Кіріспе

Turnera diffusa, дамиана деп аталатын бұталар түрі, АҚШ-тың оңтүстік Техас штатында, Орталық Америкада, Мексикада, Оңтүстік Америкада және Кариб аймағында табиғи түрде өседі. Ол Passifloraceae тұқымдасына жатады.

Қолданылуы

Дамиана – дәстүрлі мексикалық ликердің құрамына кіретін ингредиент, оны кейде маргарита коктейлінде үш еселік сек орнына қолданады. Мексикалық халық аңыздарына сәйкес, ол "алғашқы" маргаританың құрамында болған. Дамиана маргарита Мексиканың Лос-Кабос аймағында кең таралған. Дамиана 19 ғасырдағы бірнеше патенттелген дәрілерге, мысалы, Пембертонның француз шарап кокасына қосылған. Алайда, осы өнімнің алкогольсіз нұсқасы – Coca Cola құрамында жапырақтары болмаған. Халық арасында бұл өсімдікке құмарлықты қоздыратын қасиеттері бар деп сенген, сондықтан оны кейде Turnera aphrodisiaca деп те атайды.

Фитохимия

Дамиана құрамында дамианин; тетрафиллин В; гонзалитизин I; арбутин; трикозан 2-он; акацетин; п-цимен; β-ситостерол; 1,8-цинеол; апигенин; α-пинен; β-каротин; β-пинен; таниндер; тимол; және гексакозанол бар. 2006 жылға дейін дамиананың құрамындағы заттардың тұтас шөпке тән әсерлері анықталған жоқ. Дамиананың қаустұдырғыш қасиеттері апигенинге байланысты болуы мүмкін. Дамианадан алынған экстракттың ароматаза активтілігін, соның ішінде пинокембрин және акацетин сияқты жекелеген қосылыстарды басатыны анықталды.

Экология

T. diffusa — мексикалық фритиллярдың (Euptoieta hegesia) күтімдік өсімдігі, көбелек.

Саудадағы қате сәйкестендіру

Жеке және коммерциялық көздерден T. diffusa ретінде сатылатын өміршең өсімдіктер мен тұқым материалдары көбінесе дұрыс емес анықталған Turnera ulmifolia (ә.қ.а. "Жалған Дамиана"), оған жақын түр болып шығады. Бұл кең таралған мәселені ғылыми қауымдастық атап көрсетті және ол әуесқой және кәсіби бағбандардың екеуі үшін де көптеген жаңылысуларға себеп болды. Т. ulmifolia сыртқы түрімен ұқсас болғанымен, оның химиялық құрамы мен этноботаникалық қолданысы едәуір өзгеше. T. diffusa-ның піскен сабақтары ағаш тәрізді, жапырақтары кішкентай, сұрғылт жасыл түсті, ұзындығы 13-16 мм, ені 4,5-5,5 мм, ұшы дөңгелек және майдаланғанда күшті хош иіс береді. T. ulmifolia шөптесін сабақтарымен, ірі көк жасыл жапырақтарымен (ұшы сүйір тісті) және нашар хош иіспен ерекшеленеді. Дегенмен, бір ғылыми зерттеу осы жаңылысудың бау-бақша саудасымен байланысты екенін, ал коммерциялық шөп өнімдеріне көп әсер етпейтінін көрсетті, олардың көпшілігі T. diffusa-ға анық қатысты құрамдас бөліктерді қамтиды.