Кіріспе

Бо Ибо (1908–2007) – қытай саясаткері. 1980-1990 жылдары Қытайдың ең жоғары саяси қайраткерлерінің бірі болды. 17 жасында Қытай Коммунистік партиясына мүше болғаннан кейін, ол туған қаласы Тайюаньда Коммунистік партияның ұйымдастырушысы болып жұмыс істеді. 1928 жылы Тяньцзиньдегі штаб-пәтерінен Солтүстік Қытайда коммунистік партизандық қозғалыстарды ұйымдастыруға тағайындалды, бірақ 1931 жылы Гоминьдан полициясы оны тұтқындап, түрмеге қамады. 1936 жылы Коммунистік партияның үндемей қолдауымен Бо коммунизмге қарсы жазбаға қол қойып, бостандыққа шықты. Бо бостандыққа шыққаннан кейін Шансиге оралып, коммунистерге қайта қосылды және 1949 жылы Қытай материгін біріктіргенге дейін Солтүстік Қытайда Гоминьдан мен Жапон империясымен күресті. Боның мансабында ол Коммунистік Қытайдың алғашқы Қаржы министрі, Коммунистік партияның Саяси бюросының мүшесі, Вице-премьер, Мемлекеттік экономикалық комиссияның төрағасы және партияның Орталық консультативтік комиссиясының төрағасының орынбасары болды. Бо 1966 жылы Мао қолдаған «Төрттік топтан» тазаланды, бірақ 1970-жылдардың соңында Мао қайтыс болғаннан кейін Дэн Сяопин оны қайта билікке әкелді. Бо Дэнге негізделген, саяси ұзақ өмір сүруі және 1980-1990 жылдары зор ықпалымен белгілі болған «Сегіз бейімтал» деп аталатын күшті ардагерлердің таңдамалы тобының бірі болды. Билікке оралғаннан кейін Бо экономикалық либерализацияны қолдады, бірақ саяси тұрғыдан орташа консерватор болды. Бастапқыда ол Ху Яобанды және 1989 жылғы Тяньаньмэньдегі наразылықтарды қолдады, бірақ кейіннен оны 1987 жылы Худың жұмыстан босатылуын және 1989 жылы наразылық білдіргендерге қарсы күш қолдануды қолдауға көндірді. Боның саяси қатысуы 1990 жылдары азайды, бірақ ол Дэн Сяопин мен Цзян Цзэминьді қолдауға және ұлы Бо Силайдың мансабын ілгерілетуге ықпалын пайдаланды. Ол 2007 жылғы 15 қаңтарда, 99 жасқа толуына бір ай жетпей қайтыс болды, сол кезде ол «Сегіз ақсақалдың» соңғы және ең ұзақ өмір сүрген мүшесі еді.

Ерте өмір

Бо Ибо 20-ғасырдың басында Қытайдың ең кедей провинцияларының біріне айналған Шансидің астанасы Тайюань қаласында дүниеге келген. Оның әкесі қағаз жасаушы қолөнерші болған, бірақ отбасы өте кедей болғандықтан, Боның жаңа туған бауырларының бірін батыруға мәжбүр болды, себебі оларды тамақтандыруға жеткілікті қаржылары болмады. Студент кезінде Бо саяси белсенділік танытты және бір рет жергілікті жер салығына қарсы наразылық акциясын ұйымдастырды. Пекинде оқып жүргенде 1925 жылы Қытай Коммунистік партиясына қосылды. 1925-1928 жылдар аралығында Бо туған қаласы Тайюаньда Коммунистік партияның ұйымдастырушысы ретінде бірқатар маңызды емес, жергілікті лауазымдарды атқарды. 1927 жылы Чан Кайшидің Гоминьдан (КМТ) Қытайдағы коммунистерді күштеп қыспақтай бастағаннан кейін Бо жасырынған және ауылдық жерлерде коммунистік қызметтерді ұйымдастыруды жалғастырды. 1928 жылы Бо партия тарапынан Тианьцзиньде жасырын жұмыс істеу үшін жіберілді. Ол үш рет КМТ-мен тұтқындалды және соңғы рет 1931 жылы бірнеше жыл түрмеде отырды. Пекиндегі әскери қызметкерлерді түзеу мекемесінде Бо ресми партиялық лауазымды иеленді және түрмеде коммунизмді тарату мен коммунистік қызметтерді ұйымдастыруға жауапты болды. 1936 жылдың соңында Боның туған провинциясы Шансиді басқарған Гоминьданның соғыс әміршісі Ян Сишан, Жапон империясы Қытайға шабуыл жасауды жоспарлап отыр деп қорқыныш білдірді және Шансиде жапондарға қарсы тұру үшін коммунистермен «бірліктің майданы» құрды. Содан кейін Ян Қытайдың түкпір-түкпірінен Шанси облысының тумаларын қайтаруға және оның үкіметінде әртүрлі патриоттық ұйымдарда жұмыс істеуге шақырды. Ян Боның бұрынғы сыныптасы, бұрынғы коммунист Гуо Иньиді Пекинге жіберіп, Боның ынтымақтастығын қамтамасыз етуді тапсырды. Гуо Боны босату үшін коммунизмге қарсы мәлімдеме жасауға көндірді (Коммунистік партияның жасырын қолдауымен). Янның басшылығымен жұмыс істеген Бо жас еріктілерден «өлімге дайын» жасақ құрды. Бо өз бөлімшесінің аман қалғандарын жинап, Оңтүстік Шансиде жапондықтарға қарсы партизандық операцияларды жүргізді. 1939 жылы Ян мен коммунистер арасындағы ынтымақтастық тоқтатылғаннан кейін Бо өзіне адал болған бөлімшесінің аман қалғандарын бастап, Коммунистік Сегізінші жол армиясына қосылды. Бо басқа да бірқатар ұқсас лауазымдарда қызмет етті, соның ішінде Чжоу Энлай басшылығымен вице-премьер (1957 жылдан бастап). 1950 жылдардың басында Маоның жүзу серігі болды. Бо Ибо 1956 жылғы 8-ші партиялық съезден Мәдени революция басталғанға дейін, және қайтадан Дэн Сяопин басшылығымен 1979 жылдан бастап 1982 жылғы 12-ші партиялық съезге дейін, көптеген қарт саясаткерлер ресми үкіметтік лауазымдардан зейнеткерлікке шыққанға дейін ҚКП Саяси бюросының мүшесі болды.

Мәдени төңкеріс кезіндегі қуғын-сүргін

1966 жылы Мәдени революция басталғанда Бо тез арада «капиталистік жолшыл» деп танылып, Гоминьдан түрмелерінде уақыт өткізген «61 тайып кетуші» партия мүшелерінің бірі ретінде тазартылды. Цзян Цин Боның 1937 жылы Гоминьданмен қол қойған антикоммунистік мәлімдемесін жариялады, оның түрмеден босатылуын қамтамасыз ету мақсатында, оны «партияға опасыздық жасады» деп айыптап, қуғын-сүргінге оңай түсірді. 1967 жылдың 9 ақпанында Кан Шэн және оның серіктестері Пекин жұмысшылар стадионында Боны сынау және оған қарсы «күрес» жүргізу үшін митинг ұйымдастырды. Боның мойнына «қылмыстарын» сипаттайтын темір тақта ілініп, стадион бойында көрсетілді, бірақ ол Қызыл гвардияның қудалауына ұшыраған көптеген адамдарға қарағанда қайраттырақ болды және өзін қорғау үшін сөз сөйлеуді талап етті (бірақ бұл сұранысы қабылданбады). Ол жүріп келе жатып: «Мен сатқын емеспін! Мен Коммунистік партияның мүшесімін!» деді. Боның өзінің адал коммунист екеніне және Мао барлық әрекеттерін мақұлдағанына қатысты талабы хаостық атмосфера тудырды, және митинг үш минуттан кейін тоқтатылды. Митингтен кейін Бо Пекин түрмесіне ауыстырылды, онда оған көптеген қылмыстар тағылды, соның ішінде «Лю Дэннің қара штабының басты генералы», «Лю Шаоцидің тайып кетуші тобының негізгі мүшесі», «үлкен сатқын», «контрреволюциялық ревизионисттік элемент» және «үш қарсы элемент» сияқты айыптаулар қойылды. Оны ұстағандар осы қылмыстардың көптегеніне өлім жазасы берілуі керек деп мәлімдеді. Бо осы айыптауларды мойындаудан бас тартқандықтан, 1966 және 1967 жылдары түрлі азаптауларға ұшырады, оның барысында оны үнемі ұрып-соғып, тамақтан, судан және ұйқыдан жүйелі түрде айырып отырды. Түрмеде отырғанда Бо өзін ұрып-соғу жағдайларын газет қиындыларына жазып қалдыруға тырысты, бірақ түрме күзетшілері оларды тәркілеп, Боның қарсылығының дәлелі ретінде пайдаланды. Соңында оның қолы соншалықты дірілдеді де, ол таяқтарды ұстай алмады және күрішін камера еденінен сыпырып алуға мәжбүр болды. Ол түрме күзетшілеріне «бұл коммунистік жол емес» деп шағымданғанда, күзетшілер оны одан да қатты ұрып-соқты. Бо Сиюн, Бо Силай және Бо Сичэн (сәйкесінше) он алты, он жеті және он жеті жасында түрмеге қамалды, ал Бо Синин он төрт жасында ауылға жіберілді. Бо он жылдан астам уақыт түрмеде отырды.

Ден Сяопиннің карьерасы

Мао қайтыс болғаннан кейін үш жыл өткен соң, 1979 жылы Дэн Сяопин Мәдени революция кезінде қуғынға ұшыраған Коммунистік партия мүшелерін ақтауға бағытталған күш-жігерді жетекшілік етті. Бо түрмеден босатылып, Политбюро мүшесі қызметіне қайта орналастырылды. Ол кремацияланды және оның күлі әйелі Ху Миннің қасында Бабаошан революциялық зиратына жерленді. Оның он екі жылдан кейін қайтыс болған қызы да олардың жанына жерленді.