Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ретезат ұлттық паркі (Parcul Naţional Retezat) – Румынияның Хунедоара уеліндегі Ретезат тауларында орналасқан қорғалатын аймақ. 1935 жылы құрылған бұл елдегі ең көне ұлттық парк және IUCN-нің II санаттағы ұлттық парк ретінде жіктеледі. Ретезат әсіресе әртүрлі флорасымен ерекшеленеді, паркте 1000-нан астам өсімдік түрі кездеседі. Бұл жерде сонымен қатар Еуропадағы сақталған ескі өсімдіктердің соңғы ормандарының бірі орналасқан. Қорғалатын мәртебесіне қарамастан, соңғы онжылдықтарда паркте орман кесу және қой шабуы сияқты зиян келтіретін іс-әрекеттер көбейді, сондай-ақ оның мемлекеттік меншік екендігіне қауіп төндіреді.
National park in Romania
The Retezat National Park (Parcul Naţional Retezat) is a protected area located in the Retezat Mountains in Hunedoara county, Romania. Founded in 1935, it is the oldest national park in the country and categorized as a category II IUCN national park. Retezat is particularly notable for its biodiverse flora, with over 1,000 species of plants present within the park. It is also home to some of the last remaining pristine old growth forests in Europe. Despite its protected status, recent decades have seen an increase in damaging activities such as logging and sheep grazing in the park, as well as threats to its status as public propriety.
Тарих
Ретезат аймағы, әсіресе оның флорасына қатысты, кем дегенде 19 ғасырдың басынан бері ғылыми қызығушылық тудырып келді. 1930 жылдары Александру Борза және Эмиль Раковице сияқты бірнеше ғылыми қайраткерлер елде табиғат қорықтарын құру үшін күш-жігер жұмсады. 1935 жылы Татареску үкіметі Ретезат тауларының 100 шаршы километрін бөліп, елдің алғашқы ұлттық паркін құрды. Парктің мәртебесін регламенттеуші заңды қабылдауға тағы төрт жыл кетті, бұл Румынияның болашақтағы барлық қорғалатын аймақтарының негізін қалады. 2008 жылы парк Еуропалық қорғалатын аумақтар дипломымен марапатталды. 1990 жылдардан бастап аймақта қой шаруашылығы және орман шаруашылығы едәуір өсіп, парктің табиғи капиталына зиян келтірді. 21-ші ғасырда Ретезат бірнеше экологиялық қалпына келтіру жұмыстарына тартылды. 2006 жылы румын мемлекеті Ретезат тауларындағы 10 000 гектар жерге, оның ішінде парктің үлкен бөлігіне талап етуші австро-венгр аристократиялық Кендеффи отбасының мұрагерлерінің пайдасына шешім шығарды. Бұл шешім бұрынғы режимдерде тартып алынған мүлікті қайтаруға мүмкіндік беретін заңға сәйкес болды. 1930 жылдары бұл жер Румын академиясына берілген еді, ол бұл шешімге қарсы шықты. Ұзақ сот процесінен кейін 2022 жылғы сот шешімімен жерді қайтару заңсыз деп танылды және парк қайтадан мемлекеттік меншікке көшті.
The Retezat region has been a subject of scientific interest, particularly with regard to its flora, since at least the early 19th century. During the 1930s, several scientific personalities like Alexandru Borza and Emil Racoviţă campaigned for the creation of nature reserves in the country. In 1935, the Tătărescu government set aside 100 square kilometers of the Retezat Mountains, creating the country's first national park. It took four more years for legislation to be passed regarding the park's status, paving the way for all future protected areas of Romania. In 2008 it was granted the European Diploma of Protected Areas. Since the 1990s sheep grazing and logging increased considerably in the region, damaging the park's natural capital. In the 21st century Retezat has been the subject of several ecological restoration efforts. In 2006 the Romanian state decided in favor of heirs to the Austro Hungarian aristocratic family Kendeffy, who claimed 10,000 hectares of land in the Retezat Mountains, including large tracts of the park, under a law allowing the restitution of propriety seized by previous regimes. The Romanian Academy, who was granted the land in the 1930s, challenged the decision. After a lengthy trial, the land restitution was deemed illegal by a 2022 court decision, and the park returned to being state propriety.
Сипаттама
Паркте 60-тан астам шың және 80-ге жуық мұздық көл бар, оның 54-і тұрақты. Ретезат тауларының ең биік шыңы – Пелеага осы паркте орналасқан. Қазіргі уақытта парк алаңы құрайды.
The park contains more than sixty peaks over and about eighty glacier lakes, of which 54 are permanent. Peleaga, the highest peak of the Retezat Mountains, is located in the park. Currently the park occupies .
Флора
Ретезат флорасы "көрнекті биологиялық әртүрлілікпен" ерекшеленеді, құрамында шамамен 1190 өсімдік түрі бар, олардың 130-ы "қорғауға алынған" немесе "әлсіз" статусына ие. Румыния флорасының үштен бірінен астамын осы аймақта табуға болады. Тау қарағайы мен аршаның өсу орталары басым, сонымен қатар шырша мен рододендрон да көп кездеседі. Геменеле ("Егіздер" румын тілінде) ғылыми қорығы – парктің 1800 гектар көлеміндегі бұзылмаған ескі орманды қамтитын қатаң қорғалатын аймағы. Альпілік суыртық 1973 жылы ғылыми қорыққа енгізілді және содан бері парктің қалған бөлігіне тарады. Паркте сонымен қатар жүзден астам құс түрі мекендейді, олардың көпшілігі Румынияда қорғалады. Кездесетін түрлерге батыс қапқары, кәдімгі балықшы, кіші дақылды бүркіт, қара қаракөк, қысқа еңді жылан бүркіт, еуразиялық сұңқар, жүгері торғайы, қара тоқыл, қаңғыбас сойқа, жағалы шырылдақ және парктің логотипінде бейнеленген алтын бүркіт жатады. Аймақта 1000-нан астам көбелек түрі анықталды, паркте екі Еуропалық маңызды көбелек аймағы бар.
The flora of Retezat demonstrates "exceptional biodiversity", consisting of approximately 1,190 plant species, of which 130 have the "endangered" or "vulnerable" status. More than a third of Romania's flora can be found in this area. Mountain pine and juniper habitats are dominant, with spruce and rhododendron also common. The Gemenele ("The Twins" in Romanian) scientific reserve is a strictly protected area of the park enclosing 1,800 hectares of intact old growth forest. The Alpine marmot was introduced in the scientific reserve in 1973 and has since spread to the rest of the park. The park is also home to more than a hundred bird species, many of which are protected in Romania. Present species include the western capercaillie, common kingfisher, lesser spotted eagle, black grouse, short toed snake eagle, Eurasian eagle owl, corn crake, back woodpecker, peregrine falcon, collared flycatcher, and the golden eagle, which is depicted on the park's logo. Over 1000 species of butterflies were identified in the area, with the park containing two European Prime Butterfly Areas.