Кіріспе

Қытай саясаткері Дэнь Инчао (4 ақпан 1904 – 11 шілде 1992) 1983 жылдан 1988 жылға дейін Қытай Халық Саяси Кеңес Конференциясының төрағасы, Қытай Коммунистік партиясының мүшесі және Қытайдың тұңғыш премьер-министрі Чжоу Эньлайдың әйелі болды.

Ерте өмір

Ата-бабасы Гуаншань округінде (光山縣), Хэнань провинциясы, ол Наннин қаласында, Гуансиде Дэн Вэншу (鄧文淑) болып дүниеге келді. Кедей отбасында өскен ол, әкесі кішкентай шағында қайтыс болды, ал анасы жалғыз өзі дәріс беріп, медицинамен айналысты. Дэн Бейяң әйелдер педагогикалық училищесінде оқыды. 1919 жылы Дэн төртінші мамыр қозғалысына команда жетекшісі ретінде қатысып, сол жерде Чжоу Энлаймен танысты. Олар 1925 жылғы 8 тамызда Гуанчжоу қаласында үйленді. Дэн 1924 жылы Қытай коммунистік жастар лигасына (ККЛ) қосылып, 1925 жылы Қытай коммунистік партиясының (ККП) мүшесі болды. 1927 жылғы Ақ террор қырғынынан кейін Дэн бес жыл бойы Шанхайда жасырын жұмыс істеді.

Қытай Азамат соғысы

Денг Ұзақ жорықтан аман қалған аз ғана әйелдердің бірі болды. Бірақ Ұзақ жорық кезінде ол өкпе туберкулезіне шалдықты. Жапонға қарсы соғыстың жеңісінен кейін Дэн Инчао, Қытай Коммунистік партиясының жалғыз әйел өкілі ретінде, 1947 жылғы наурыз айында Чунцинде өткен бірінші Саяси кеңес беру конференциясына қатысты. Ол ҚКП Орталық Комитетінің Артындағы жұмыс комитетінің мүшесі және ҚКП Орталық Комитетінің Әйелдер комитетінің хатшысы міндетін атқарушысы болып тағайындалды. 1948 және 1953 жылдары Халықаралық Әйелдер Демократиялық Федерациясының Атқару комитетіне сайланды. 1949 жылғы маусымда ол Қытай Халық Саяси Кеңес Конференциясының Ұлттық Комитетінің Дайындық комитетіне мүше болып сайланды және "Ортақ бағдарлама" жобасын дайындау тобының құрамына кірді. Кейін Мао Цзэдун мен Чжоу Энлайдың тапсырмасымен ол жеке Шанхайға барып, Сонг Цзинлинге Қытай Халық Республикасының Орталық Халық Үкіметін дайындауға қатысу үшін Пекинге келуге шақырды.

Қытай Халық Республикасы

Қытай Халық Республикасы құрылған кезде Денг Инчао Ұлттық әйелдердің бірінші-үшінші вице-төрағасы, төртіншісінің құрметті төрағасы; Қытай Халық Кеңесінің Ұлттық балалар вице-төрағасы болып сайланды. Қытай Коммунистік партиясының Сегізінші Ұлттық съезінен бастап Денг Инчао Қытай Коммунистік партиясының Орталық комитетінің мүшесі болды, бірақ ешқашан үкіметтік лауазымды атқармады. 1976 жылы күйеуі Чжоу Энлайдың қайтысынан кейін ғана ол Коммунистік партияның саяси аренасына оралды. Сол жылдың желтоқсан айында Төртінші Ұлттық Халық Конгресінің Тұрақты комитетінің үшінші отырысында Ұлттық Халық Конгресінің Тұрақты комитетінің төрағасының орынбасары болып тағайындалды. 1978 жылдың наурыз айында Бесінші Ұлттық Халық Конгресінің Тұрақты комитетінің төрағасының орынбасары болып қайта сайланғаннан кейін, Денг Инчао сол жылы Қытай Коммунистік партиясының Он бірінші Орталық Комитетінің үшінші пленарлық сессиясында жаңадан құрылған Партия Ішкі Тәртіп жөніндегі Орталық комиссиясының екінші хатшысы болды және Орталық Комитетінің Саяси бюросына мүше болып сайланды. Ұзақ уақыттан бері Гоминьданмен болған байланыстарын, сондай-ақ Біріккен майдан жұмысындағы желісі мен беделін пайдаланып, Денг Инчао Тайвань істері жөніндегі Қытай Коммунистік партиясының Орталық комитетінің жұмысын толыққанды қолға алды және жаңадан құрылған "Тайвань істері жөніндегі Орталық жетекші тобының" жетекшісі болды. 1982 жылы Қытайдың шет елдермен достық қатынастарды нығайту жөніндегі халықтық қауымдастығының құрметті төрағасы болды. 1983 жылдың маусымынан 1988 жылдың наурызына дейін Қытай Халықтың Саяси Консультативтік Конференциясының Ұлттық комитетінің төрағасы қызметін атқарды. 1985 жылдың қыркүйегінде Денг Инчао Қытай Коммунистік партиясының Орталық комитетінің мүшелігінен өз еркімен кетті; ал 1988 жылдың сәуірінде Қытай Халықтың Саяси Консультативтік Конференциясының Ұлттық комитетінің төрағасы лауазымының мерзімі аяқталғаннан кейін отставкаға шығып, емделуге жатты. 1987 жылы Қытай халықты әлеуметтік қорғау қорының құрметті төрағасы болды. Сол жылы партияның консервативті күштері партияның Бас хатшысы Ху Яобанды "бұржуалық либерализмге" қарсы науқанда қызметтен шеттету кезінде, Денгтің 25 жыл бұрын сөйлеген сөзін жариялады. 1989 жылдың маусымында Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтар кезінде ол басшылықтың наразылықты күшпен басу туралы шешімін қолдады. 1990 жылдың қазан айында денсаулығының нашарлауына байланысты Қытай мейірбикелер қауымдастығының құрметті президенті лауазымынан кетті. 1991 жылы Қытай халықтары арасындағы достық зерттеулер қоғамының құрметті төрағасы болды.

Саяси ұстанымдар

Ден әйелдерге таңылған аяқ байлауды жоюды қолдады. Жер реформасы қозғалысы кезінде Ден аграрлық революцияны одан әрі дамыту үшін шаруа әйелдерін жұмылдыру қажеттігін баса көрсетті. 1947 жылы жер реформасы жөніндегі саяси мәжілісте ол: "Әйелдер өзінің ашу-ызасын айтқанда, зор жұмылдырушы күшке айналады" деді.

Жеке өмір

Денг пен Чжоудың өз балалары болмады. Бірақ, олар "революциялық шейіттердің" бірнеше жетімдерін асырап алды, олардың ішінде кейін Қытай Халық Республикасының премьер-министрі болған Ли Пэн де болды.

Өлім және мұра

Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Ден Инчаоның денсаулығы біртіндеп нашарлады; әсіресе 1990 жылы ол суық тию және пневмониядан бес рет ауруханаға түсті; 1991 жылдың тамызында бүйрек жетіспеушілігінен зардап шегіп, бірнеше рет есінен таныды. 1992 жылдың 11 шілдесінде сағат 6:55-те Ден Инчао 88 жасында Пекин ауруханасында қайтыс болды. Кремациядан кейін оның күлі Жоу Энлайдың күлі шашылған жерге шашылды. Партияның ресми бағасы: "Ұлы пролетариат революционері, саясаткер, белгілі қоғамдық қайраткер, мызғымас марксист, партия мен елдің көрнекті басшысы, қытай әйелдер қозғалысының пионері және Қытай Халық Саяси Кеңесінің (КХСК) Алтыншы шақырылымының өте құрметті төрағасы". Тяньцзинде оған және оның күйеуіне арналған ескерткіш зал бар (天津周恩来邓颖超纪念馆).