Кіріспе

1936 жылғы АҚШ-тың бағалық дискриминацияға тыйым салатын заңы 1936 жылғы Робинсон-Патман заңы (RPA) (немесе Бағалық дискриминацияға қарсы заң, Pub. L. No. 74 692, 49 Stat. 1526 (кодификацияланған)) – АҚШ-тың федералды заңы, ол өндірушілердің бәсекеге қарсы әрекеттерін, атап айтқанда бағалық дискриминацияны тыйымдайды. Сенатор Джозеф Т. Робинсон (D-AR) және өкіл Уайт Патман (D-TX) бірлесіп жасаған бұл заң шағын сауда дүкендерін тізбекті дүкендердің бәсекесінен қорғау мақсатында, сауда тауарларына ең төменгі баға белгілеу арқылы қабылданды. Заң бойынша, жеткізушілерге, көтерме саудагерлерге немесе өндірушілерге «артықшылықты клиенттерге» тауарды төмен бағамен ұсынуға тыйым салынған. Сондай-ақ, жеткізушілерді тауарды кімге сата алатыны және кімге сата алмайтыны туралы шектеулерге мәжбүрлеуге болмайды. Бұл заң тізбекті дүкендерге басқа саудагерлерге қарағанда төмен бағамен тауар сатып алуға мүмкіндік берген тәжірибеден туындады. Клейтон монополияға қарсы заңына енгізілген түзету алғаш рет сатушыдан белгілі бір сауда деңгейіндегі клиенттерге бірдей баға шарттарын ұсынуды талап ету арқылы баға бойынша әділетсіз дискриминацияға жол бермеді. RPA қылмыстық жазаларды көздейді, бірақ «кооперативтік бірлестіктерге» ерекше жеңілдік берілді. 1980 жылдардан бастап RPA ережелерін орындау азайды. АҚШ Әділет департаменті мен Федералды сауда комиссиясы монополияға қарсы заңдарды орындау үшін бірлескен жауапкершілікке ие. FTC-нің Әділет департаментімен кейбір ортақ міндеттері болғанымен және Робинсон-Патман заңы Клейтон заңының толықтыруы болса да, Робинсон-Патман заңы монополияға қарсы заңдардың негізгі саласы деп есептелмейді. FTC Робинсон-Патман заңын орындауға белсенді, ал Әділет департаменті – жоқ. Бұл заң бағалық дискриминацияны – яки бірдей өнімдерге әртүрлі баға белгілеуді бақылауға бағытталған нормативтік актілердің бірі. Дискриминацияға қатысты ұқсас тыйымдар көлік және байланыс сияқты арнайы реттеу жүйелерінде де кездеседі. Мұндай заңдарда, әдетте, Робинсон-Патман заңында көрсетілгендей, өнімді өндіру және тарату құнындағы айырмашылықтарға, сондай-ақ сатушының кездесетін бәсекелестіктің деңгейіне ерекшеліктер жасауға рұқсат беретін қолданылу аясына қатысты шектеулер немесе ерекшеліктер бар. Робинсон-Патман заңын орындау бастапқыда қиын болды және бүгінгі күні де кеңінен қолданылмайды. Бұл оның күрделілігімен байланысты, ол тұтынушылардың түсіну мүмкіндігін шектеді. Монополияға қарсы заңнаманы түсінуге қажетті білімі бар тұтынушылар үшін де Робинсон-Патман заңын орындау оларға қалай пайда әкелетінін анықтау қиын болды. 1960 жылдардың соңында индустриялық қысымға жауап ретінде Робинсон-Патман заңын орындау бірнеше жылға тоқтатылды. Заңның орындалуы көбінесе жеке іс тілшілердің жеке шараларымен жүзеге асырылды. Бұл, әдетте, адамдардың Заңды түсіну қиындықтарына байланысты орындаудың азаюына әкелді. 1970 жылдардың ортасында заңды күштен шығаруға сәукесіз әрекет жасалды. Федералды сауда комиссиясы 1980 жылдардың соңында баспагерлердің кітап дүкендеріне бағалық дискриминация жасағанын айтып, заңды қайта қолдануға кірісті, бірақ 1990 жылдардан бастап оның қолданылуы қайтадан азайды. Алайда, 20-дан астам штат Робинсон-Патман заңына ұқсас бағалық дискриминация заңдарына ие. Егер барлық клиенттер жеңілдіктер туралы хабардар болмаса, көлемдік жеңілдіктер заңға қайшы келуі мүмкін.

Атақты істер

1948 жылы Жоғарғы Сот Федералды сауда комиссиясының Заңды орындауын Федералды сауда комиссиясы Мортон Солтқа қарсы маңызды іс бойынша бекітті. Комиссия «Morton Salt» компаниясы барлық тұтынушыларға стандартты көлемде жеңілдікпен сатылатын, бірақ шын мәнінде жеңілдік бағасын алу үшін жеткілікті мөлшерде тұз сатып алған бес ұлттық дүкендер желісіне ғана қолжетімді болған «Blue Label» тұзын сату арқылы заң бұзғанын анықтады. Соттың пікірінше, «Робинсон-Патман заңының құрылыс тарихында Конгресс үлкен сатып алушының шағын сатып алушыға қарағанда тек қана көлемді сатып алу мүмкіндігіне байланысты бәсекеге қабілетті артықшылық алуын жамандық деп санағаны анық көрінеді». 1990 жылы Жоғарғы Сот бұл шешімді бірауыздан бекітті. 1994 жылы Америка кітап сатушылар қауымдастығы және тәуелсіз кітап дүкендері Нью-Йоркте Houghton Mifflin Company, Penguin USA, St. Martin's Press және басқаларға қарсы федералдық шағым түсірді, онда айыпталушылар «белгілі бір ірі ұлттық желілер мен сатып алу клубтарына» «тиімді жарнамалық жеңілдіктер мен баға жеңілдіктерін» ұсыну арқылы Робинсон-Патман заңын бұзды деп айыпталды. Кейіннен Random House және Putnam Berkley Group компанияларына қарсы шағымдар берілді, және бұл істер де кейіннен ұқсас келісім шартына қол қойылды. Ақырында, жеті баспагер бағаны төмендетуді тоқтату үшін келісім шартына қол қойды, ал Пингвин заңсыз практиканы жалғастырған кезде тәуелсіз кітап дүкендеріне 25 миллион доллар төледі. 1998 жылы ABA (3500 кітап дүкенін білдіретін) және 26 жеке дүкен Солтүстік Калифорнияда Barnes & Noble және Borders Group дүкендер желісіне қарсы сотқа шағым түсірді, олар баспагерлерге баға артықшылықтарын ұсынуға қысым жасады деген күдік болды.

Заманауи құқық қорғау

1980 жылдан бері РПА-ны қолдану төмендеді. 2022 жылы FTC комиссары Альваро Бедоя бағалық дискриминацияны шектеу мақсатында РПА-ны қайта қолдануды жақтады. Сарапшылар Лина Хан басшылығындағы FTC нарықтық күштің теріс пайдаланылуын тоқтату үшін РПА-ны қолдануды күшейтуі мүмкін деген болжам жасады. 2024 жылдың сәуір айында конгрессмендер тобы FTC-ге хат жолдап, Заңның іске асырылуын қайта жаңғыртуға шақырды.