Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италиялық сәулетші және суретші (1512–1583)
Italian architect and painter (1512–1583)
Пиро Лигорио (шамамен 1512 – 30 қазан 1583) – итальяндық сәулетші, суретші, антиквариатшы және Ренессанс дәуіріндегі бақша дизайнері. Ол Папа Павел IV және Папа Пий IV тұсында Ватиканның Папалық сәулетшісі болып жұмыс істеді, Тиволидегі Вилла д’Эстедегі фонтандарды кардинал Ипполито II д’Эсте үшін жобалады және Феррарадағы герцогтік антиквариатшы қызметін атқарды. Лигорио классикалық римдік ежелгілікке терең құштарлық танытты.
Pirro Ligorio (c. no – c. 1512 October 30, 1583) was an Italian architect, painter, antiquarian, and garden designer during the Renaissance period. He worked as the Vatican's Papal Architect under Popes Paul IV and Pius IV, designed the fountains at Villa d’Este at Tivoli for Cardinal Ippolito II d’Este, and served as the Ducal Antiquary in Ferrara. Ligorio emphasized and showed a deep passion for classical Roman antiquity.
Ерте өмір және мансап
Дұрыс құжаттаманың жетіспеуіне байланысты Лигорионың өмірінің алғашқы үш онжылдығы туралы көп мәлімет жоқ. Ол 1512 немесе 1513 жылы, қала әлі испандықтардың билігінде болғанда, Италияның Неаполь қаласында туған деп есептеледі. Оның ата-анасы, Ахилл мен Гисмунда Лигорио, Неапольдің Седжио-ди-Портанова ауданындағы ақсүйектердің қатарынан болған деген әңгіме бар. Шамамен жиырма жасында Пирро Лигорио, қырқысы мен кедейлікпен күрескен Неаполь қаласын тастап, Римде жақсырақ өмір іздеуге бет бұрды. Римде өнер қауымдастығы гүлденіп, әсіресе Ватиканның қолдауымен дамыды. Римдегі алғашқы жұмысында Лигорио үйлер мен сарайлардың қасбеттерін суреттеп, безендірді. Бұл жұмысқа дейін 1527 жылы қашып кеткен Полидоро да Караваджо айналысқан, бұл Лигориоға формальды көркем білімі аз болса да, өнер саласына енуге мүмкіндік берді. Оның алғашқы ресми келісімшарты 1542 жылдың 12 мамырында жасалды, ол Беневенто архиепископының сарайындағы лоджияны безендіруге қатысты. Ол Рафаэль мен оның ізбасарлары 16 ғасырда танымал еткен гротеск стилін жақсы білгендігі үшін таңдалды. Лигорио бұл стильді өте бағалады және оның элементтерін (фриздер, рим тарихынан көріністер, трофейлер және т.б.) жиі жұмыстарына енгізді. Анық айтқанда, оның ерте туындыларының көп бөлігі бір ғасырдың ішінде жойылды немесе қайта боялды. Дегенмен, сол кезеңнен сақталған бірнеше суреттер табылып, Лигорионың туындылары ретінде танылды. Бұл сәйкестендіру көбінесе суреттердің тақырыбына негізделді: көптеген суреттерде қасбеттердің бейнелері, римдік кейіпкерлер және ежелгі Ренессанс заттары бейнеленген. Осы байланыстар тарихшыларға осы суреттердің нағыз авторы Лигорио екенін анықтауға мүмкіндік берді, қазір бұл суреттер әлемнің әртүрлі коллекцияларында сақталуда (соның ішінде Чикаго өнер институтында). 16 ғасырдың ортасында Лигорио Римдегі Сан-Джованни-Деколлато ораториясын безендіруге көмектесуге шақырылды. Атап айтқанда, ол Саломеяның биін бейнелеген фреска салды. Нақты мерзімі белгісіз, бірақ ол бұл фресканы 1544 және 1553 жылдар аралығында салған деп есептеледі. Алғашқы эскиздер мен фресканың өзі Лигорионың Рафаэль және маньеризм стильдеріне адал екенін көрсетеді. Бұл оның ерте мансабының сақталған үлкен туындыларының бірі. Сол кезде Лигорио классикалық антикалық дәуірді зерттей бастады. Ол 1540 жылдардың көп бөлігін римдік ескі заттар туралы мүмкіндігінше көп білуге арнады және папа қазба жұмыстарында артефакттарды жойған кезде құнды ақпаратты сақтап қалды. Келесі онжылдықта Лигорио осы білімді жариялауға тырысты. Ол 1553 жылы "Delle antichità di Roma" атты кітап шығарды және бірнеше ескі заттарды гравюралады. Сондай-ақ, ол грек және рим антикалық дәуірі туралы энциклопедия жазуға кем дегенде екі рет әрекеттенді, оның кейбір бөліктерін қазір Неапольдегі Ұлттық кітапханада табуға болады. Лигорионың римдік ескіліктер туралы итальяндық білім базасына қосқан маңызды үлесіне қарамастан, оның жазбалары кейбір сынға ұшырады; әсіресе, оны жалған жасаумен айыптады. Алайда, жалған жасауға қатысты нақты дәлелдер табылмады. Соңында, Лигорионың археологиялық зерттеулер мен жазу кезеңі тағы бір қызығушылықпен бірге жүрді: картография. 1557 мен 1563 жылдар аралығында Лигорио өзінің ескіліктер туралы білімі мен сурет салу қабілетін біріктіріп, Римнің бірнеше картасын жасады. Ең бастысы, 1561 жылы ол өзінің "Antiquae urbis imago" (Ежелгі Римнің бейнесі) атты еңбегін жариялады, бұл ежелгі Римнің топографиялық картасы болды. Бұл оның картографиялық еңбегінің шыңы деп есептелді.
Due to lack of accurate documentation, very little is known about the first three decades of Ligorio's life. It is estimated that he was born in Naples, Italy, in 1512 or 1513 while the city was still under Spanish rule. His parents, Achille and Gismunda Ligorio, were rumored to be members of the noble class in Seggio di Portanova, a section of Naples. Around age twenty, Pirro Ligorio left the tumultuous and poverty stricken city of Naples to pursue a more flourishing livelihood in Rome. The city was home to a thriving art community, especially under the patronage of the Vatican. For his first job in Rome, Ligorio painted and decorated the façades of homes and palaces. This role had previously been filled by Polidoro da Caravaggio, who fled in 1527, allowing Ligorio to enter the field with very little formal artistic training. His first documented contract was signed on 12 May 1542 when Ligorio decorated the loggia on the palace of the archbishop of Benevento. He was chosen specifically for his knowledge of the grotesque style, which was popularized by Raphael and his followers in the sixteenth century. Ligorio greatly appreciated this style, and incorporated its elements (friezes, scenes from Roman history, trophies, etc.) into his work often. Many of the paintings from his early career, unfortunately, were destroyed or repainted less than a century later. However, several surviving drawings from that time period have been recovered and attributed to Ligorio. This identification was often made based on the subject matter; many of the drawings featured façade paintings, Roman characters, and antique Renaissance objects. These loose connections allowed historians to name Ligorio as the rightful artist of these drawings, which are now held in collections across the world (including one at the Art Institute of Chicago). In the mid sixteenth century, Ligorio was commissioned to assist in the decoration of the Oratory of San Giovanni Decollato in Rome. In particular, he painted a fresco of The Dance of Salome. Exact dates are unclear, but it is estimated he painted the fresco between 1544 and 1553. Early drawing drafts and the fresco itself shows Ligorio's commitment to the Raphaelesque and Manneristic styles. Notably, this is one of the few surviving large works of his early career. Around the same time, Ligorio began to explore the subject of classical antiquity. He spent a large portion of the 1540s learning as much as possible about Roman antiques, and preserved valuable information while the pope destroyed artifacts in excavation projects. In the following decade, Ligorio worked to publish this knowledge. He published one book, Delle antichità di Roma, in 1553, and engraved several antiques. He also attempted to write an encyclopedia of Roman and Greek antiquity at least twice, some parts of which can now be found in the Biblioteca Nazionale in Naples. Despite its important contributions to the Italian knowledge base of Roman antiquities, Ligorio's writings were met with some criticism; in particular, he was charged with widespread forgery. However, no substantial evidence of forgery has been identified. Finally, Ligorio's period of archeological exploration and writing was accompanied by another pursuit: cartography. Between 1557 and 1563, Ligorio combined his antiquarian knowledge and drawing abilities to create several maps of Rome. Most notably, in 1561 he published his “Antiquae urbis imago” (Image of Ancient Rome), a topographical map of ancient Rome. This was considered the pinnacle of his cartographical endeavors.
Папа Пауыл IV (15551559)
Пауль IV папа болған кезде, ол Ватиканның сәулетшісі ретінде өзінің туған жерлесі – неаполитан жалдауға ниеттенді. Папалық билігіне келгеннен кейін үш жыл өткен соң, 1558 жылы, ол Лигорионы Папалық сарайдың сәулетшісі (Architetto Fabricae Palatinae) қызметіне тағайындады. Оның көмекшісі Саллисто Перуцци болды. Лигорионың алғашқы және ең маңызды жұмысы жаңа салынған Папалық пәтердегі капелланы безендіру болды. Тұрғын үйлердің құрылысына басымдық берілгендіктен, Пауль 1556 жылдың қазан айына дейін осы жаңа пәтерге көшіп кіруге үлкерді. Алайда, капелла толық аяқталмаған еді және оны аяқтау Лигориоға тапсырылды. Ол бұл кеңістік үшін екі үлкен періштелердің суретін жасады және жобаны шамамен он айда аяқтады. Сонымен бірге, ол папаға Бельведер сарайының жанында казино салу тапсырысын алды. Бұл жоба қаржылық қиындықтарға байланысты тоқтап қалды, бірақ кейіннен Папа Пий IV-нің қолдауымен Лигорионың маңызды жобаларының біріне айналды. Пауль IV осы кезеңде Папалық сарайды да кең ауқымда жаңартуға кірісті. Атап айтқанда, Пауль Константин залында жарықтың көп болуын қалады. Оның ең сенімді сәулетшісі болған Лигорио осы қараңғылық мәселесін шешу үшін таңдалды. Олар ескі Папалық пәтерді бұзып, оның орнына Константин залына көбірек жарық түсуі үшін шатыр бақшасын жасауға шешім қабылдады. Пауль IV билігінің соңына қарай, ол Лигориодан папаның арнайы сапарлары үшін монумент (немесе табернакль) жасауды сұрады. Ол жаңадан салынған капеллада сақталуы тиіс еді. Өкінішке орай, Пауль жобаның бастапқы кезеңінде қайтыс болды. Бірақ, келесі папа аяқталмаған жобаларды жалғастыруды өте жоғары бағалады және Лигориоға монументті аяқтауды бұйырды. Аяқталғаннан кейін, ол Милан соборына (Дуомо) сыйлық ретінде жіберілді.
When Paul IV became Pope, he was interested in hiring a fellow Neapolitan as the Vatican Architect. Three years into his papacy, in 1558, he hired Ligorio as the Architetto Fabricae Palatinae, meaning Architect of the Vatican Palace. His assistant was Sallustio Peruzzi. His first and most prominent work was on the chapel in the newly built Papal apartment. Construction of the residential areas had been prioritized, allowing Paul to move in by October 1556. The chapel, however, remained unfinished and was tasked to Ligorio. He designed two large angel paintings for the space, and finished the project in about ten months. Around the same time, he received the commission to create a casino for the pope near Belvedere Court. This project was stalled due to financial concerns, but would later become one of Ligorio's cornerstone projects under the patronage of Pope Pius IV. Paul IV also pursued major renovations to the papal palace in this time period. In particular, Paul aimed to increase the flow of light in the Hall of Constantine. Ligorio, as his most trusted architect, was chosen to remedy the darkness problem. They chose to destroy the old papal apartment and incorporate a rooftop garden into the space, allowing more light to enter the Hall of Constantine. Towards the end of Paul IV's tenure, he asked Ligorio to design a monstrance, or tabernacle, to be used for special papal trips. It was to be stored in the newly designed chapel. Unfortunately, Paul died while the project was still in its early stages. The following pope, however, greatly valued continuation of unfinished projects, and ordered that Ligorio finish the monstrance. Upon completion, it was sent to Milan as a gift to the Duomo.
Папа Пьос IV (1559-1565)
1559 жылы Пий IV папалық таққа отырды, ол бұған дейін өнердің, әсіресе сәулет өнерінің ықпалды меценаты ретінде танымал болған. Ол папа болып тұрған алғашқы үш жылдың ішінде құрылыс жобаларына бір жарым миллион алтын скуди жұмсады. Оның ерекшелігі – жаңа жобаларды бастаудың орнына, аяқталмаған жобаларды аяқтауға басымдық беруі болды. Бұл Лигорионың құндылықтарымен, атап айтқанда, бөлшектелген артефакттарды қалпына келтіру және классикалық ескерткіштерді сақтауға деген құштарлығымен үйлеседі. Пий IV кезінде Лигорио қайтадан көмекшісі Саллюстио Перуццимен жұмыс істеді. Олардың алғашқы маңызды жобасы – 1560 жылы Ватикан кітапханасын қайта жаңарту болды. Кейбір деректер мүлдем жаңа кітапхана салу жоспарларын көрсетеді, бірақ қаржы жетіспеуіне байланысты бұл жаңартулар Лигорионың кішігірім ағаш өңдеу және қабырғалау жұмыстарын қамтыды. Ол сонымен қатар сарайда тас жұмыстарын және пәтерлер салу сияқты кішкентай жобалармен де айналысты. 1560 жылдың мамыр айында Лигориоға өте маңызды тапсырма берілді: Пауылдың папалық казино жоспарын жалғастыру. Белведер ауласының артындағы орманда орналасқан, Пийдің кеңістікті жаңарту жоспарларына екінші қабат, үлкен фонтан және аркалы кіреберістері бар сопақша аула кірді. Декорациялар Лигорионың ұнататын Рафаэль стиліне сәйкес келді. Ол осы құрылысты қолдаған папаның құрметіне Пий IV казино деп аталды. Швейцариялық тарихшы Якоб Буркхардт оны «заманауи сәулет өнерінің ең әдемі кешкі демалыс орны» деп атады. 1560 жылдың 2 желтоқсанында Лигорио қаланың мәдениеті мен сәулетіне қосқан үлесі үшін Римнің құрметті азаматы атағын алды. Бұл өте үлкен құрмет болды, он алтыншы ғасырда тек үш адам ғана осы атаққа ие болды: Микеланджело, Тициан және Фра Гульельмо делла Порта. Өмірінің соңына дейін Лигорио туған жері Неапольдің және Римнің азаматы ретінде танылды. Бұл мойынсой Лигориоға берілетін тапсырмалар мен жобаларды арттырды, ал Пий IV папасының кезеңі Лигорио үшін ең қарбалас кезеңнің бірі болды. Осы кезең Лигорионың инженерлік салаға белсенді қатысуымен де еректелді. Папалық міндеттерге өз аумағындағы қалаларды қорғау да кірді, бұл қалалардағы бекіністерді жөндеуді қамтыды. Ренессанс архитекторларының міндеттеріне инженерлік мәселелерді қарастыру кірді, сондықтан Лигорио Ватикан архитекторлық қызметін атқарыған кезінде осы жөндеу жұмыстарымен айналысты. Ол әсіресе ежелгі Рим су құбыры Аква Верджинні қалпына келтіргені үшін есімдеріне сақталды. Оның жұмыс істемеуі Рим азаматтарын Тибр өзенінің лас суын пайдалануға мәжбүр етті. Лигорио оны қайта құруды талап етті, ол 1561 жылдың сәуірінде басталды және шамамен бес жылға созылды. 1560 жылдардың басында папа Белведер ауласындағы бірнеше жобаны аяқтауға назар аударды. Лигорио әсіресе Браманте салған Никкионеге назар аударды. Ол жартылай дөңгелек лоджияны қосты, ол Римнің көптеген фестивальдерінде салюттарды өткізу үшін пайдаланылды. Лигорионың Белведер ауласына қосқан тағы бір үлесі – оңтүстік жағындағы ашық аспан астындағы театр, ол 1565 жылдың мамыр айында аяқталды. Айыныштысы, бұл театр XVIII ғасырда бұзылып, оның орнына қабырға салынды. Белведер ауласының өзі 1565 жылдың наурыз айында папаның немере інісінің үйлену тойына арналған үлкен турнир үшін пайдаланылды. Никкионе кеңістігі папаның пәтеріндегі терезеден, суреттей кескінделгендей көрінуі үшін жоспарланған. 1565 жылы Пий IV-тің сұрауымен Ватикан мұрағаттарын ұйымдастыру жұмысы жүргізілді. Лигориоға осы жазбаларды сақтауға арналған ғимаратты жобалау тапсырылды. Бүгінгі күні осы мұрағаттың көп бөлігі сақталмаған болса да, оның сәулеттік дизайны Лигорионың әдеттегі стилінен (мысалы, экстравагантты Казино сияқты) шалғайға бұрылуын көрсетеді. Әдетте оның қасбеттері манерлі дәстүрде әдемі және күрделі безендірілген. Алайда бұл ғимарат ерекше пайдалы және қарапайым болды. Лигорио ғимараттың мақсатына және Пийдің тілегіне сәйкес, оның дизайнын оның артықшылықтары жоқ қызметіне бейімдеді. Микеланджело қайтыс болғаннан кейін, Лигорио 1564 жылдың мамыр айында Сан-Пьетро шіркеуінің архитекторлық жұмысына тағайындалды. Бұл Микеланджелоның жақтасы және Лигорионың жауы болған Джорджо Вазариді қатты ашуландырды. Жобаның екінші архитекторлық жұмысын Джакомо Виньола атқарды. Олар бірге шіркеуде аз прогреске жетті және ақырында жаңа папаның басшылығымен қызметтерінен босатылды.
Pius IV rose to the papacy in 1559, already holding a reputation as a strong patron of the arts—architecture especially. In fact, within the first three years of his pontificate, he spent a million and a half gold scudi on building projects. His approach was unique in that he prioritized finishing incomplete projects, rather than starting new ones. This aligned well with Ligorio's values, specifically his desire to restore fragmented artifacts and preserve classical antiquities. Under Pius IV, Ligorio was once again paired with his assistant, Sallustio Peruzzi. Their first major project was remodeling the Vatican Library in 1560. Some records suggest plans to create an entirely new library, but due to lack of funding, these updates likely involved smaller scale woodworking and masonry by Ligorio. He was also tasked with smaller projects in this time, such as masonry work and apartment building throughout the palace. In May 1560, Ligorio received a commission of great significance: the continuation of Paul's plans for the papal casino. Located in the woods behind the Belvedere court, Pius' revamped plans for the space included a second story, large fountain, and oval courtyard with arched entryways. The decorations matched Ligorio's preferred Raphaelesqu style. It was named the Casino of Pius IV in honor of the pope who supported its construction. Swiss historian Jacob Burckhardt called it "the most beautiful afternoon retreat that modern architecture has created." On 2 December 1560, Ligorio was awarded with honorary Roman citizenship for his contributions to the culture and architecture of the city. This was a major honor, awarded to only three other people during the sixteenth century: Michaelangelo, Titian, and Fra Guglielmo della Porta. For the remainder of his life, Ligorio identified as both a Neapolitan citizen by birth and a Roman citizen. This recognition also increased the commissions and projects for which Ligorio was pursued, and made the papacy of Pius IV one of Ligorio's busiest times. This period also marked one of Ligorio's most prominent ventures into engineering. Papal duties included protecting the cities in its territory, which involved repairing fortifications in those cities. The duties of a Renaissance architect included consideration of engineering concerns, so Ligorio engaged in these renovations during his time as the Architect of the Vatican. He is particularly remembered for his role in the restoration of the Acqua Vergine, an ancient Roman aqueduct. Its malfunction was forcing Roman citizens to use the unsanitary water of the Tiber River. Ligorio demanded its reconstruction, which began in April 1561 and took approximately five years to complete. In the early 1560s, the pope turned his attention toward the completion of several projects in the Belvedere Court. Ligorio in particular focused on the Nicchione built by Bramante in the northern end of the Belvedere Court. He added a semicircular loggia, which ended up being used in many of Rome's festivals as a fireworks site. Ligorio's other contribution to the Belvedere Court was an open air theater on the southern end, which was completed in May 1565. Unfortunately this theater was torn down in the eighteenth century and replaced by a wall. The Belvedere Court itself was used for a large tournament in March 1565 in honor of the marriage of the pope's nephew. The Nicchione space was designed to be viewed specifically from a window in the pope's apartment, framed like a painting. Another project requested by Pius IV in 1565 was the organization of Vatican archives. Ligorio was tasked with designing a structure to hold these records. Although little remains of this Archivio today, its architectural design suggests a brief departure from Ligorio's typical style (as exemplified by, for example, the extravagant Casino). Normally his facades were beautifully and intricately decorated in the mannerist tradition. This building, however, was notably utilitarian and modest. Ligorio was staying true to the purpose of the building and Pius' wishes by matching its design to its no frills function. After the death of Michelangelo, Ligorio was appointed as the architect of the San Pietro church in May 1564. This greatly annoyed Giorgio Vasari, an admirer of Michelangelo and enemy of Ligorio. The second architect on the project was Giacomo Vignola. Together they accomplished little progress on the church, and were eventually released from their duties under the new pope.
Түрмеге қамау
1565 жылы жазда Лигорионың Ватикандағы қызметі бір аптаға түрмеге қамалғанда қысқа ғана үзіліске ұшырады. Ол бірнеше папалық архитектуралық жобалары кезінде құрылыс материалдарын ұрлап, алаяқтық жасады деген күдікке ілікті. Оған қатысты жан-жақты тергеу жүргізіліп, жазбалары алынып қойылды. Ол көп қиындықсыз босатылды, бірақ оның иелігінен алты мың скудиге бағалы медальондары тәркіленді. Дегенмен, осындай айыптаулар Лигорионың бұрыннан да көкейкесті даңқына нұқсан келтірді, сондай-ақ оған тағылған бұрынғы жалған айыптамаларды күшейтті.
Ligorio's employment at the Vatican was briefly interrupted in the summer of 1565 when he was imprisoned for one week. Allegedly, he had committed fraud by stealing building materials during several of his papal architectural projects. He was investigated extensively and had his writings removed. He was released with little incident, aside from having medallions worth six thousand scudi removed from his possession. Accusations like these, however, did not help Ligorio's already controversial fame and earlier allegations of forgery against him.
Папа Пьос V (1566-1572)
Алдыңғы Пікірсайынан айырмашылығы, Пий V Лигориомен көп қарым-қатынас жасаған жоқ; бұл екі папаның терең тамырланған идеологиялық ұстанымдарының өзгешелігінен туындады. Ол Лигориоға ағаш өңдеу және дизайн бойынша бірнеше шағын тапсырмалар берді; Лигорио 1567 жылдың маусым айына дейін Сарай архитекторы лауазымын сақтап қалды. Лауазымының соңғы жылдарында ол жұмыс істеу үшін Феррараға қайта оралды.
Unlike his predecessor, Pius V had little to do with Ligorio; this was mostly due to the two popes' deep rooted ideological differences. He tasked Ligorio with some minor woodworking and design projects; Ligorio held on to his title of Palace Architect until possibly as late as June 1567. During the final years of his tenure, he actually returned to Ferrara for work.
Ипполито ІІ д'Эсте
1550 жылдың қыркүйегінде, Ватиканда жұмысқа тұрудан бұрын және классикалық антикалық дәуірді зерттеу кезінде Лигорио Феррара кардиналы (Ипполито II д’Эсте) оны Тиволиге бірге баруға шақырды. Кардинал губернатор ретінде қызмет еткен кезде Лигорио оның антикварлық жинағын басқарды және сенімді кеңесші болды. Аймақ ежелгі виллалар мен храмдардың қалдықтарына толы болғандықтан, Лигорио римдік ескерткіштерді зерттеуді одан әрі жалғастыра алды, ал губернатор жеке жинағын молайтты.
In September 1550, before his employment at the Vatican and during his study of classical antiquity, Ligorio was hired by the Cardinal of Ferrara (Ippolito II d'Este) to accompany him to Tivoli. There, while the Cardinal served as governor, Ligorio managed his antique collection and served as a top advisor. The area was rich with remains of old villas and temples, allowing Ligorio to further his research of Roman antiques and the governor to add to his own personal collection.
Вилла д'Эсте
Тиволиге келген соң Ипполито II д’Эсте ескі монастырды өзінің сәнді вилласына айналдыруға шешім қабылдады. Құрылыс он жылдықтың көп бөлігінде Ипполитоның қызметтік міндеттерінің өзгеруіне байланысты тоқтап тұрды, бірақ 1560 жылы толыққанды жаңартылды. Джованни Альберто Гальвани бас сәулетші болды, бірақ Пирро Лигорио вилланың кең және күрделі бақтарын басқарды. Бұл бақтарға көптеген су құбырлары мен фонтандар (Лигорионың су құбырларын салу саласындағы білімін пайдалана отырып), сондай-ақ ежелгі мүсіндер жинағы кірді. Лигорио үлкен, көпшілікке арналған бақ пен кішкентай, жеке бақтың дизайнын жасады. Жеке баққа сарайдан тікелей өтуге болады, ал жеке кеңістікті сақтау үшін көлеңкелі қабырғалар қолданылды. Лигорионың ең белгілі биографы Дэвид Коффин айтқандай, Лигорио осы бақтарда үш негізгі тақырыпты пайдаланды. Бірінші және ең маңыздысы – табиғат пен өнер арасындағы қарым-қатынасқа назар аудару болды, бұл Ренессанс дәуіріне тән ерекшелік. Лигорионың көптеген су құбырлары мен мүсіндері флора мен фаунаны қамтыды, бақтың табиғи элементтерін адамның жасаған көркемдік элементтерімен үйлестірді. Екінші тақырып – географиялық сипаттама; Лигорио фонтандарды Рим фонтанына құятын үш өзенді бейнелеу үшін жобалады, бұл кардиналдың өнерге деген құрметін көрсетеді. Соңында, Лигорионың мифологиялық бейнелерді пайдалануы, әсіресе Гесперидтер бағының ықпалы, ерекше назармен орындалды. Геркулестің бейнесі мен оның ізгілік пен жамандық арасындағы күресі Лигорионың ежелгі грек және рим мифологиясын білуін, сонымен қатар кардиналдың христиандық сенімі мен моральдық құндылықтарын көрсетеді.
Upon arriving to Tivoli, Ippolito II d'Este decided to turn an old monastery into his own luxury villa. Building would be stalled for the majority of the decade due to changes in Ippolito's duties, but fully resumed in 1560. Giovanni Alberto Galvani served as the main architect, but Pirro Ligorio took charge of the villa's extensive and intricate gardens. These gardens included many waterworks and fountains (utilizing Ligorio's knowledge of aqueduct engineering), as well as a collection of ancient sculpture. Ligorio designed both a larger public garden and a smaller private garden. The latter can be accessed directly from the palace, and utilizes shaded walls to maintain a private retreat. As described by David Coffin, Ligorio's most prominent biographer, Ligorio employed three major themes in these gardens. First and foremost was a focus on the relationship between nature and art—a concern indicative of the Renaissance period. Many of Ligorio's waterworks and sculptures incorporated flora and fauna, marrying the natural aspects of the garden with the man made artistic elements. The second theme was geographic; Ligorio designed the fountains to represent the three rivers flowing into the Fountain of Rome in an ode to the cardinal's appreciation of the arts. Finally, Ligorio's use of mythological iconography, specifically the influence of the Garden of the Hesperides, was executed with special attentiveness. This incorporation of the imagery of Hercules and his struggle with virtue and vice showcases both Ligorio's knowledge of ancient Greek and Roman mythology, but also the cardinal's Christian faith and moral grounding.
Альфонсо II д'Эсте
Көп уақыттан кейін, Лигорио Ватикан үшін жұмысын аяқтағаннан соң, ол Феррараға тағы да оралды – бұл жолы таза интеллектуалдық рөлде. 1568 жылдың желтоқсанынан бастап ол Феррара герцогы Альфонсо II д’Эстеге герцогтік антиквари болып қызмет етті. Сонымен қатар, Феррара университетінде лектор атағын алды. Лигорионың негізгі міндеттері герцог кітапханасын дайындау және Альфонсоның сарайы үшін антикварлық мұражай ұйымдастыру болды. Ол осы жазбаларға көптеген суреттер мен жобаларды қосты және Феррарадағы антиквариаттық білімнің беделін одан әрі арттырды. 1580 жылы ол құрметті азамат атанды, бұл оның неаполитандық және римдік болғанына үшінші деңгей қосты. 1570 жылдың 16 қарашасында Феррара қаласында күшті жер сілкінісі болды, ол қаланың архитектурасына ауыр зардап келтірді. Бұл Лигорионың қызығушылығын оятты, ол тарихи жер сілкіністері туралы трактат жазуға шешім қабылдады. Ол бірнеше ай бойы Феррара жер сілкінісінің әсерін егжей-тегжейлі сипаттап, содан кейін жер сілкінісіне төзімді үйдің жоспарларын жасауға кірісті. Лигорио жер сілкіністерін мистикалық құбылыс ретінде қарастырудан бас тартып, оларды адам ақыл-ойымен түсіндіріле алатын табиғи құбылыс ретінде қарастырды. Оның енгізген көптеген элементтері, соның ішінде қалың кірпіш қабырғалар мен тас тіреулер, қазіргі заманғы сейсмикалық практикаларға сәйкес келеді. Бұл Лигорионың ғимараттарының дизайнына ғана емес, сонымен қатар инженерлік және құрылымдық тұрақтылығына да қамқорлық танытқанын көрсетеді.
Much later, at the end of Ligorio's work for the Vatican, he returned to Ferrara yet again—this time in a more purely intellectual role. Beginning in December 1568, he served under Duke Alfonso II d'Este of Ferrara as the Ducal Antiquarian. He also acquired the title of Lector at the University of Ferrara. Ligorio's main duties involved preparing the ducal library and organizing an antique museum for Alfonso's court. He contributed numerous drawings and designs to these records, and continued to foster a reputation of antiquarian knowledge in Ferrara. In 1580, he was named an honorary citizen—adding a third layer to his identity as a Neopolitan and Roman. On 16 November 1570, a major earthquake hit the city of Ferrara and inflicted heavy damage on its architecture. This sparked an interest in Ligorio, who decided to write a treatise on historical earthquakes. He detailed the effects of the Ferrara earthquake for several months, then began developing plans for an earthquake resistant home. Ligorio diverted from the traditional view of earthquakes as supernatural phenomenon, and treated them as a natural occurrence around which man could reason. Many of the elements he incorporated, including thicker brick walls and stone piers, match modern anti seismic practices. Again, this shows Ligorio's concern for not just the design, but also the engineering and structural integrity of his buildings.
Мұра
Лигорио 1583 жылы қазанда Феррарада ауыр құлау салдарынан қайтыс болды деген хабар бар. Ренессанс дәуіріндегі итальян архитектурасына, классикалық антикалық өнерге және бақша дизайнына зор үлес қосып, дегенмен Пиро Лигорио сол кезеңнің тарихында күрт аз орын алады. Джованни Бальони 1642 жылы Лигорионың алғашқы өмірбаянын жариялады, ол кейін Милиция және Наглердің басқа өмірбаяндарына көптеген фактілік қателермен қайта жазылды. Бұл, ішінара, Пиро Лигорионың өміріне қатысты құжаттардың жетіспеуіне байланысты болуы мүмкін. Мысалы, оның өмірінің алғашқы отыз жылы бүгінгі күнге дейін құпия болып қала береді. Сонымен қатар, Лигорионың көптеген жобалары, суреттері мен ғимараттары жылдар бойы жойылды, бұл оның еңбектерін құжаттауды одан да қиындатады. ХХ ғасырда тарихшы Дэвид Коффин Лигорионың өмірі туралы диссертация жазып, тез арада сәулетші туралы әлемдегі ең білікті сарапшыға айналды. Коффиннің «Пиро Лигорио: Ренессанс суретшісі, сәулетшісі және антиквар» атты кітабы Лигорионың өмірі мен шығармалары туралы ең құнды және толық мәліметтерді қамтиды. Кофин кітабының эпилогында Лигорионың тұлғасын үш негізгі қасиетпен сипаттайды: құштарлық, қиял және амбиция. Оның құштарлығы оны сурет салу, бақша дизайны, инженерлік, бағбандарлық, картография және археология сияқты көптеген жобалар мен қызығушылықтарға жетеледі. Оның қиялын Тиволи бақтарындағы ботаника, мүсін, су құбырлары және мифологияның ерекше үйлесімінен көруге болады. Соңында, оның амбициясы: Лигорио өзі таңдаған салаларды зор ынтамен және құлшыныспен айналысты, осы жолда оған жақтастар да, қарсыластар да табылды. Атап айтқанда, Лигорио өзінің замандасы, ренессанс сәулетшісі Джорджо Вазариде жау тапты, ол Лигорионың өмірбаянын өзінің «Vite» еңбегіне қосудан бас тартты. Бұл Лигорионың мұрасын мәңгілікке сақтауға елеулі әсер етті және оның өмірін замандастарына қарағанда әлдеқайда аз құжатталған қылды.
Ligorio reportedly died in October 1583 after suffering a particularly rough fall in Ferrara. Despite his major contributions to Renaissance Italian architecture, classical antiquity, and garden design, Pirro Ligorio maintains surprisingly little presence in accounts of that time period. Giovanni Baglioni published the first biography of Ligorio in 1642, which was later replicated in other biographies by Milizia and Nagler, except with numerous factual errors. This may be due, in part, to the lack of documentation regarding Pirro Ligorio's life. The first thirty years of his life, for example, remain almost entirely a mystery. Additionally, many of Ligorio's designs, drawings, and buildings were destroyed over the years, making documentation of his work even more difficult. In the twentieth century, historian David Coffin wrote his dissertation on the life of Ligorio and quickly became the world's foremost expert on the architect. Coffin's book, Pirro Ligorio: The Renaissance Artist, Architect, and Antiquarian, remains the most valuable and complete account of Ligorio's life and works. In the Epilogue of his book, Coffin describes Ligorio's personality as having three main traits: curiosity, imagination, and ambition. His curiosity led him to pursue a multitude of projects and interests, including painting, garden design, engineering, gardening, cartography, and archaeology. His imagination can be seen in the groundbreaking marriage of botany, sculpture, waterworks, and mythology found in the gardens at Tivoli. Finally, his ambition: Ligorio pursued his chosen fields with great focus and fervor, gaining admirers as well as detractors along the way. In particular, Ligorio found an enemy in fellow Renaissance architect Giorgio Vasari, who refused to include a biography of Ligorio in his Vite. This had a significant impact on the immortalization of Ligorio's legacy, and left his life much less documented compared to his contemporaries.