Ли Пэн: Өмірбаяны мен саяси жолы

Кіріспе

Қытай Халық Республикасының бұрынғы премьер-министрі (1928–2019)

Лю Ширан [Гу Мудың немересі] (немересі)
Тан Вэнь [Танг Шаойидің шөбересі] (немере қызы)
| әйел = Чжу Лин (1933 жылы туған) Чжу Лин
| балалары = Ли Сяопенг (ұлы) Ли Сяолин (қызы) Ли Сяоюн (ұлы)
| ата-анасы = Ли Шуочун (әкесі) Жао Цзюньтао (анасы) Ол Наньчан көтерілісі кезінде Жиырмашы дивизияның саяси комиссары болған, ең алғашқы ҚКП революционерлерінің бірі Ли Шуочунның және сондай-ақ ерте коммунист қызметкері Жао Цзюньтаоның ұлы болды. 1931 жылы Лидің әкесі, сол кезде Хайнанда тыңшылықпен жұмыс істеп жүргенде, Гоминьдан тарапынан тұтқындалып, өлім жазасына кесілді. 1939 жылы Лидің Чэндуде үлкен коммунист көшбасшысы Чжоу Энлайдың әйелі Дэнь Инчаомен кездескені айтылады, ол оны Чжоумен кездесу үшін Чонцинге алып барды, бірақ Чжоу Яньаньдегі коммунисттік базада болды және олар 1940 жылдың соңына дейін кездеспеді. 1941 жылы, Ли он екі жасқа толғанда, Чжоу Лиді Яньаньға жіберді, онда Ли 1945 жылға дейін білім алды. 1945 жылы, он жеті жасында Ли Қытай Коммунистік партиясына қосылды.

Ерте мансап

1941 жылы Ли Пэн Яньань табиғат ғылымдары институтында (Пекин технология институтының алдыңғысы) оқуға түсті. 1946 жылдың шілдесінде Ли Чжанцзякоу қаласына жұмысқа жіберілді. 1947 жылы ол Шаньдун және Солтүстік Корея арқылы сапар шегіп, Харбинге келді, онда май өңдеу зауытының жұмысын басқаруға кірісті. 1948 жылы Ли Пэн Мәскеу энергетика институтына гидроэлектрлік инженерия мамандығы бойынша оқуға жіберілді. Бір жыл өткен соң, 1949 жылы Чжоу Энлай жаңадан жарияланған Қытай Халық Республикасының премьер-министрі болды. Ли 1954 жылы бітірді. Совет Одағында оқып жүргенде Ли Совет Одағындағы Қытай студенттері қауымдастығының төрағасы болды. 1955 жылы Ли Қытайға оралғанда ел коммунистік партияның бекем бақылауында болды. Ли өзінің мансабын Қытайдың солтүстік-шығысында бастады, электр энергетика саласында техникалық, содан кейін басқару жұмыстарымен айналысты. Мәдени революция басталғанда Ли Пекинге қалалық электр басқармасын басқаруға жіберілді. Ол Таңшаньдағы Тухэ электр стансасының және Пекиндегі Гаоцзин электр стансасының құрылысында жетекші рөл атқарды. Гаоцзин қаласында жұмыс істеген кезінде ол үш күн, үш түн бойы құрылысқа бақылау жасады. 1974 жылдың 4 қазанында жұмыстан үйге велосипедпен бара жатқанда көлік шауып өтті. Тяньаньмэнь алаңынан шерушілер кейіннен айналасындағы көшелерге тарады. Шанхай мен Ухань қалаларын қоса алғанда, Қытайдың басқа да қалаларында бейбіт наразылықтар өтті. Сиань мен Чаншада тәртіпсіздіктер болды. Тяньаньмэньдегі наразылықтардың бір бөлігі жоғары лауазымды коммунистік партия қызметкерлерінің балаларының байлығына, сондай-ақ екінші буын шенеуніктердің ата-аналарының ықпалын пайдаланып байлыққа ие болғандарына қарсы наразылық болды. Лидің отбасы жиі Қытайдың энергетика саласындағы сыбайлас жемқорлыққа қатысты айыптаулардың ортасында болды. 26 сәуірде «Халық күнділігі» газетінде жарияланған, Дэн Сяопин атынан шыққан редакциялық мақала демонстрацияларды «партияға қарсы және социалистік мақсатқа қарсы, алдын ала жоспарланған тәртіпсіздік» деп айыптады. Бұл мақала наразылықтардың көшбасшыларын ашуға және олардың талаптарын одан да күшті етуге себеп болды. Жао Цзыян кейіннен өзінің өмірбаяндық еңбегінде Дэннің осы пікірлердің көп бөлігін редакциялық мақала жазылғанға дейін Ли Пэнмен жеке әңгімеде айтқанын, бірақ Лидің Дэннің білімі мен келісімінсіз осы пікірлерді партия мүшелеріне таратып, редакциялық мақала ретінде жариялағанын жазды. Ли принципиалды түрде Тяньаньмэнь наразылықтарымен келіссөздер жүргізуден бас тартты және наразылықтарға ең көп қарсылық білдірген шенеуніктердің біріне айналды. Орталық үкіметтегі басқа да жоғары лауазымды шенеуніктердің арасында Ли зорлық-зомбылықты ең көп қолдаған және оның қысымға қатысқан рөлі үшін «Пекиннің қасабы» деп аталды. Көптеген әріптестерінің, соның ішінде Дэн Сяопиннің қолдауын алғаннан кейін Ли 1989 жылдың 20 мамырында Пекинде әскери жағдайды ресми түрде жариялады және «тәртіпсіздіктерді тоқтату үшін қатаң және шешуші шаралар» қабылдауға уәде берді. Наразылықтар 3-4 маусымда әскери күшпен басып тасталды. Қайтыс болғандардың саны бірнеше жүзден бірнеше мыңға дейін бағаланады. Ли кейіннен бұл жорықты коммунизмнің тарихи жеңісі деп сипаттады. 1989 жылдың қараша айында 13-ші Орталық Комитетінің бесінші пленумынан кейін Ли жоспарларды орындауды жақсы үйлестіру үшін Мемлекеттік кеңес өндіріс комиссиясын құрды. 1992 жылдың қаңтар айында Дэн Сяопиннің оңтүстікке сапарымен бірге Ли Швейцарияның Давоста өткен Дүниежүзілік экономикалық форумының жылдық жиынына қатысты. Саммитте Ли тыңдаушыларға «Біз реформалар мен ашылу қарқынын одан әрі жеделдетуіміз керек» деді және оларды Қытайға инвестиция салуға шақырды. 1992 жылы Ли Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында өткен БҰҰ-ның қоршаған орта және даму жөніндегі конференциясына қатысты. Бұл кездесу Қытайдың халықаралық экологиялық саясатта белсенді рөлге көшуінің бастамасы болды. Конференцияда Ли қоршаған ортаны қорғау экономикалық дамуға салғыштықсыз келуіне әкеп соқпауы керек екенін және халықаралық экологиялық ынтымақтастық ұлттық егемендікке қол сұғылмауы керек екенін мәлімдеді.

In 1941, Li Peng began studying at the Yan'an Institute of Natural Science (a predecessor of the Beijing Institute of Technology). In July 1946, Li was sent to work in Zhangjiakou. According to his own recollection, in 1947, he journeyed through Shandong and North Korea, eventually ending up in Harbin where he began managing some work for a lard processing plant. In 1948, Li Peng was sent to study at the Moscow Power Engineering Institute, majoring in hydroelectric engineering. A year later, in 1949, Zhou Enlai became Premier of the newly declared People's Republic of China. Li graduated in 1954. During his time in the Soviet Union, Li was the head of the Chinese Students Association in the Soviet Union. When Li returned to China in 1955, the country was firmly under the control of the Communist Party. Li took part in technical, then management work in the power industry, beginning his career in Northeast China. At the outset of the Cultural Revolution, Li was sent to Beijing to head up the municipal power bureau. He played a leading role in the construction of the Tuhe Powerplant in Tangshan and the Gaojing Powerplant in Beijing. During his time at Gaojing, he worked three days and three nights supervising the construction of the site. On 4 October 1974, he was struck by a vehicle while riding his bicycle home from work. From Tiananmen Square, the protesters later expanded into the surrounding streets. Non violent protests also occurred in cities throughout China, including Shanghai and Wuhan. Rioting occurred in Xi'an and Changsha. The Tiananmen protests were partially protests against the affluence of the children of high ranking Communist Party officials, and the perception that second generation officials had received their fortunes through exploiting their parents' influence. Li, whose family has often been at the center of corruption allegations within the Chinese power industry, was vulnerable to these charges. An editorial published in the People's Daily on 26 April and bearing the name of Deng Xiaoping, denounced the demonstrations as "premeditated and organized turmoil with anti Party and anti socialist motives". The article had the effect of worsening the demonstrations by angering its leaders, who then made their demands more extreme. Zhao Ziyang later wrote in his autobiography that although Deng had stated many of those sentiments in a private conversation with Li Peng shortly before the editorial was written, Li had the comments disseminated to Party members and published as the editorial without Deng's knowledge or consent. Li strictly refused to negotiate with the Tiananmen protesters out of principle, and became one of the officials most objected to by protesters. Among the other senior members of the central government, Li became the one who most strongly favored violence and known as the "Butcher of Beijing" for his role in the crackdown. After winning the support of most of his colleagues, apparently including Deng Xiaoping, Li officially declared martial law in Beijing on 20 May 1989 and promised "resolute and decisive measures to put an end to the turmoil". The protests were crushed by the military on 3–4 June. Most estimates of the dead range from several hundred to several thousand people. Li later described the crackdown as a historic victory for communism, After the fifth plenum of the 13th Central Committee in November 1989, Li established a State Council Production Commission to better coordinate the implementation of the plans. In January 1992, at the same time as Deng Xiaoping's southern tour, Li attended the annual gathering of the World Economic Forum in Davos, Switzerland. At the summit, Li told the audience, "We must further accelerate the pace of reform and opening", and encouraged them to invest in China. In 1992, Li attended the United Nations Conference on Environment and Development in Rio de Janeiro, Brazil. The meeting was the beginning of China's shift to a more active role in international environmental policy. At the conference, Li stated that the pursuit of environmental protection should not cause neglect of economic development and that international environmental cooperation should not infringe on national sovereignty.

Ұлттық халық конгресінің төрағасы

Ли 1998 жылға дейін премьер-министр қызметін атқарды, содан кейін конституциялық шектеуге сәйкес екі мерзімге ғана сайлануға құқылы болды. Екінші мерзімі аяқталғаннан кейін Ұлттық халық конгресінің тұрақты комитетінің төрағасы болды. Лидің көбінесе рәсімдік сипаттағы лауазымына қолдау аз болды, себебі ол 9-шы Ұлттық халық конгресінің бірінші сессиясында, жалғыз кандидат болғандықтан, дауыстардың 90% төмен алды. «Волдорф Астория» қонақүйінде лицензиясы бар жеке тергеуші оған Тяньаньмэнь алаңындағы қақтығысқа байланысты адам құқықтары жөніндегі сот талабын табыс етті. 17-ші партиялық съезде Ло Гаң зейнеткерлікке шыққаннан кейін Лидің ықпалы айтарлықтай азайды. Ол және оның отбасы мүшелерін мазалаған жемқорлық мәселелеріне қатысты жиі болжамдардың нысаны болды. Бұған қоса, басқа ешбір жетекшінің имиджі 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы оқиғалардың естелігімен осылай байланысты болған жоқ, нәтижесінде ол 21-ші ғасырдың басына дейін Қытай халқының үлкен бөлігі үшін жек көрілетін тұлға болып қала берді. Лидің энергетикалық компаниясы өркендеген кезеңінде Қытайдағы барлық энергия өндіруші активтердің 72% -ын бақылап, Fortune журналы бойынша әлемдегі алпысыншы ірі компания ретінде танылды. Ли үкіметтен кеткеннен кейін, оның энергетикалық монополиясы Қытай үкіметі тарапынан бес кіші компанияға бөлінді. 2010 жылы «Жаңа ғасыр» баспасында Лидің «Шығу тұсы – Ли Пэннің күнделіктері» атты автобиографиялық еңбегі жарық көрді. «Шығу тұсы» Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтар кезеңіндегі Лидің қызметін қамтиды және наразылықтардың жиырма бірінші жылдығына орай жарияланды. Сыншылар «Шығу тұсы» еңбегін Лидің кінәсін азайтуға жасалған әрекет ретінде сипаттады, ал кейбіреулері оның кінәні Дэн Сяопинге ауыстыруға тырысқанын айтты. Ли 2019 жылдың 22 шілдесінде 90 жасында қайтыс болды. Ол қайтыс болған кезде Пекиндегі ауруханада ем алып жатқан еді. Оның қосылу рәсімі 2019 жылдың 29 шілдесінде өтті. Қосылу рәсіміне президент Си Цзиньпин, премьер-министр Ли Кэцян және бұрынғы президент Цзян Цзэминь қатысты.

Li remained premier until 1998, when he was constitutionally limited to two terms. After his second term expired, he became the chairman of the Standing Committee of the National People's Congress. Support for Li for the largely ceremonial position was low, as he received less than 90% of the vote at the first session of the 9th National People's Congress, where he was the only candidate. At the Waldorf Astoria Hotel, a licensed private investigator served him with a legal summons in connection with human rights litigation involving the Tiananmen square crackdown. After the retirement of Luo Gan during 17th Party Congress, Li's influence waned considerably. He was subject to frequent speculation over corruption issues that plague him and his family. In addition, perhaps more than any other leader, Li's public image had become inextricably associated with memory of the 1989 Tiananmen crackdown, and as a result he continued to be a widely despised figure among a substantial segment of the Chinese population well into the 21st century. At its height, Li's power company controlled 72% of all energy producing assets in China, and was ranked as the sixtieth largest company in the world by Fortune magazine. After Li's departure from government, Li's energy monopoly was split into five smaller companies by the Chinese government. In 2010, Li's autobiographical work, The Critical Moment – Li Peng Diaries, was published by New Century Press. The Critical Moment covered Li's activities during the period of the Tiananmen Square protests, and was published on the protests' twenty first anniversary. The Critical Moment was characterized by reviewers as largely an attempt to minimize Li's culpability during the most egregious stages of the crackdown; some also say he attempted to shift blame to Deng. Li died on 22 July 2019 at the age of 90. He had been receiving medical treatment in a hospital in Beijing at the time of his death. His funeral was held on 29 July 2019. Attendees of the funeral included President Xi Jinping, Premier Li Keqiang, and former President Jiang Zemin.

Отбасы

Ли Пэн "Қытайдың оңтүстігіндегі ірі компанияның" менеджерінің орынбасары Жу Линге үйленген. Лидің үлкен ұлы Ли Сяопен, қызы Ли Сяолин және кіші ұлы Ли Сяоюн. Ли Сяоюн коммунистік қайраткер Йе Тингтің екінші ұлы Йе Чжэнминнің қызы Йе Сяоянға үйленген. Лидің отбасы 1980 және 1990 жылдары Лидің жоғары лауазымының арқасында көп пайда көрді. Лидің екі баласы – Ли Сяопен мен Ли Сяолин Қытайдың екі электр энергетикасы монополиясын мұраға алып, басқарды. Қытайдың мемлекеттік ақпарат құралдары Ли отбасының бейнелейтін "жаңа монополиялық мемлекеттік капиталистер класын" сақтаудың Қытайдың ұзақ мерзімді мүддесіне болатынына күмән білдірді. Ли Сяопенг саясатқа Шаньсиде қатысып, 2012 жылы облыс әкімі, ал 2016 жылы көлік министрі болды. Ли Сяолин 2016 жылы басқа энергетикалық компанияның екінші басшы лауазымына ауысуға дейін China Power International Development компаниясының бас директоры қызметін атқарды.