Николай Морозов: Революционер, ғалым және қарт жастағы снайпер
Nikolai Morozov (revolutionary)
Николай Морозов (1854-1946): Революционер, ғалым, жазушы, авиацияның алғашқы дамуына үлес қосушы. 25 жыл түрмеде, 88 жасында 2-дүниежүзілік соғыста снайпер!
Николай Александрович Морозов (Ланг ру; 7 шілде 1854, Борок – 30 шілде 1946) – патша үкіметіне қарсы революциялық қызметі үшін шамамен 25 жыл түрмеде отырған ресейлік революционер. Ол сонымен қатар ғылым мен тарихтың түрлі салаларында еңбектер жариялаған академик және Ресейде авиацияның дамуына бастама көтерген тұлға. 88 жасында ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Қызыл Армия қатарында мерген болып қызмет етіп, соғыстағы ең қарт жауынгер атанды.
Nikolai Aleksandrovich Morozov (Lang ru; 7 July 1854, Borok – 30 July 1946) was a Russian revolutionary who spent about 25 years in prison for revolutionary activities against the Tsarist government. He was also an academic, publishing works in various fields of science and history, and a pioneer of aviation in Russia. At age 88, he briefly served in the Red Army as a sniper during World War II, becoming the oldest known combatant of the war.
Ерте өмір және революциялық қызмет
Морозов Ярославль губернаторлығының Борок ауылында бай жер иесі мен оның меншігіне бағынған крепостной әйелдің ұлы болып дүниеге келді. Ол бастапқыда үйде білім алды, ал 1869 жылы Екінші Мәскеу гимназиясында оқуға түсті. Ол оқу бағдарламасын, әсіресе латын тілін және діни құқықты ұнатпады. Ол табиғаттану ғылымдары бойынша бейресми өзіндік білім беру үйірмесін құрды. Сонымен қатар, ол студент формасын киіп, Мәскеу университетінің лекцияларына қатысты. Цензура бөлімі бекітпеген ғылыми журналды таратуы үшін мектептен қуылды. Саясатқа ерте қызығушылық танытқандықтан, ол студент кезінде полицияның бақылау тізімінде болды. Чайковский үйірмесіне қосылып, полицияның қуғын-сүргінінен кейін Мәскеуге қайта оралуға мәжбүр болғанға дейін Мәскеу, Воронеж және Курск губернаторлықтарындағы шаруалар арасында үгіт-насихат жүргізді. 1874 жылы Санкт-Петербургке көшіп, содан кейін Женеваға аттанды. 1875 жылы Ресейге оралып, шекарада тұтқындалды, бірақ әкесі кепіл төлегеннен кейін босатылды. Ол қайтадан революциялық қызметке белсенді түрде кірісіп, Саратов губернаторлығының шаруалары арасында үгіт-насихат таратты. 1942 жылы 88 жастағы Морозов Ұлы Отан соғысында күресу үшін Қызыл Армияға жазылды. 1939 жылы снайперлік курс бітірген, және жаңа телескоптық прицелді жасап жатқанын айтты, оны сынақтан өткізу қажет екенін мәлімдеді. Егер оған әскери қызметке қатысуға рұқсат бермесе, Иосиф Сталиннен араласуын сұрайтынымен қорқытты. Әскери басшылық оның талабына келісіп, оны қатарға алды. 1942 жылдың желтоқсан айында Ленинградты қоршау кезінде Волхов аймағындағы батальонға снайпер ретінде тағайындалды. Ол көзілдірік таққан күйінде де дәл атып, бірде жарты күн қарда жатып, неміс офицерін өлтірді. Ол академиялық білімін снайперлік дағдысын жетілдіру үшін пайдаланды, оқтардың траекториясын зерттеді және ылғалдылық пен желдің әсерін ескерді. Бір айдан кейін, наразылығына қарамастан, майданнан алынды. Бірнеше айдан кейін фронтқа қайтаруды талап етті, бірақ нәтиже болмады. 1944 жылы "Ленинградты қорғағаны үшін" медалімен және Ленин орденімен марапатталды. Морозов 1946 жылдың 30 шілдесінде 92 жасында қайтыс болды. Бороктағы оның мемориалдық үйі қазірде ашық, ал оның қабірі жақын жерде орналасқан. Оның құрметіне 1210 Моросовия астероиды аталған.
The son of a wealthy landowner and a serf woman who was bonded to his estate, Morozov was born in the village of Borok in the Governorate of Yaroslavl. He was initially educated at home before he started studying at the Second Moscow Gymnasium in 1869. He disliked the curriculum, especially Latin and divine law. He founded an informal self education circle in natural science. He also attended lectures at Moscow University disguised in a student's uniform. He was expelled from school for distributing a science journal that had not been approved by the censorship division. Showing an early interest in politics, he was on a police watchlist as a student. He joined the Circle of Tchaikovsky and was active in distributing propaganda among peasants in the Moscow, Voronezh, and Kursk governorates before police persecution forced him to return to Moscow. He moved to Saint Petersburg before departing for Geneva in 1874. In 1875, he returned to Russia and was arrested at the border but released after his father paid his bail. He again devoted himself to revolutionary activities, distributing propaganda among the peasants of Saratov governorate. In 1942, Morozov, then aged 88, enlisted in the Red Army to fight in World War II. He had taken a sniper course in 1939 and claimed to be working on a new telescopic sight which needed to be field tested, threatening that if he was not allowed to enlist he would ask Joseph Stalin himself to intervene. The military leadership gave in and enlisted him. In December 1942, he was assigned to a battalion in the Volkhov area during the Siege of Leningrad as a sniper. He shot accurately despite needing glasses and, in one instance, spent half a day lying in ambush in the snow before killing a German officer. He used his academic training to enhance his effectiveness as a sniper, studying the trajectory of his bullets and making adjustments for humidity and wind. After a month he was pulled from the front line despite his protests. He unsuccessfully demanded to be returned to the front several months later. He was awarded the Medal "For the Defence of Leningrad" and the Order of Lenin in 1944. Morozov died on 30 July, 1946 at the age of 92. His memorial house in Borok is open to the public with his gravesite being close by. The asteroid 1210 Morosovia is named in his honor.