Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шығыс Кайпара портын 13 немесе 14 ғасырдан бері маорилер қоныстандырып, Каипара портының ішкі ормандары мен теңіз ресурстарын пайдаланды. 17-ші ғасырдың ортасына қарай бұл аймақ Нгати Ватуа ұжымының Те Ури о Хау тобының мекеніне айналды, оның ішінде Нгати Мауку, Нгати Таху және Нгати Ронго Хаумоэвхаранги ұрпақтарынан және Те Каверау хапуымен стратегиялық некелер арқылы құрылған кіші тайпалар қалыптасты. Уэллсфордты 1862 жылы Альбертлендтер құрды – Бирмингем аймағынан келген баптист саудагерлері мен фермерлерінің тобы, олар Оңтүстік Оруавахоро өзенінің бойында қоныстанды және ағаш өңдеу және қорықша жөніндегі өндіріс орталығына айналды. 20-шы ғасырдың басында аймақ, ішінара 1909 жылы Уэллсфорд теміржол станциясының ашылуының нәтижесінде, Ақландқа байланыстырып, сүт шаруашылығының аймақтық орталығына айналды.
The eastern Kaipara Harbour has been settled by Māori since the 13th or 14th centuries, who utilised the inland forests and marine resources of the Kaipara Harbour. The area became home to the Ngāti Whātua collective Te Uri o Hau by the mid 17th century, with hapū including Ngāti Mauku, Ngāti Tahuhu and Ngāti Rongo being established from the descendants of Haumoewhārangi, and by strategic marriages with Te Kawerau hapū. Wellsford was established by the Albertlanders in 1862, a group of Baptist tradespeople and farmers from the Birmingham area who settled the southern Oruawharo River, developing into a timber and kauri gum. By the early 20th century, the area developed into a regional centre for dairy farming, in part due to the opening of Wellsford railway station in 1909, linking the town to Auckland.
Этимология
Бұл елді мекен бастапқыда маори тіліндегі Whakapirau атымен белгілі болған, бұл Каипара портына құятын жергілікті өзеннің аты. Қоныс аударушылар бұл атауды "иісі жаман каноэ" деп түсіндіріп, жаңа атау іздеуге кірісті. 1860 жылдардың соңы мен 1870 жылдардың басында өткен қоғамдық жиналыста атау Уэллсфордқа өзгертілді. Атауды тұрғын Д.Р.Лестер ұсынған, ол аймақтағы қоныс аударушылар отбасыларының тегінен жасалған аббревиатура деп есептеледі. Велсфорд туралы ең алғашқы жазбаша мәліметтер 1874 жылға жатады. Уэлсфорд қалашығының қазіргі орны 1870 жылдары көбінесе Гам Ридж деп аталды. Шығыс Каипара аймағындағы алғашқы қоныс аударушылардың арасында Те Тахинга, Те Тахуху және Кураның ұрпақтары болды, олар Тайнуи көшіп-қонушы вакасының Хотунуи ұлдары еді. Те Тахингадан тараған Нгати Тахинга Оруаваро өзенінің бойын қоныстандырды. Шығыс Каипара портының халқы маусымдық ресурстарға байланысты, соның ішінде Каипара портының теңіз және ішкі орман ресурстарын пайдаланып, әртүрлі kāinga арасында көшіп-қонып жүрді. Жоғарғы Оруаваро өзені солтүстік-шығыстағы Мангавай портына құрлық жолымен (ара) байланысты. 17 ғасырдың ортасында батыр Маки Каухиа портынан Аукленд аймағындағы ата-бабаларының жеріне көшіп келді. Маки Батыс Окленд, Солтүстік жағалаудағы тайпалар сияқты көптеген Тамаки маори тайпаларын жаулап, біріктірді және осы халықтарды Те Каверау деген атпен біріктірді. Нгати Манухири Макидің ұлы Манухири өзен бойымен солтүстік-шығысқа қарай Вангатео порты аймағына көшіп келген кезде Хотео өзенінің бойында тайпалық бірлік ретінде қалыптасты.
The settlement was originally known by its Māori name Whakapirau, which is the name of the local creek flowing into the Kaipara Harbour. The settlers disliked the name, which they interpreted to mean "stinking canoe", and began searching for a new name. The name was changed to Wellsford at a public meeting sometime between the late 1860s and early 1870s. The name was suggested by resident D. R. Lester, allegedly by creating an acronym from the surnames of settler families in the area. The earliest known references in print to Wellsford date to 1874. The modern site of Wellsford township was often referred to as the Gum Ridge in the 1870s. Other early known settlers in the eastern Kaipara area include descendants of Te Tahinga, Te Tahuhu and Kura, sons of Hotunui of the Tainui migratory waka. Ngāti Tahinga, who descend from Te Tahinga, settled the Oruawharo River area. People of the eastern Kaipara Harbour moved between different kāinga, based on what resources were seasonally available, including the marine resources of the Kaipara Harbour and inland forest resources. The upper Oruawharo River was linked by an overland path (ara) to the Mangawhai Harbour to the northeast. In the mid 17th century, the warrior Maki migrated from the Kāwhia Harbour to his ancestral home in the Auckland Region. Maki conquered and unified many of the Tāmaki Māori tribes, including those of the West Auckland, the North Shore, and unified these peoples under the name Te Kawerau. Ngāti Manuhiri formed as a tribal identity along the Hōteo River, when Maki's son Manuhiri migrated northeast along the river to the Whangateau Harbour area.
Нгати Ваттуа көшіп кетуі, мылтық соғыстары
18 ғасырдың ортасында Солтүстік аймақтағы Нгати Ватуа халқы оңтүстікке қарай, Каипара портына көшіп келді. Солтүстік және шығыс Каипара, оның ішінде Уэллсфорд, Хаумоевхаранги бастаған Те Ури о Хау Нгати Ватуа тайпалық тобының бақылауында болды. Нгати Ронго аймақта Хаумоевхарангидің немересі Моераранга мен Маки ұлы Нгаухету арасындағы одақ арқылы хапу ретінде қалыптасты. Те Ури о Хау, соның ішінде Нгати Мауку және Нгати Таху хапулары Оруаваро өзені бойында маусымдық түрде өмір сүрді. 1820 жылдары, мушкет соғысы кезінде, шығыс Каипара халқы азайып, адамдар елдің басқа аймақтарында пана тапты. Үкіметтің арнайы қоныстану жобасы бойынша Оруавахоро учаскесі жоспарлы қонысқа айналды, негізінен 1862 және 1865 жылдар аралығында Тапора, Порт-Альберт және Уэллсфордқа қоныстанған Бирмингем аймағынан келген баптист саудагерлері мен фермерлері қоныстанды. Уэллсфорд бастапқыда Уакапирау деп аталған. 1979 жылы Уэллсфордта Ирвин Индустриалдық Құралдар зауыты ашылды, ол дөңгелек ара дискілерін жасап, 2009 жылы жабылар алдында ірі жергілікті жұмыс берушіге айналды. Жергілікті Оруаваро Марае – Те Ури о Хау және Нгати Ватуа хапуларының – Нгати Мауку мен Нгати Тахудың дәстүрлі жиналатын орны. Оған Рангимари жиналыс үйі де кіреді. 1990 жылы Уэллсфордта Альбертленд мұражайы ашылды. 21 ғасырда туризм мен шаруашылық учаскелері адамдарды Уэллсфордқа көбірек тартты, ал 2020 жылдардағы тұрғын үй құрылысы қаланың көлемін 800-нен астам үйге дейін ұлғайтуы күтілуде.
By the mid 18th century, Ngāti Whātua peoples of Northland migrated south to the Kaipara Harbour. The northern and eastern Kaipara, including Wellsford, were controlled by Te Uri o Hau, a Ngāti Whātua tribal grouping led by Haumoewhārangi. Ngāti Rongo developed as a hapū in the area through the union between Haumoewhārangi's granddaughter Moerangaranga and Maki's son Ngāwhetu, Te Uri o Hau, including the hapū Ngāti Mauku and Ngāti Tahuhu, lived seasonally along the Oruawharo River. In the 1820s during the Musket Wars, the eastern Kaipara was depopulated, as people sought refuge in other parts of the country. Under a Special Settlement Scheme by the Government, the Oruawharo Block became a planned settlement, predominantly settled by Baptist tradespeople and farmers from the Birmingham area, who settled between 1862 and 1865 at Tāpora, Port Albert and Wellsford. Wellsford was originally known by the name Whakapirau, In 1979, Irwin Industrial Tools was established in Wellsford, constructing circular saw blades and growing to be a major local employer, before closing in 2009. The local Ōruawharo Marae is a traditional meeting ground for Te Uri o Hau and the Ngāti Whātua hapū of Ngāti Mauku and Ngāti Tahuhu. It includes the Rangimārie meeting house. In 1990, the Albertland Heritage Museum opened in Wellsford. By the 21st century, tourism and lifestyle blocks has increasingly drawn people to Wellsford. and housing developments in the 2020s have been predicted to increase the size of the town by more than 800 houses.
Білім
Родни колледжі – 9-13 оқу жылы аралығындағы орта мектеп. Уэллсфорд мектебі – 1-8 сынып аралығындағы толыққанды бастауыш мектеп. Родни колледжінің қамқоршылар кеңесі 2008 жылдың тамызында таратылды және Білім министрлігінің комиссары тағайындалды. 2016 жылға қарай колледж жақсы үлгерім көрсетіп тұрды. Living Way Christian School 2018 жылдың соңында оқушылар санының азаюына байланысты жабылды. Уэллсфорд, Таухоа, Пакири, Тапора, Томарата және Мангавай бастауыш мектептерінің барлығы 1-8 сынып оқушыларын қабылдайды және Родни колледжіне жыл сайын шамамен 80 9-сынып оқушысын жібереді. Барлық мектептерде оқыту аралас жүргізіледі. Сандар көрсетілген күніне дейін.
Rodney College is a secondary (years 9–13) school with a roll of students. Wellsford School is a full primary (years 1–8) school with a roll of students. Rodney College's Board of Trustees was dismissed in August 2008 and a Ministry of Education commissioner appointed. By 2016, the college was performing well. Living Way Christian School closed at the end of 2018 due to falling rolls. Wellsford, Tauhoa, Pākiri, Tāpora, Tomarata and Mangawhai Primary Schools all cater for students from year 1–8, and collectively contribute to the annual in take of roughly 80 year 9 students at Rodney College. All the schools are coeducational. Rolls are as of
Спорт
Ауылдық қала болғандықтан, спорт Уэллсфорд тұрғындарының күнделікті өмірінде маңызды рөл атқарады. Регби, футбол, нетбол, крикет, теннис және жеңіл атлетика ең көп таралған спорт түрлерінің ішінде. Уэллсфорд гольф клубы жергілікті халық арасында танымал, сонымен қатар сквош корты да бар. Роликтермен сырғанау, садақ ату және боулинг (ішкі және сыртқы алаңдарда) мүмкіндіктері де қарастырылған, ал ат спорты да аймақта кең таралған.
Being a rural town, sport plays a big part in Wellsford's day to day life with rugby, soccer, netball, cricket, tennis and athletics being amongst the more popular sports played. The Wellsford Golf Club is popular among the locals and also houses squash courts. Rollerskating, archery and bowling, (indoors and outdoors) are also available, while equestrian is also popular in the area.
Жергілікті билік
1876 жылы Жаңа Зеландия провинциялары таратылғаннан кейін Уэллсфорд жаңа құрылған Родни округінің құрамына кірді. 1989 жылдан 2010 жылға дейін Уэллсфорд Родни округіне қарасты. 2010 жылдың қараша айында Окленд аймағындағы барлық қалалық және аудандық кеңестер бірігіп, Родни жергілікті басқармасы аумағындағы Уорквортпен бірге Окленд кеңесі деген біртұтас билік құрылымын құрады. Уэллсфордтағы сайлаушылар жеті мүшеден тұратын Родни жергілікті басқармасына және Окленд кеңесінде аймақтың өкілі болып табылатын Родни округінің кеңесшісіне дауыс береді.
With the abolition of the provinces of New Zealand in 1876, Wellsford became part of the newly formed Rodney County. From 1989 to 2010, Wellsford was part of Rodney District. In November 2010, all city and district councils in the Auckland Region were merged into a single unitary authority, Auckland Council, with Warkworth in the Rodney Local Board area. Electors in Wellsford vote for the seven member Rodney Local Board, and also a Rodney ward councillor, who represents the area on the Auckland Council.