Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік мифологиясының құдайы
Norse deity
Солтүстік мифологиясында Квасир (Ескі скандинав тілінде: Kvasir) – Эсир мен Ванир есімді екі құдай тобының сілекейінен туған жаратылыс. Өте дана болғандықтан, Квасир алыс-жақын жерлерді аралап, білім таратып, үйретті. Бұл Фьялар мен Галар атты ергежейлілер Квасирді өлтіріп, оның қанын сорғанға дейін жалғасты. Олар оның қанын балмен араластырып, осылайша Ақындардың Медін жасады, бұл мед ішкенге ақыл-ой және шешендік дарыды, ал оның таралуы нәтижесінде поэзия адамзатқа келді. Квасирдің айғағы 13 ғасырда Снорри Стурлусон жазған «Эдда» және «Хеймскрингла» прозалық шығармаларында, сондай-ақ ақындар поэзиясында кездеседі. «Эдда» бойынша, Квасир Локиді ұстау мен байлауда маңызды рөл атқарды, ал құдай туралы эухемеризацияланған әңгіме «Хеймскрингла» да кездеседі, онда ол Ванирлердің арасындағы ең білгір деп есептеледі. Ғалымдар Квасирді ежелгі халықтар арасындағы сусын дайындау тәсілдерімен және бейбітшілік орнату амалдарымен байланыстырады.
In Norse mythology, Kvasir (Old Norse: ) was a being born of the saliva of the Æsir and the Vanir, two groups of gods. Extremely wise, Kvasir traveled far and wide, teaching and spreading knowledge. This continued until the dwarfs Fjalar and Galar killed Kvasir and drained him of his blood. The two mixed his blood with honey, thus creating the Mead of Poetry, a mead which imbued the drinker with skaldship and wisdom, and the spread of which eventually resulted in the introduction of poetry to mankind. Kvasir is attested in the Prose Edda and Heimskringla, both written by Snorri Sturluson in the 13th century, and in the poetry of skalds. According to the Prose Edda, Kvasir was instrumental in the capture and binding of Loki, and an euhemerized account of the god appears in Heimskringla, where he is attested as the wisest among the Vanir. Scholars have connected Kvasir to methods of beverage production and peacemaking practices among ancient peoples.
Куәліктер
Прозалық Эддада Квасир «Гилфагиннинг» және «Скальдскапармал» кітаптарында кездеседі. Квасир «Гилфагиннингте» бір рет есімдерінде айтылады; 50-тарауда, онда тақ отырған биік тұлға Ганглериге (Гилфинің жасырынған кейпі) Локидің Бальдр құдайының өліміне кінәлі болғаннан кейін құдайлардың оны қалай ұстағанын айтады. Кітапта Хай Локидің құдайлардан жасырынғанда күндіз көбінесе лососьқа айналып, Франгсфорс сарсуында жүзгенін айтады. Локи құдайлар оны сол жерде ұстау үшін қандай құрылғы жасауы мүмкін екенін ойлады, сондықтан төрт есікті таудың қарауыл үйінде отырып, «жіптермен тор» тоқыды. Локи құдайлардың одан алыс емес екенін және Одиннің оны Хлидскьяльфтен көргенін байқады. Локи оттың алдында отырды, ал құдайлар жақындап келе жатқанын байқағанда, ол торды отқа лақтырып, секіріп өзенге түсті. Құдайлар Локидің үйіне жетті, ал ең бірінші Квасир кірді, оны Жоғарғы «барлықтарының ең данасы» деп сипаттайды. Квасир оттың күлінде тордың пішінін көріп, оның мақсатын түсінді: балық аулау. Квасир бұл туралы құдайларға хабарлады. Құдайлар күлден табылған пішінді үлгі ретінде пайдаланып, осы тормен Локиді өзеннен ұстап, кейін Рагнарёк келгенше оны азапқа тоғытты. «Скальдскапармал» кітабында Квасир бірнеше рет есімдерінде айтылады. Кітаптың 57-тарауында Эгир скальдикалық Браги құдайынан поэзия өнерінің қалай пайда болғанын сұрайды. Брагидің айтуынша, бір кезде Эсирлер Ванирлермен таласып, ақырында бейбіт келісімге келді. Екі топ екі жақтан да ыдысқа түкіру арқылы бітімге келуге келісті. Олар кеткеннен кейін құдайлар осы ыдысты өздерінің келісімінің символы ретінде сақтап, «оны ысырап етпеуді шешті және одан адам жасады». Бұл адамның аты Квасир еді, ол өте дана болды, оған қойылған кез келген сұраққа жауап бере білді. Квасир бүкіл әлемді аралап, адамзатты біліммен тәрбиелеп, өзінің мол білімін таратып жүрді. Бір уақытта Фьялар мен Галар есімді екі ер адам Квасирді жеке әңгімелесу үшін үйлеріне шақырды. Квасир келген соң, екі ер адам оны өлтіріп, қанын үш ыдысқа құйды. Олардың екеуі Сон және Бодн деп аталатын ыдыстар еді, ал үшіншісі – Одрерир деп аталатын құмыра. Фьялар мен Галар қанға бал қосып, одан бал аралас жасады. Осы араласымды ішкен адам ақын немесе ғалым болар еді (Квасирдің қаны Поэзияның араласымына айналды). Екі ер адам Эсирлерге Квасирдің «өз ақыл-ойынан мойынсұққаннан» өлгенін түсіндірді, өйткені олардың арасында оған сұрақ қоя алатын білімді адамдар жоқ еді. Содан кейін Браги Поэзияның араласымының Один құдайы арқылы адамзаттың қолына қалай түскенін айтады. «Скальдскапармал» кітабының 2-тарауында поэзияға қатысты поэтикалық тәсілдер берілген, соның ішінде «Квасирдің қаны». Дерек ретінде 10 ғасырлық исландтық ақын Эйнарр скалагламмның «Веллекла» өлеңінен үзінді келтірілген, онда «поэзия» үшін «Квасирдің қаны» термині қолданылады. 3-тарауда айтылғандай, Квасирдің қаны Поэзияның араласымына айналдырылды. Квасир Хеймскрингладағы «Инглинга сагасының» 4-тарауында құдайлардың шығу тегі туралы эухемеризацияланған есепте есімдерінде айтылады. Кітапта Одиннің Ванирлерге қарсы соғыс салғаны, бірақ оларды жеңе алмағаны, сондықтан екеуі бейбіт келісімге тұтқындарды алмастыруға келіскені айтылады. Квасир, бұл жерде Ванирдің мүшесі және «олардың арасындағы ең ақылдысы» ретінде сипатталған, ол тұтқындардың қатарында болды.
In the Prose Edda, Kvasir appears in the books Gylfaginning and Skáldskaparmál. Kvasir is mentioned a single time in Gylfaginning; in chapter 50, where the enthroned figure of High tells Gangleri (Gylfi in disguise) of how Loki was caught by the gods after being responsible for the murder of the god Baldr. In the chapter, High says that while Loki was hiding from the gods, he often took the form of a salmon during the day and swam in the waterfall Franangrsfors. Loki considered what sort of device the gods might craft to catch him there, and so, sitting in his four door mountain lookout house, knotted together linen thread in "which ever since the net has been". Loki noticed that the gods were not far away from him and that Odin had spotted him from Hliðskjálf. Loki sat before a fire, and when he noticed the gods were coming near him, he threw the net into the fire and jumped up, and slipped into the river. The gods reached Loki's house, and the first to enter was Kvasir, who the High describes as "the wisest of all". Kvasir saw the shape of the net in the ash of the fire, and so realized its purpose; to catch fish. And so Kvasir told the gods about it. The gods used the shape found in the ash as their model, and with it fished Loki from the river to make him their prisoner, later binding him in torment until the coming of Ragnarök. In Skáldskaparmál, Kvasir is mentioned several times. In chapter 57 of the book, Ægir asks the skaldic god Bragi where the craft of poetry originated. Bragi says that the Æsir once wrangled with the Vanir (see Æsir–Vanir War) but eventually came together to make peace. The two groups decided to form a truce by way of both sides spitting into a vat. After they left, the gods kept the vat as a symbol of their truce, "and decided not to let it be wasted and out of it made a man". The man was named Kvasir, and he was extremely wise; he knew the answer to any question posed to him. Kvasir traveled far and wide throughout the world teaching mankind and spreading his vast knowledge. In time, two dwarfs, Fjalar and Galar, invited Kvasir to their home for a private talk. Upon Kvasir's arrival, the two dwarfs killed him and drained his blood into three objects. Two of the objects were vats, called Són and Boðn, and the third was a pot called Óðrerir. Fjalar and Galar mixed the blood with honey and made mead of it. Whoever drank of it would become a poet or scholar (Kvasir's blood had become the Mead of Poetry). The two dwarfs explained to the Æsir that Kvasir had died from "suffocating in his own intelligence", as there were none among them who were so well educated as to be able to pose him questions. Bragi then tells how the Mead of Poetry, by way of the god Odin, ultimately came into the hands of mankind. In chapter 2 Skáldskaparmál, poetic ways of referring to poetry are provided, including "Kvasir's blood". In reference, part of Vellekla by the 10th century Icelandic skald Einarr skálaglamm is provided, where the term "Kvasir's blood" for 'poetry' is used. Further, in chapter 3, a prose narrative mentions that the Kvasir's blood was made into the Mead of Poetry. Kvasir is mentioned in an euhemerized account of the origin of the gods in chapter 4 of Ynglinga saga, contained within Heimskringla. The chapter narrative explains that Odin waged war on the Vanir, yet the Vanir could not be defeated, and so the two decided to exchange hostages in a peace agreement. Kvasir, here a member of the Vanir and described as the "cleverest among them", is included among the hostages.
Атауы
Атаудың этимологиясы белгісіз. Kvas ir сөзінің түбірі, Proto Germanic тіліндегі *kvass негізінен шыққан болуы мүмкін, яғни "сығу, басу, ұғып-соғу, көгеру" мағынасын білдіреді. Осы этимологияға қатысты тіл білімі маманы Альберт Морей Стюртевант: "Сұйықтар қандай да бір затты басу немесе ұғып-соғу нәтижесінде пайда болуы мүмкін (мысалы, дат тілінде kvase – «шырынды сығу үшін бір нәрсені ұрып-соғу»). Сондықтан Kvas ir сөзінің түбір буыны оның жаратылған сұйықтығына (сілекейге) қатысты екенін және Квас-ир атауы осы сұйықтыққа тән ерекше қасиеттерге ие адамды білдіреді деп есептеуге болады, атап айтқанда, поэзиялық шабыт пен даналыққа." Осы kvass түбірі славян халықтарының ашытылған сусыны – кваспен де байланысты болуы мүмкін. Кейбір ғалымдар (Александр Афанасьев, Ричард Хайнцель, Жозеппи Юлиус Миккола, Жорж Дюмезил және т.б.) бұл этимологиялық байланысты қарастырған, олар квасирді ашытылған сусындардың бейнесі ретінде қарастыруға негізделген.
The etymology of the name is uncertain. The root kvas in Kvas ir likely stems from the Proto Germanic base *kvass , meaning "to squeeze, squash, crush, bruise". Regarding this etymology, linguist Albert Morey Sturtevant comments that "fluids may result from the crushing or pressing of an object (cf. Dan. kvase 'to crush something in order to squeeze out the juice'). Hence we are justified in assuming the stem syllable in kvas ir has reference to the fluid (saliva) out of which he was created and that the name Kvas ir denotes the person who possesses the characteristic qualities inherent in this fluid, viz., poetic inspiration and wisdom." The same root kvas may also be related to kvass, a fermented drink of the Slavic peoples. This etymological connection, as considered by some scholars (Alexander Afanasyev, Richard Heinzel, Jooseppi Julius Mikkola, Georges Dumézil, et al. ), is motivated by the consideration of kvasir as a personification of fermented beverages.
Түсіндірме
Рудольф Симек пікірінше, квасир бастапқыда жидектерден сығылған шырынды, содан кейін ашытылғанды білдірген болуы мүмкін. Кейбір ежелгі мәдениеттерде жидектерді ортақ түрде шайнап, одан кейін ыдысқа түкірген, бұл Квасирдің мифтік жаратылуымен дәл сәйкес келеді.
Rudolf Simek comments that kvasir likely originally referred to juice squeezed from berries and then fermented. In some ancient cultures, berries were communally chewed before being spat into a container, which exactly parallels Kvasir's mythical creation.
Қазіргі заманның ықпалы
Норвегиялық Kvasir іздеу жүйесі атын осы құдайдан алған.
A Norwegian search engine, Kvasir, takes its name from the god.