Кіріспе

1948 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының киноиндустриясының монополиялық тәжірибелеріне қатысты шешімі – «АҚШ-қа қарсы Paramount Pictures, Inc.», 334 АҚШ 131 (1948) (сондай-ақ 1948 жылғы Голливудтың монополияға қарсы ісі, «Парамаунт ісі» немесе «Парамаунт шешімі» деп те аталады) – АҚШ Жоғарғы Сотының маңызды монополияға қарсы ісі. Ол киностудиялардың өз кинотеатрларына ие болуы және фильмдерді қай кинотеатрларда көрсетуге болатынына қатысты эксклюзивті құқықтарға қатысты мәселені шешті. Бұл Голливуд фильмдерінің өндірілу, таратылу және көрсетілу жолын да өзгертті. Сонымен қатар, ол АҚШ кинотеатрларында көбірек шетелдік және тәуелсіз фильмдер көрсетілуіне мүмкіндік берді. Жоғарғы Сот Нью-Йорк штатының оңтүстік округінің АҚШ округтік сотының қолданыстағы тарату схемасы АҚШ монополияға қарсы заңын бұзады деген шешімін бекітті, ол белгілі бір эксклюзивті келісімдерге тыйым салады. Бұл шешім «Paramount Decree» құжатын жасады, ол АҚШ Әділет министрлігі ұстанатын стандарт, ол кино өндіріс компанияларының кинотеатрларға ие болуына кедергі келтірді. Бұл іс американдық монополияға қарсы заң және кино тарихында маңызды орын алады. Біріншісінде, ол вертикальдық интеграцияға қатысты маңызды шешім болып табылады; екіншісінде, ол ескі Голливуд студиялық жүйесін тоқтатуға жауапты. 2019 жылы қолданыстағы жарлықтарды қарау барысында Әділет министрлігі 2020 жылдың тамызында «Paramount Decree» үшін екі жылдық мерзімді тоқтату туралы хабарлама шығарды, өйткені бұрынғы модельді қазіргі заманда қайта құру мүмкін емес болғандықтан монополияға қарсы шектеудің қажеті жоқ деп есептеді. Сонымен қатар, 148 кинотеатры бар Schine желісі сияқты ірі тәуелсіз желілерге қарсы жеке істер қозғалды. Федералды үкіметтің ісі алғаш рет 1940 жылы Нью-Йорк штатының оңтүстік округінің аудандық сотында келісім шартымен шешілді, бұл үкіметке студиялар 1943 жылдың қарашасына дейін талаптарды орындамаған жағдайда қудалауды қайта бастауға мүмкіндік берді. Басқа талаптармен қатар, округтік сот келісім шартында келесі шарттарды бекітті: «Үлкен бестік» студиялары енді қысқаметражды фильмдерді толық метражды фильмдермен бірге блоктауға болмайды (бір реттік немесе толық күшті блоктау деп белгілі); «Үлкен бестік» студиялары фильмдерді блоктауды жалғастыра алады, бірақ блок көлемі бес фильмке дейін шектеледі; Кинотеатрлардың фильмдерді алдын ала көрмей сатып алуы (соқыр сатып алу) тыйым салынды және «сауда көрсетілімімен» ауыстырылды, яғни АҚШ-тағы барлық 31 кинотеатр ауданының өкілдері фильмдерді кинотеатрлар фильмді көрсету туралы шешім қабылдамас бұрын әр екі апта сайын көре алады; және осы талаптарды орындау үшін әкімшілік кеңес құрылды. Студиялар келісім шартын толық орындамады. 1942 жылы олар, керісінше, Достасқан кинотеатр иелерімен бірге баламалы «Бірлік жоспарын» ұсынды. Жоспар бойынша үлкен кинотеатрлар фильмдерді қабылдамай қою құқығымен кинофильмдерді блоктауға рұқсат берілді. Нәтижесінде, 1943 жылғы іс екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін бір ай алты күн өткен соң 1945 жылдың 8 қазанында сотқа жіберілді. Бұл іс студиялардың араласуынан босатылып, өз фильмдерін өндіруге тәуелсіз өндірушілер мен студиялардың санының артуына әкелді. Бұл ескі Голливуд студиялық жүйесі мен оның алтын ғасырының аяқталуының басталуы болды, бұл камера алдында және актерлерге шығармашылық еркіндік берді. Тәуелсіз және «артхаус» кинотеатрларының өркендеуіне байланысты Хейс кодексінің әлсіреуі; 1968 жылы Хейс кодексі жас бойынша рейтинг жүйесімен алмастырылды. Бұл шешімнен кейін және теледидардың дамуымен ірі студиялар эксклюзивті кинотеатр аранжировкаларын жоғалту олардың кең көлемді кино кітапханаларынан өнімдерді қайта шығару мүмкіндігін азайтады деп ойлады. Мысалы, Paramount 1950 жылға дейінгі дыбыстық көркем фильмдер кітапханасын MCA-ға сатты, ол бұл кітапхананы басқару үшін EMKA (Universal Television) құрды. 20th Century Fox және Warner Bros. сияқты басқа студиялар өздерінің классикалық каталогтарын Associated Artists Productions немесе National Telefilm Associates сияқты басқа компанияларға сатты немесе жалға берді. Ал Уолт Дисней өзінің кино кітапханасы RKO бағалағаннан әлдеқайда құнды деп есептеді. 1953 жылы ол 1953 жылға дейінгі жұмыстарына құқықтарды иеленген және студиясынан жаңа материалдарды таратқан холдингтік компания құрды. Бұл компания өзінің үйдегі тарату бөлімшесі Buena Vista Film Distribution Company, Inc. болды. Бұл қадам, Уолт Дисней компаниясының ойын-сауық парктерімен және басқа да мүліктерімен бірге теледидар бағдарламаларына серпін беру үшін (және 1996 жылы ABC-ге иелік ету) компанияға көбірек табыс пен күшті фильмдер нарығына жол ашты. 1948 жылғы RKO-ның күйі 1959 жылы басқарудың тиімсіздігінен тарап, басқа компаниялар арасында ностальгиялық таңба және кітапханаға айналды.

Басты жарлықтарды қайта қарау және тоқтату

1980 жылы президент Рональд Рейган басшылығымен АҚШ Әділет департаменті 10 жылдан астам бұрын қабылданған келісім шарттарын қарауға кірісті. 1983 жылы Әділет департаменті "Ең басты жарлықтарды" қараудың "соңғы кезеңдерінде" екенін хабарлады. Соңында, 1985 жылдың ақпан айында Әділет департаменті Парамоунт жарлықтарын ресми түрде күштен шығармағанымен, олардың орындалуын "қоғамдық мүддеге" сәйкес жағдайларда жалғастырмайтынын мәлімдеді. Медиа тарихшысы Дженнифер Холттың айтуынша, "Бұл мәлімдеме жарлықтардың билігін, егер заң жүзінде болмаса, іс жүзінде жойды". 2019 жылы Әділет департаменті Парамоунт жарлықтарын тоқтатуға тырысты, бұл театр желілеріне бейімделу үшін блок-букинг және айналым саудасы практикасына қатысты екі жылдық мерзімді қамтитын болар еді. Департамент жарлықтарды тоқтату себебі ретінде "қалған сотталушылардың картельін қайта құруы екіталай" екенін мәлімдеді. Әділет департаменті 2019 жылдың 22 қарашасында жарлықтарды тоқтату туралы сот бұйрығын беру туралы өтінішін ресми түрде ұсынды. Бұл қадамға тәуелсіз кинотеатр иелері, соның ішінде Тәуелсіз Кино Альянсы және тәуелсіз кино өндірушілер қарсы шықты.