Кіріспе
Американдық жарыс жүргізушісі (1942–2022)
Дэнни Онгайс (21 мамыр 1942 – 26 ақпан 2022) – американдық жарыс жүргізушісі. Онгаис Индианаполис 500 жарысына қатысқан жалғыз гавайлік болып табылады. Ол мотоцикл, спорттық автомобильдер, CART, IndyCar, Formula One және драг-рейсингте кәсіби деңгейде жарысқан. Жарыс жолында батыл және тәуекелге баратын жүргізуші ретінде танылған Онгайсқа «Газбен жүргізуші» және «Ұшқан гавайлық» деген лақап аттары берілген. 1960 жылдары ол бірнеше драг-рейсинг чемпионаттарында жеңіске жетті және 1951-2000 жылдар аралығындағы Ұлттық Hot Rod қауымдастығының 50 үздік жүргізушісінің қатарына енді. 1970 жылдары ол спорттық автомобильдер мен IndyCar жарыстарына қатысып, екі жарыс түрінде де жеңіске жетті, соның ішінде 1979 жылы Дейтонаның 24 сағаттық жарысын және 1977 және 1978 жылдары бірнеше IndyCar жарыстарын ұтып алды. Ол 1977-1978 жылдары Formula One жарыстарында алты Гран-приде өнер көрсетіп, ең жақсы нәтижесі – жетінші орынды иеленді. Ол жылдам және батыл жүргізуші ретінде белгілі болды, бірақ мансабында бірнеше апатқа ұшырады, олардың кейбіреулері жарақатқа әкелді. 1981 жылғы Индианаполис 500 жарысында ол өлімге жақын апатқа ұшырады, нәтижесінде шамамен бір жыл жарыстардан шеттеді. 1996 жылы, 54 жасында, жарыстардан 9 жыл үзіліс жасағаннан кейін, жарысқа қатысу алдында апатқа ұшырап қайтыс болған Скотт Брейтонның орнына Индианаполис 500 жарысында қосалқы жүргізуші болды. Соңғы орыннан старт алған Онгайс бұл жарыста 7-орынды иеленді, ол оның соңғы 500 жарысы болды. 2000 жылы Америка Моторспорттарының Даңқ залына, ал 2001 жылы Гавай спортшыларының Даңқ залына енгізілді.
Ерте өмір және мансап
Онгаис 1942 жылғы 21 мамырда Гавайидің Кахулуи қаласында дүниеге келген. 14 жасында ол мотоцикл жарысына қатысып, біршама сәттілікке қол жеткізді. 1950 жылдардың соңында Онгаис Еуропада дислокацияланған АҚШ армиясына десантшы болып қатарына шақырылды. Кейіннен ол әскерден босатылып, автожарыспен айналысу үшін Гавайиге оралды. Онгаис 1960 жылы Гавайи мотоциклдерінің чемпионы атанды және 1960 жылдан 1962 жылға дейін сарапшылар класында үштікке кірді. 1960 жылдардың басында ол драг-рейсинг жарыстарында өнер таныта бастады. 1963 және 1964 жылдары Америкалық Hot Rod Association AA Gas Dragster чемпионатында, ал 1965 жылы Ұлттық Hot Rod Association AA Dragster чемпионатында жеңіс тойлады. 1966 жылы HHRA Nationals Top Fuel жартылай финалында Дон Прудхомды жеңді. 1969 жылы Микки Томпсонның Ford Mustang көлігін тізгіндей отырып, Funny Car класында NHRA Spring Nationals және NHRA U.S. Nationals жарыстарында жеңіске жетті.
1970 жылдар
Онгаис 1970 жылдары трек жарыстарына көшті, Тед Филдтің көмегімен SCCA жол жарыстары арқылы американдық жарыстарда өркендеді. Ақырында аймақтық сериялар мен Формула 5000-ға жеткен Онгаис пен Филд 1976 жылы Interscope Racing туы астында USAC және Indy машиналарына көшті. Оның алғашқы Indy машинасы жарысы 1976 жылы Ontario Motor Speedway-де өткен California 500 болды, онда ол апатқа ұшырағаннан кейін 28-орынды иеленді. 1977 жылы Онгаис Indy машиналарындағы толық маусымын өткізді. Ontario-да 7-орын, Phoenix-те 5-орын алды, содан кейін Michigan International Speedway-де алғашқы Indy машинасы жарысын жеңіп алды. Маусым бойы жақсы нәтижелер көрсетіп, үш "полюс" позициясын жеңіп алды және турнир кестесінде 12-орынға таңғылды. Ontario, Texas World, Mosport, Milwaukee және қайтадан Michigan қалаларында жақсы көрсеткіштер танытты. Сондай-ақ, іріктеу кезеңінде сегіз "полюс" позициясын жеңіп алды. Онгаис 1978 жылы Indianapolis 500 жарысын алдыңғы қатардың ортасынан бастады және жарыстың басында басымдық танытты. 71 айналымды жетекшілік еткеннен кейін, 145-ші айналымда қозғалтқышы бұзылып, екінші орында тұрғанда жарыстан шықты. 1978 жылы Michigan-дағы жеңіс Онгаистің мансабындағы соңғы Indy машинасы жеңісі болды. Онгаис сол маусымда басқа ешбір жүргізушіден көп Indy машинасы жарыстарын жеңгенімен, механикалық проблемалар мен басқа жарыстардағы нашар нәтижелер салдарынан 1978 жылғы USAC чемпионатында 8-орынға ғана қол жеткізді. Дегенмен, Ontario, Texas және Michigan қалаларындағы үлкен жылдамдық жолдарындағы үш жеңіс, Milwaukee Mile овалындағы бір жеңіс және Mosport-тағы жол жарысындағы бір жеңіс – Онгаистің жүргізуші ретіндегі жан-жақтылығын көрсетті. 1978 жылы ол F1-де бір рет тағы сынақтан өтті. Маусымды Ensign командасымен, бір жылдық N177 шассисінде бастады және Аргентина мен Бразилияда тежегіш проблемаларына байланысты жарыстан шықты. Interscope оған жарыс үшін жаңа Shadow шассиін сатып алды, бірақ ол Long Beach-те де, маусым соңындағы Нидерландыда да іріктеуден өте алмады.
CART мансабы
Онгаис 1979 жылғы маусымда CART дебютін жасады, #25 Panasonic/Interscope Racing Parnelli 6C Cosworth DFX машинасын жүргізіп. Ол алғаш рет Аризона Республикасы/Джимми Брайан 150 жарысында Финикс халықаралық жарыс жолында жарысты, онда 4-орынға ие болды және бірнеше айналым басқарғаннан кейін 128-ші айналымда қозғалтқыштағы ақауларға байланысты жарыстан шықты. Содан кейін ол Gould Twin Dixie 125 жарысына қатысты, бірақ екі жарыста да Онгаисқа сәттілік оңай болмады. Индианаполис 500-де Онгаис жаттығу кезінде апатқа ұшырады, бұл оның жарысқа қатысу мүмкіндігіне қауіп тудырды. Онгаис 27-орынға ілікті және 4-орынды жеңіп алды. Маусым өте барысында Parnelli 6C (бұл машина екі жылдық болатын) жасының кесірінен қиындықтарды бастан кешіре бастады. Онгаис Уоткинс Глен халықаралық жарыс жолында өткен Kent Oil 150 жарысында тағы да 4-орынды жеңіп алды және ұпайлар бойынша 6-орынға табан тіреп тұрды. 1980 жылғы маусымда Interscope Porsche V6 қозғалтқышымен өз шассиін пайдалануды жоспарлаған, бірақ машина рұқсат алмады, содан кейін Interscope Parnelli 6C Cosworth DFX машинасын қайта қолданды. Маусымның алғашқы жарысы Индианаполис 500 болды, онда Онгаис 16-орыннан старт алып, 7-орынды жеңіп алды. Онгаис қиын маусымды бастан кешірді, оның ең жарқын сәті Уоткинс Гленде 3-орынды жеңіп алу болды. Онгаис сондай-ақ AMI Racing командасының құрамында Мичиган халықаралық жарыс жолындағы Мичиган 400 жарысында #43 Armstrong Mould Orbiter 80C Cosworth DFX машинасымен қатысып, 11-орынды жеңіп алды. Онгаис маусымды ұпайлар бойынша 15-орында аяқтады. 1981 жылы Индианаполис 500 жарысында Онгаис 63-айналымда өте ауыр апатқа ұшырады. Онгаис жарыс көшбасшысы ретінде 63-айналымда пит-стопқа кірді, бірақ тоқтау кезіндегі проблемалар оны 46 секундқа соқтырып, апатты жағдайға түсірді. Пит-стоптан шыққаннан кейін Онгаис артқы түзудің соңында баяу қозғалған машинаға жақындады. Ол 3-бұрылысқа кіре бергенде кеш өтпекке тырысты. Бұрылыстан шығарда тым жылдамдықпен кеткендіктен, машина сұр аймаққа сырғып, артқы бөлігі мойынсыздана бастады. Онгаис сырғуды оңға бұрылу арқылы түзетуге тырысты, бірақ машина оңға бұрылып, қабырғаға дерлік басымен соқтығысты. Ол қатты соққыдан есінен танып қалды. Шұғыл қызметкерлер Онгаиске көмектесу үшін машинаның есігін кесіп ашты. Ол ауыр жағдайда жедел жәрдеммен жақын ауруханаға жеткізілді. Жарыс 23:30-да аяқталған кезде Онгаистің жағдайы жақсарып, жағдайы тұрақты деп хабарланды. Ол мидың шайқалуын, екі аяғының күрделі сынуларын, бір қолының сынуын және 6 дюймдық диафрагманың жарылуын алды. Ол CART маусымының қалған бөлігін жазылу үшін реабилитациядан өтті. 1982 жылы ол тек бір Indy car жарысына, Индианаполис 500-ге (әлі де USAC санкциялаған) қатысты. Ол жаңа Interscope IP 1 шассиін жүргізіп, 9-орынға ие болды және 62-айналымда 5-орында жүргенде апатқа ұшырады. Қалған уақытта ол тек спорттық машиналармен жарысты. Маусымның соңында Interscope Racing өздері мен Patrick Racing арасында серіктестік құрды, Patrick-ке March 83C Cosworth DFX машиналарын берді. Онгаис Mid Ohio спорттық автокөлік трассасында өткен Escort Warning Radars 200 жарысында 5-орынды жеңіп алды. Ол маусымды ұпайлар бойынша 20-орында аяқтады. 1984 жылғы маусымда Онгаис Interscope Racing-тің иесі болды, #25 Interscope Racing March 84C Cosworth DFX машинасын пайдаланды. Онгаис Мичиган халықаралық жарыс жолында өткен Detroit News Grand Prix жарысында 3-орынды жеңіп алды. Сонымен қатар, ол ұпайлар бойынша 10-орынды жеңіп алды. 1985 жылғы маусымда Онгаис Тамиами паркінде өткен Beatrice Indy Challenge жарысында 6-орынды жеңіп алды және ұпайлар бойынша 24-орынды жеңіп алды. Онгаис Мичиган халықаралық жарыс жолындағы Мичиган 500 жарысында Фил Крюгердің баяу машинасына соқтығысып, керемет айналым жасады. 1986 жылғы маусымда Онгаис Interscope Racing үшін тек 1986 жылғы Индианаполис 500 жарысына қатысты. #25 GM Goodwrench/Panavision March 86C Buick V6 машинасын жүргізіп, Онгаис механикалық ақауға байланысты жарыстан шықты. 1987 жылғы маусымда Interscope Racing Team Penske командасымен бірігіп, Онгаисті Индианаполис 500 үшін #25 Panavision Penske PC 16 Ilmor Chevrolet Indy V8 машинасына алды, бірақ Онгаис жаттығу кезінде апатқа ұшырап, миы шайқалып қалды. Машинаны аға Аль Унсер иеленді, ол төртінші рет Индианаполис 500-де жеңіске жетіп, рекордтық теңдікке жетті. Онгаис кейін Мичиган халықаралық жарыс жолындағы Marlboro 500, Тамиами паркіндегі Nissan Indy Challenge және Nazareth жылдамдық жолындағы Bosch Spark Plug Grand Prix жарыстарында жарысуға тырысты. Ол Мичиган мен Майамиде жарыстан шықты және Nazareth-те біліктілікке ие бола алмады.
Индикар
9 жылдық жарыс үзілісінен кейін, Джон Менард 1996 жылғы Индианаполис 500 жарысының жұма күнгі жаттығуы кезінде қаза тапқан Скотт Брейтонның орнын толтыруды Онгайстан сұрады. Қатысу ережелері бойынша ол 33-ші орыннан бастауға тиіс болды. 54 жасында ол осы жарысқа қатысқан ең егде жастағы жүргізуші болды. Онгайс жарыстың басында үздік машинамен 7-орынды иеленді. Ол келесі жылы, Уолт Дисней әлемінде өткен "Инди 200" жарысында, "Читвуд Моторспортс" командасымен соңғы "Инди Кар" жарысын өткізді, онда 13-орынды алды. 1998 жылы ол "Team Pelfrey" командасымен Индианаполис 500-ге қатысуға тырысты, бірақ соқтығысқаннан кейін миына соққы тиюіне байланысты қатыса алмады.
Марапаттар
2000 жылы Американың Мотор спортының даңқ залына енгізілді. Ұлттық Hot Rod қауымдастығының 1951-2000 жылдардағы 50 үздік жүргізушісі тізімінде 39-шы орынға ие болды. 2001 жылы Гавайи спорттық даңқ залына енгізілді. Interscope Racing жарыс директоры Джим Чэпман: "Оның жеке өмірі туралы, қайда тұратыны, отбасы туралы ешкім көп білмеді" деді. Чэпман, қарым-қатынасы ұзақ болған соң ғана Онгаис үйленгенін және ұлы бар екенін білгенін айтты. Онгаис 2022 жылдың 26 ақпанында Калифорния штатының Анахайм-Хиллс қаласында жүрек жеткіліксіздігінен 79 жасында қайтыс болды. Оның қазасы туралы екі күннен кейін Индианаполис моторлы трассасы хабарлады. Одан соң ұзақ жылдар серіктесі болған Патриция Солдано, үш баласы және 5 немересі қалды. Бұрынғы Indy car бәсекелестері оны қайтыс болғаннан кейін жақсы есте сақтады, Марио Андретти оны "тыныш арыстан" деп сипаттады.
Ле-Манның 24 сағаттық жарысының нәтижелері
Жыл Командасы Ко-жүргізушілер Автомобиль Классы Айналымдар 1980 Kremer Racing Team Malardeau Тед Филд Жан Луис Лафос Porsche 935 K3/80 Gr.5SP 2.0+ 89 DNF DNF 1982 Kremer Racing Interscope Racing Тед Филд Билл Уиттингтон Porsche C K5 Gr. C 25 DNF DNF 1988 Italiya Sport Team Le Mans Co. Тошио Сузуки Мишель Тролле March 88S Nissan C1 74 DNF DNF