "Түсті адамдар үш анық шекараланған ауданда тұрды, тіпті арқандармен немесе бұрылыс қақпалармен бөлінгендей. "Түсті аймаққа қош келдіңіз" деген үлкен баннер ілінгендей болды. Әрине, түсті әлем көршілес емес, тіршілік ету жағдайы еді". "Бала кезімде біз мейрамханаларда тамақтана алмайтынбыз, қонақүйлерде тұра алмайтынбыз, кейбір әжетханаларды пайдалана алмайтынбыз және дүкендерде киім-кешекті киіп көре алмайтынбыз", - деп еске алады Гейтс. Оның анасы өзіне киіп көруге рұқсат етілмеген киімдерді сатып алмау арқылы қарсылық көрсетті. Ол бір ақ адамның әкесін қасақана басқа есіммен атағанын есіне түсірді: "Ол менің атымды біледі, балам", - деді әкесі ұзақ үнсіздіктен кейін. - "Ол барлық түсті адамдарды Джордж деп атайды". Гейтстің туысы жергілікті орта мектепте алғашқы қараша түлек болғанда, оған командамен бірге отырып, стақаннан кока-кола ішуге рұқсат етілмеді, оның орнына ол қағаз стақаннан ішуге мәжбүр болды.

АҚШ-тағы санақ терминдері

1851 жылы «Нью-Йорк таймс» газетінде «афроамерикалықтар» туралы мақала жарияланды. 1863 жылы Соғыс министрлігі Афроамерикалық әскерлер бюросын құрды. АҚШ-тың алғашқы 12 халық санағы «афроамерикалықтарды» санады, олардың саны 1900 жылы тоғыз миллионға жетті. 1910-1960 жылдарғы санақтарда «негрлер» саналды.

NAACP-дегі термин

Бұл термин әлі де Ұлттық түсті адамдардың дамуы үшін арналған қауымдастықтың атында қолданылады, бірақ көбінесе NAACP деп аталады. Дегенмен, NAACP қазіргі таңда толық атын сирек қолданады және Бұл шешімді Біріккен Негр колледждер қоры UNCF немесе Біріккен қор деп атала бастағаннан кейін көп ұзамай қабылдады.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африка және көрші елдерде "Coloureds" термині Оңтүстік Африканың түпкілікті, көп ұлтты этникалық тобын білдіреді. Бұл топ аймақта қоныстанған түрлі халықтардың (жергілікті хоисан, банту және басқалары, сондай-ақ ақтар, оның ішінде африканерлер, австронезиялықтар, Шығыс Азиялықтар немесе Оңтүстік Азиялықтар – оларды Кейп малайлары деп те атайды; бұрын апартеидтік "түсті" нәсілдік жіктемесінің бір тармағы болған) ұрпақтарынан шыққан. Апартеид тұсында Оңтүстік Африка халқы негізінен төрт нәсілге бөлінді: қаралар, ақтар, "түстілер" және үндістер.