Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Жоғары дәрежелі, орта және ірі ұсақталған метаморфты тау жыныстары класы
Class of high grade medium to coarse grained metamorphic rocks
Гранулиттер – жоғары температуралық және орташа қысымға ұшыраған гранулит фациесінің жоғары дәрежелі метаморфты тау жыныстары класы. Олар орташа немесе ірі ұсақталған, негізінен фельдшпаттардан тұрады, кейде кварцпен және сусыз ферромагнезиялық минералдармен қатар келеді, гранобластық текстуралы және гнейс тәрізді немесе массивті құрылымға ие. Бұл тау жыныстары геологтар үшін ерекше қызығушылық тудырады, себебі көптеген гранулиттер континенттік қабықтың тереңдегі үлгілерін ұсынуы мүмкін. Кейбір гранулиттер Жердің тереңдігінен жоғары температурада жер қыртысының беткі қабаттарына дейін декомпрессияға ұшырады, ал басқалары Жердің тереңдігінде қалып, салқындады. Гранулиттегі минералдардың құрамы гранулиттің бастапқы тау жынысына және метаморфизм кезіндегі температура мен қысым жағдайларына байланысты өзгереді. Континенттердің жоғары дәрежелі метаморфты тау жыныстарында кездесетін гранулиттердің көптеген түрлерінде пироксен, плагиоклаздық фельдшпат, сондай-ақ гранат, оксидтер және амфиболдар кездеседі. Клинопироксен де, ортопироксен де болуы мүмкін, және метабазитте (метаморфтанған базальтте) клинопироксен мен ортопироксеннің бірге кездесуі гранулит фациесін анықтайды. Гранулит көру арқылы көзге түсетін болуы мүмкін, оның құрамында көптеген кішкентай қызғылт немесе қызыл пиралспит гранаттары бар, олар "дөңгелек" голокристалликалық матрицада орналасқан. Гранаттардың, микалардың немесе амфиболдардың шоғырлануы гнейс немесе мигматит сияқты сызықтық үлгілерді құрауы мүмкін. Диаграммада қысым-температура кеңістігіндегі метаморфты фациестер көрсетілген. Графиктің аймағы Жер қыртысы мен жоғарғы мантиядағы жағдайларға сәйкес келеді.
Granulites are a class of high grade metamorphic rocks of the granulite facies that have experienced high temperature and moderate pressure metamorphism. They are medium to coarse–grained and mainly composed of feldspars sometimes associated with quartz and anhydrous ferromagnesian minerals, with granoblastic texture and gneissose to massive structure. They are of particular interest to geologists because many granulites represent samples of the deep continental crust. Some granulites experienced decompression from deep in the Earth to shallower crustal levels at high temperature; others cooled while remaining at depth in the Earth. The minerals present in a granulite will vary depending on the parent rock of the granulite and the temperature and pressure conditions experienced during metamorphism. A common type of granulite found in high grade metamorphic rocks of the continents contains pyroxene, plagioclase feldspar and accessory garnet, oxides and possibly amphiboles. Both clinopyroxene and orthopyroxene may be present, and in fact, the coexistence of clino and orthopyroxene in a metabasite (metamorphed basalt) defines the granulite facies. A granulite may be visually quite distinct with abundant small pink or red pyralspite garnets in a 'granular' holocrystalline matrix. Concentrations of garnets, micas, or amphiboles may form along a linear pattern resembling gneiss or migmatite banding. Diagram showing metamorphic facies in pressure temperature space. The domain of the graph corresponds to circumstances within the Earth's crust and upper mantle.
Құрылу
Гранулиттер қабық тереңдіктерінде, әдетте, 30 °C/км-ден жоғары жылу градиенттерінде өтетін аймақтық метаморфизм кезінде қалыптасады. Континенттік қабық тау жыныстарында биотит жоғары температурада оргапироксен + калий далақысы + суға ыдырайды, нәтижесінде гранулит түзіледі. Сусыздану балқу жағдайында сапфир, спинель, силиманит және усмилит сияқты басқа минералдар да пайда болуы мүмкін. Сапфир + кварц сияқты кейбір минералдық жиынтықтар 900 °C-тан жоғары температураны көрсетеді. Кейбір гранулиттер өзгермелі мөлшерде фельзиттік балқымалардың бөлінуінен қалған ішінара балқу қалдықтарын көрсетуі мүмкін, ал кейбір жағдайларда барлық құрамдас минералдары сусыз болып келеді, сондықтан олар ультра жоғары температурада балқымағандай көрінеді. Сондықтан, гранулитті минералдық жиынтықтарды жасау үшін тіпті 900–1150 °C арасындағы жоғары температуралар қажет. Мұндай жоғары температуралар қабық тереңдігінде тек континенттік жарылу аймақтарында астеносфералық мантияның жоғары көтерілуі арқылы ғана туындауы мүмкін, бұл 30 °C/км-ден жоғары жылу градиенттерінде аймақтық метаморфизмге себеп болады.
Granulites form at crustal depths, typically during regional metamorphism at high thermal gradients of greater than 30 °C/km. In continental crustal rocks, biotite may break down at high temperatures to form orthopyroxene + potassium feldspar + water, producing a granulite. Other possible minerals formed at dehydration melting conditions include sapphirine, spinel, sillimanite, and osumilite. Some assemblages such as sapphirine + quartz indicate very high temperatures of greater than 900 °C. Some granulites may represent the residues of partial melting at extraction of felsic melts in variable amounts, and in extreme cases represent rocks that all constituent minerals are anhydrous and thus look as if they did not melt at ultrahigh temperature conditions. Therefore, very high temperatures of 900 to 1150 °C are even necessary to produce the granulite facies mineral assemblages. Such high temperatures at crustal depths only can be delivered by upwelling of the asthenospheric mantle in continental rifting settings, which can cause the regional metamorphism at the high thermal gradients of greater than 30 °C/km.