Шостаковичтің төртінші симфониясы: Сталин тұсындағы тыйым салынған шығарма
Symphony No. 4 (Shostakovich)
Шостаковичтің 1936 жылғы 4-ші симфониясы: Сталиннің цензурасына қарамастан аяқталған шығарма. Операсы сынға ұшыраған композитордың туындысы. Симфония тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1936 жылғы Дмитрий Шостаковичтің симфониясы
1936 symphony by Dmitri Shostakovich
Дмитрий Шостакович өзінің 4-ші симфониясын до минор тоналыста, Op. 43, 1935 жылдың қыркүйегі мен 1936 жылдың мамыры аралығында, алдын ала дайындалған эскиздерін тастағаннан кейін жазды. 1936 жылдың қаңтарында, осы кезеңнің ортасында, Иосиф Сталиннің тікелей тапсырысымен «Правда» газеті композиторды сынап, оның «Мценскінің Леди Макбеті» операсын басып тастаған «Музыканың орнына бүкіршік» деген редакциялық мақала жариялады. Осы шабуылға және сол кездегі саяси жағдайға қарамастан, Шостакович симфонияны аяқтап, 1936 жылдың желтоқсанында Ленинградта премьерасын өткізуді жоспарлады. Репетициялар басталғаннан кейін, оркестр басшылығы Шостаковичтің шығарманы кері алып қалғанын мәлімдеді, спектакль тоқтатылды. Ол оркестр басшыларын жауапкершіліктен құтқару үшін оны кері алуға келіскен болуы мүмкін. Симфонияның премьерасы 1961 жылдың 30 желтоқсанында Кирилл Кондрашин басқарған Мәскеу филармониясы оркестрімен өтті.
Dmitri Shostakovich composed his Symphony No. 4 in C minor, Op. 43, between September 1935 and May 1936, after abandoning some preliminary sketch material. In January 1936, halfway through this period, Pravda—under direct orders from Joseph Stalin—published an editorial "Muddle Instead of Music" that denounced the composer and targeted his opera Lady Macbeth of Mtsensk. Despite this attack and the political climate of the time, Shostakovich completed the symphony and planned its premiere for December 1936 in Leningrad. After rehearsals began, the orchestra's management cancelled the performance, offering a statement that Shostakovich had withdrawn the work. He may have agreed to withdraw it to relieve orchestra officials of responsibility. The symphony was premiered on 30 December 1961 by the Moscow Philharmonic Orchestra led by Kirill Kondrashin.
Құрамы
Шостакович Төртінші симфониясын 1935 жылдың қыркүйегінде бастады. Оның 1927 және 1929 жылдары аяқталған екінші және үшінші симфониялары хорлық финалы бар патриоттық туындылар болды, бірақ жаңа партитура мүлдем басқаша еді. 1935 жылдың соңында ол бір сұхбат берушіге: "Мен қиындықтардан сескенбеймін. Белгілі бір жолмен жүру оңай да, әрине, қауіпсіз, бірақ сондай-ақ, жалықтырады, қызықсыз және бекер", - деді. Шостакович симфонияның эскиздерін бірнеше ай бұрын тастап, қайтадан жаңадан бастады. 1936 жылдың 28 қаңтарында, симфонияның жартысын аяқтаған кезде, "Правда" газетінде "Музыканың орнына дүркі-дүркіс" деген атпен қолтаңбасыз редакциялық мақала жарияланды, онда оның халықаралық деңгейде сәтті болған "Мценск облысының Леди Макбеті" операсы айыпталды. Мақаланың қолтаңбасыз болуы оның партияның ресми ұстанымын білдіретінін көрсетеді. Ұзақ уақыт бойы Сталиннің опера қойылымын тамашалап, бірінші актіден кейін ашуланып, осы шабуылға тікелей бұйрық бергені туралы әңгімелер тарады. "Правда" газеті келесі екі жарым аптада осы тақырыпта тағы екі мақала жариялады. 3 ақпанда "Балеттегі жалғандық" оның "Тындығыз ағыс" балетін сынады, ал 13 ақпанда "Өнердегі анық және қарапайым тіл" мақаласы жарық көрді. Бұл соңғы мақала техникалық тұрғыдан Шостаковичті "формализмге" қарсы шабуыл жасаған редакциялық мақала болғанымен, ол "Пресса шолуы" бөлімінде жарияланды. Сталин, Орталық Комитет арқылы, "Леди Макбеттің" сюжеті мен музыкасы оны ашуландырғандықтан, опера сол кездегі ұлттың әлеуметтік және мәдени бағытына қайшы келгендіктен немесе Шостаковичтің Кеңес Одағында да, Батыста да алатын танылуына ренжіді деп болжам жасауға болады. Осы сынға қарамастан, Шостакович симфонияда жұмысын жалғастырды, бірақ сонымен бірге "Леди Макбеттің" соңғы актісінің концерттік орындалуына рұқсат беруден бас тартты. Ол бір досына: "Көрермендер, әрине, қол соғып қарсы алады, оппозицияда болу қалыпты жағдай саналады, содан кейін "Түзетуге келмейтін формалист" деген тақырыппен тағы бір мақала шығады", - деп түсіндірді. Шостакович партитураны аяқтағаннан кейін, қалай әрекет ету керектігіне көзі жетпеді. Оның жаңа симфониясы Николай Мясковскийдің социалистік реализмдегі он алтыншы симфониясы "Авиаторлар" немесе Виссарион Шебалиннің "Перекоптың батырлары" ән симфониясының стилін еліктемеді. Жаңа симфонияны достарына көрсетудің ешқандай пайдасы болмады. Бірі Шостаковичтің "Правда" газетінен қандай реакция күтетінін сұрады. Шостакович: "Мен "Правда" үшін емес, өзім үшін жазамын", - деп жауап берді. Күшейіп бара жатқан саяси қысымға қарамастан, Шостакович симфонияның премьерасын жоспарлауды жалғастырды, оны Ленинград филармониясы оркестрі Фриц Штидридің жетекшілігімен 1936 жылдың 11 желтоқсанына жоспарлаған. Композитор сондай-ақ Отто Клемперерге фортепианода ойнап көрсетті, ол ынталы түрде жауап берді және симфонияның КСРО-дан тыс жерде алғашқы орындалуын жоспарлады.
Shostakovich began the Fourth Symphony in September 1935. His second and third symphonies, completed in 1927 and 1929, had been patriotic works with choral finales, but the new score was different. Toward the end of 1935 he told an interviewer, "I am not afraid of difficulties. It is perhaps easier, and certainly safer, to follow a beaten path, but it is also dull, uninteresting and futile." Shostakovich abandoned sketches for the symphony some months earlier and began anew. On 28 January 1936, when he was about halfway through work on the symphony, Pravda printed an unsigned editorial entitled "Muddle Instead of Music", which singled out his internationally successful opera Lady Macbeth of Mtsensk for condemnation. The fact that the editorial was unsigned indicated that it represented the official Party position. Rumors circulated for a long time that Stalin had directly ordered this attack after he attended a performance of the opera and stormed out after the first act. Pravda published two more articles in the same vein in the next two and a half weeks. On 3 February, "Ballet Falsehood" assailed his ballet The Limpid Stream, and "Clear and Simple Language in Art" appeared on 13 February. Although this last article was technically an editorial attacking Shostakovich for "formalism", it appeared in the "Press Review" section. Stalin, under cover of the Central Committee, may have singled out Shostakovich because the plot and music of Lady Macbeth infuriated him, the opera contradicted Stalin's intended social and cultural direction for the nation at that period, or he resented the recognition Shostakovich was receiving both in the Soviet Union and in the West. Despite these criticisms, Shostakovich continued work on the symphony—though he simultaneously refused to allow a concert performance of the last act of Lady Macbeth. He explained to a friend, "The audience, of course, will applaud—it's considered bon ton to be in the opposition, and then there'll be another article with a headline like 'Incorrigible Formalist.'" Once he completed the score, Shostakovich was apparently uncertain how to proceed. His new symphony did not emulate the style of Nikolai Myaskovsky's socialist realist Sixteenth Symphony, The Aviators, or Vissarion Shebalin's song symphony The Heroes of Perekop. Showing the new symphony to friends did not help. One asked what Shostakovich thought the reaction from Pravda would be. Shostakovich replied, "I don't write for Pravda, but for myself." Despite the increasingly repressive political atmosphere, Shostakovich continued to plan for the symphony's premiere, scheduled by the Leningrad Philharmonic Orchestra for 11 December 1936 under the orchestra's music director, Fritz Stiedry. The composer also played the score on piano for Otto Klemperer, who responded enthusiastically and planned to conduct the symphony's first performance outside the USSR.
Қайтарып алу
Бірнеше репетициядан кейін дирижер мен музыканттардың көңілі толмады, Шостакович Композиторлар одағының және Коммунистік партияның бірнеше шенеунігімен, Филармония директоры И. М. Рензинмен бірге соңғысының кеңсесінде кездесті. Оған 11 желтоқсандағы қойылымның күштен тоқтатылғаны айтылды және ол осы туралы хабарлап, түсіндірме беруі керек болды. Композитордың тікелей қатысы белгісіз, бірақ "Советское искусство" газеті Шостаковичтің симфонияның премьерасын "оның қазіргі шығармашылық нанымына мүлдем сай келмейтіндігі және оның үшін бұрынғы, ескірген шығармашылық кезеңді білдіретіндігі" үшін, сондай-ақ оны қайта жазуды жоспарлап отырғаны туралы хабарлады, оның "үлкендікке құмарлық" қасіреті бар екенін айтты. Он жылдар өткен соң, 1930 жылдары Шостаковичтің жеке хатшысы және жақын досы болған Исаак Гликман басқаша оқиға баяндады. Ол партия шенеуніктері Рензинге жоспарланған қойылымды тоқтатуға қысым көрсеткенін, ал Рензин бағдарламалық шешімге өзі жауапкершілікке алмағысы келмегендіктен, Шостаковичті симфонияны кері алып алуға жеке түрде көндіргенін жазды.
After a number of rehearsals that left both the conductor and musicians unenthusiastic, Shostakovich met with several officials of the Composers Union and the Communist Party, along with I. M. Renzin, the Philharmonic's director, in the latter's office. He was informed that the 11 December performance was being cancelled and that he was expected to make the announcement and provide an explanation. The composer's direct participation is unknown, but the newspaper Soviet Art (Sovetskoe iskusstvo) published a notice that Shostakovich had asked for the symphony's premiere to be cancelled "on the grounds that it in no way corresponds to his current creative convictions and represents for him a long outdated creative phase", that it suffered from "grandiosomania" and he planned to revise it. Decades later, Isaak Glikman, who was Shostakovich's personal secretary in the 1930s and a close friend, provided a different account. He wrote that party officials exerted pressure on Renzin to cancel the scheduled performance, and Renzin, reluctant to take responsibility for the programming decision himself, instead privately persuaded Shostakovich to withdraw the symphony.
Премьера
Төртінші симфонияның қолжазбасы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жоғалып кетті. 1936 жылғы репетициялардан аман қалған оркестрлік партияларды пайдаланып, Шостакович 1946 жылы Мәскеуде 300 данадан тұратын екі фортепианоға арналған нұсқасын жариялады. Шостакович 1953 жылы Сталиннің қайтысынан кейін Совет Одағындағы мәдени ахуал өзгерген соң ғана орындау туралы ойлана бастады. Ол ешқандай түзетулер енгізбеді. Дирижер Кирилл Кондрашин 1961 жылдың 30 желтоқсанында Мәскеу филармониясымен оркестрлік нұсқаның премьерасын өткізді. КСРО-дан тыс алғашқы орындалу 1962 жылдың 7 қыркүйегінде Эдинбург фестивалінде Геннадий Рождественский жетекшілігімен Филармония оркестрінің орындауында болды. Кеңес сыншылары Шостаковичтің шығармашылығындағы үлкен олқылықты табу мүмкіндігіне қуанды, бірақ бағалы салыстырулардан аулақ болды. Олар Төртінші симфонияны негізінен хронологиялық тұрғыдан қарастырып, оның дәстүрлі Бесінші симфонияға қарайғы жолдағы маңызды кезең ретіндегі рөлін зерттеді. Батыс сыншылары көбінесе ашықтан-ашық сынға ұрынды, әсіресе Төртінші симфония Эдинбургте Он екінші симфониядан үш күн соң көрсетілгендіктен. Төртінші симфонияның сәтті қабылдануы мен Он екінші симфонияға сыншылардың теріс пікірлері Шостаковичтің шығармашылық қуаты төмендеп барады деген пікірге әкелді.
The manuscript score for the Fourth Symphony was lost during World War II. Using the orchestral parts that survived from the 1936 rehearsals, Shostakovich had a two piano version published in an edition of 300 copies in Moscow in 1946. Shostakovich began considering a performance only after Stalin's death in 1953 changed the cultural climate in the Soviet Union. He undertook no revisions. Conductor Kirill Kondrashin led the premiere of the orchestral version on 30 December 1961 with the Moscow Philharmonic Orchestra. The first performance outside the USSR took place at the 1962 Edinburgh Festival with the Philharmonia Orchestra under Gennady Rozhdestvensky on 7 September 1962. Soviet critics were excited at the prospect of finding a major missing link in Shostakovich's creative output, yet refrained from value laden comparisons. They generally placed the Fourth Symphony firmly in its chronological context and explored its significance as a way station on the road to the more conventional Fifth Symphony. Western critics were more overtly judgmental, especially since the Fourth was premiered just three days after the Twelfth Symphony in Edinburgh. The critical success of the Fourth juxtaposed with the critical disdain for the Twelfth led to speculation that Shostakovich's creative powers were on the wane.
Малердің ықпалы
Симфония Густав Малердің күшті ықпалында жасалған, оның музыкасын Шостакович алдыңғы он жыл бойы Иван Соллертинскиймен бірге жақын зерттеген. (Достары сол кезде Шостаковичтің фортепианосында Малердің жетінші симфониясын көргенін еске алады.) Ұзақтығы, оркестрдің мөлшері, оркестрлеу стилі мен ауқымы, "қарапайым" мелодиялық материалдың қайта-қайта қолданылуы, одан да жоғары деңгейдегі, тіпті "интеллектуалды" материалмен салыстырылуы – бәрі Малерден алынған. Екінші бөлімінің толыққанды бөлігінен басқа, үшінші бөлімнің басындағы ең Малерлік сәттердің бірі – австриялық композитордың шығармаларындағы көптеген ұқсас үзінділерді еске түсіретін аза тұту маршы. Тағы бір осындай сәт соңғы толық оркестрлік шарықтан кейін келетін терең ойлы коданың басында пайда болады, мұнда ағаш аспаптарындағы төмен қарай жарты тондық жүріс Малердің Алтыншы симфониясына тән А мажорынан А минорына өтуге нақты сілтеме жасайды.
The symphony is strongly influenced by Gustav Mahler, whose music Shostakovich had been closely studying with Ivan Sollertinsky during the preceding ten years. (Friends remembered seeing Mahler's Seventh Symphony on Shostakovich's piano at that time.) The duration, the size of the orchestra, the style and range of orchestration, and the recurrent use of "banal" melodic material juxtaposed with more high minded, even "intellectual" material, all come from Mahler. Aside from the entire second movement, one of the most Mahlerian moments appears at the outset of the third movement—a funeral march reminiscent of many similar passages in the Austrian's output. Another such point occurs near the beginning of the deeply brooding coda that follows the last full orchestra outburst, with the descending half step idea in the woodwinds clearly pointing to the A major to A minor chord progression that characterizes much of Mahler's Sixth Symphony.