Кіріспе

Асқазан қабырғасы арқылы асқазанға енгізілетін тамақтандыру түтігі. Перкутандық эндоскопиялық гастростомия (PEG) – эндоскопиялық медициналық процедура, онда түтік (PEG түтігі) пациенттің асқазан қабырғасы арқылы енгізіледі, көбінесе ауыз арқылы тамақтану жеткіліксіз болған жағдайларда (мысалы, дисфагия немесе седация салдарынан) тамақтануды қамтамасыз ету үшін. Бұл ауызды айналып өтуге мүмкіндік берсе де, асқазан-ішек жолының табиғи ас қорыту процесін пайдалана отырып, энтеральді тамақтануды қамтамасыз етеді; энтеральді тамақтану, әдетте, парентеральді тамақтанудан (тек асқазан-ішек жолына тікелей қолдану қажет болғанда қолданылады) артық танылады. PEG процедурасы ашық хирургиялық гастростомия жасауға балама болып табылады және жалпы анестезия қажет етпейді; көбінесе жеңіл седация қолданылады. PEG түтігін пилорус арқылы жіңішке ішекке дейін (jejunum) ұзартуға болады, бұл үшін jejunal ұзарту түтігі (PEG J түтігі) PEG түтігі арқылы енгізіледі. Энтеральді тамақтануды PEG арқылы жүзеге асыру – амбулаториялық жағдайда емделушілерге тамақтануды қолдаудың ең көп қолданылатын әдісі. Мысалы, инсультпен ауыратын көптеген науқастар нашар жұтыну функциясынан аспирациялық пневмонияға шалдығуы мүмкін; кейбіреулері тамақтануын сақтау үшін жасалған PEG-тен пайда көреді. Асқазан вольвусы болған жағдайларда асқазанды декомпрессиялау үшін де PEG қолданылуы мүмкін.

Көрсеткіштер

Гастростомия көптеген жағдайларда көрсетілуі мүмкін, әсіресе қалыпты (немесе назогастральды) тамақтандыру мүмкін болмаған кезде. Мұндай жағдайлардың себептері неврологиялық (мысалы, инсульт), анатомиялық (мысалы, түзету кезеңінде ерін-жақ жарылысы) немесе басқа да (мысалы, бас және мойын аймағындағы ісіктерге сәулелік терапия) болуы мүмкін. Қалыпты немесе назогастральды тамақтандыру мүмкін емес кейбір жағдайларда гастростомия клиникалық тұрғыдан тиімсіз болуы мүмкін. Алдыңғы сатыдағы деменциядағы зерттеулер PEG орнату өмірді ұзартпайтынын көрсетеді. Оның орнына ауыз арқылы көмектесіп тамақтандыру артық танылады. Деменциямен ауыратын науқастарда тиімсіз гастростомиялардың санын азайту мақсатында сапаны жақсарту протоколдары жасалған. Гастростомия ішектегі қатерлі кедергісі бар науқаста асқазанның ішкі мазмұнын босату үшін орнатылуы мүмкін. Бұл "түсіріп тастау PEG" деп аталады және ол лоқсып, құсудың алдын алу және басқару үшін қолданылады. Гастростомия асқазанның өзінің бірінен бұрылып қалуымен (вольвулус) күресу үшін де қолданылуы мүмкін. Түтік (немесе бірнеше түтік) гастропексия үшін, яғни асқазанды құрсақ қабырғасына бекіту үшін қолданылады, бұл асқазанның бұрылуын болдырмайды.

Техникалар

PEG-терді орналастырудың екі негізгі әдісі әдебиетте сипатталған. Гаудерер-Понский әдісі асқазанның анатомиясын бағалау үшін гастроскопия жасауды қамтиды. Асқазанның алдыңғы қабырғасы анықталады және қабырға мен тері арасында ешқандай орган жоқ екеніне көз жеткізу үшін мынадай әдістер қолданылады: эндоскопист асқазанның алдыңғы қабырғасын басып, оның ішке қарай иілуін көреді. Трансиллюминация (диафаноскопия): асқазан ішіндегі эндоскоптан шығатын жарық құрсақ қабырғасы арқылы көрінеді. Үлкен канюляны енгізбей бұрын, кішкентай (21G, 40 мм) ине асқазанға енгізіледі. Кішкентай тілік арқылы құрсақ қабырғасын тесу үшін ангиокат пайдаланылады, содан кейін жұмсақ жетекші сым осы арқылы енгізіліп, ауыздан шығарылады. Тамақтандыру түтігі жетекші сымға бекітіліп, ауыз, қыртқыш, асқазан арқылы тартылып, тілік арқылы шығарылады.

Анестезиямен емдеу

Бірнеше әдістер бар, мысалы, сол жақ тік қынап бұлшық жазықтығына блокада жасап орташа седация қолдану, сондай-ақ тамақтандыру түтігі орнына жергілікті анестетик енгізу арқылы орташа седация жасау.

Қарсы көрсетілімдер

Басқа азықтандыру түтіктері сияқты, PEG-ті дұрыс пациенттер тобына орналастыруға көңіл жеткізу қажет. PEG қолдануға келесі қарсы көрсетілімдер бар:

Алдын-ала деменция кезінде

Американдық медициналық директорлар қауымдастығы, Американдық гериатрия қоғамы және Америка хоспистік және паллиативтік медицина академиясы ауыр деменциясы бар адамдарға тері арқылы тамақтандыру зондтарын орнатуға қарсы кеңес береді және оның орнына ауыз арқылы қолмен тамақтандыруды ұсынады. Жасанды тамақтану ауыр деменциясы бар науқастардың өмірін ұзартпайды және оның сапасын жақсартпайды. Ол науқастың тамақпен тыныс алу қаупін арттыруы мүмкін, азаматтық азапты жеңілдетпейді, сұйықтық артық жүктемесіне, диареяға, іш ауруына және жергілікті асқынуларға себеп болуы мүмкін, сондай-ақ науқастың адамдармен әрекеттесуін азайтуы мүмкін.

Техникалар

Қатты, бекітілген "бамперлері" бар PEG түтіктері эндоскопиялық жолмен алынады. PEG түтігі асқазанға итеріледі, оның бір бөлігі бампердің артында көрінеді. Эндоскоп арқылы эндоскопиялық тұзақ өткізіліп, бампердің үстінен өткізіледі, сонда бамперге жақын түтік ұсталады. Түтіктің сыртқы бөлігі кесіліп, түтік асқазанға тартылады, содан кейін өңеш арқылы ауызға тартылып алынады. PEG орны ешқандай араласусыз жазылады. Қысылатын немесе ауасы шығарылатын бампері бар PEG түтіктерін тартып шығару арқылы (құрсақ қабырғасы арқылы PEG түтігін тартып) алып тастауға болады.

Тарих

Балаға алғашқы тесік арқылы эндоскопиялық гастростомия 1979 жылғы 12 маусымда Кливленд университетінің ауруханаларындағы Rainbow Babies & Children's Hospital-да жасалды. Педиатриялық хирург Майкл В. Л. Гаудерер, эндоскопист Джеффри Понски және хирургиялық интерн Джеймс Бекень төрт жарым айлық, жеткіліксіз ауыз арқылы тамақтанатын балаға осы процедураны орындады. Осы техниканың авторлары Майкл В. Л. Гаудерер және Джеффри Понски 1980 жылы оны алғаш рет жариялады. 2001 жылы процедураны дамытудың толық мәліметтері жарияланды, ал бірінші автор осы техниканың бастамашысы болды.