Кіріспе

Голландиялық ағылшын тілінде жиі кездесетін қателер

Дунглиш (голландия және ағылшын тілдерінің қосындысы; голландия тілінде steenkolenengels, сөзбе-сөз: "көмір ағылшын тілі", немесе қысқаша негельс) – голландия тілінің әсерімен айтылатын ағылшын тілі үшін қолданылатын танымал термин. Бұл термин көбінесе Нидерландыдан шыққан, әсіресе голланд тілінде сөйлейтін адамдардың ағылшын тілінде жиі жасайтын ерекше қателіктеріне байланысты сынға ұшырайды. Алғаш рет 1965 жылы тіркелген, басқа халықтық қосынды сөздердің ішінде Денглиш (1983 жылдан бастап тіркелген), Дачлиш (1986) және Динглиш (2003) бар. Нидерланды мен Фландрияда, Бельгияның голланд тілінде сөйлейтін бөлігінде ағылшын тілінде оқыту ерте жастан басталады және одан кейін мектеп бағдарламасының негізгі пәні ретінде жалғасады, сондай-ақ көптеген университет курстары мен бағдарламалары толығымен ағылшын тілінде жүзеге асырылады. Ағылшын тіліндегі фильмдер көбінесе дубляждаудың орнына субтитрмен көрсетіледі. Осы білім мен тәжірибе ағылшын тіліндегі жалпы біліктіліктің жоғары деңгейіне әкеледі, бірақ қателіктер де кездеседі. Дунглистің ең төменгі деңгейі – steenkolenengels ("Көмір ағылшын тілі") деген сөз 1900 жылға дейін барады, сол кезде голланд портындағы жұмысшылар ағылшын көмір кемелерінің экипажымен байланысу үшін ағылшын тілінің қарапайым түрін қолданған.

Сөздердің дұрыс емес мағынасы

Қателіктер көбінесе жалған дос немесе жалған туыс сөздердің болуынан туындайды: сөздер түсінікті себептермен қате аударылады. Мысалы: Бұрынғы премьер-министр Жооп ден Уил бірде «голландиялықтар – жерлеушілер ұлты» деген пікір білдірген. Голланд тіліндегі *ondernemen* етістігінің мағынасы ағылшын тіліндегі *undertake* (оnder – астында, nemen – алу) сөзімен сәйкес келеді. Осыған байланысты *ondernemer* есімдік сөзі сөзбе-сөз *undertaker* деп аударылады; алайда, ағылшын тіліндегі идиомалық қолданыста француз тілінен алынған *entrepreneur* (кәсіпкер) сөзі қолданылады. Мұндай қателіктер белгілердегі ағылшын тіліндегі мәтіндерде көрініс береді. Мысалы, тек Схипхол әуежайында ғана «кездесу орны», «бордталған билет» және «поезд билеттері» деген жазуларды кездестіруге болады. Кейбір жағдайларда ағылшын тілінде екі сөзбен жазылатын ағылшын тіліндегі күрделі сөздер голланд тіліне ресми түрде сіңірілген, мысалы, *creditcard* (кредит картасы) және *jetlag* (ұшудан кейінгі шаршаңқылық).

Айтуға кететін қателер

Үшінші және the сияқты сөздер голланд тілінде жиі дұрыс айтылмайды, оларды "turd" және "duh" (голландия тіліндегі de сөзімен байланысты) деп қате түсіндіреді. Голланд тілінде жоқ тіс фрикативтері "th" дыбыстарын, оларға ең жақын балама – тіс жабық дауыссыздарымен алмастырады. Голланд тілінде сөйлейтіндердің көпшілігі bat пен bad, bet пен bed, сондай-ақ back, bag, beck және beg сөздерін ажыратуда қиналады. Бұл голланд тілінде сөз соңындағы кедергілі дауыстарды жою арқасында болады. Голланд тілінде де айырмашылық жасалмайды және кейбір адамдар идея (голландия тілінде: idee) сөзін соңғы дыбысысыз айтады, сондықтан "Сізде идея бар ма?" және "Сізде куәлік бар ма?" сөздері бірдей естіледі. Голланд тіліндегі көптеген адамдар ағылшын тіліндегі "v" дыбысын дұрыс айта алмайды (яғни, оны айтқанда дауыс жолдары дірілдемейді). Ағылшын тілінде лабиодентальдық фрикатив дауыссыз болғанда "f", ал дауысты болғанда "v" болып табылады. Голланд тілінің қазіргі заманғы солтүстік стандартты диалектісінде "v" және "z" дыбыстары жиі дауыссыз айтылады. Бұл әсіресе сөздің басында "v" немесе "z" кездескенде байқалады. Мысалы, көптеген голландтар видео сөзін /ˈfɪdiəʊ/ деп, ал емес /ˈvɪdiəʊ/ деп, ван сөзін /fæn/ деп, ал емес /væn/ деп, ал zee (теңіз) сөзін see деп айтады.

Басқа қателер

Хатты аяқтау үшін "сәлемдесу" сөздерін қолдану. Бұл голланд тіліндегі "(met vriendelijke) groeten" деген сөз тіркесінің тура мағынадағы аудармасынан туындайды. Ағылшын тілінде "сәлемдесу" әдетте кез келген қарым-қатынастың басын білдіреді. Белгісіздік есімдіксіз иелік жалғауын қолдану. Мысалы, "Патриктің Ламборгинисі" орнына "Патриктің Ламборгиниі" немесе "оның компьютері" орнына "оның компьютері". Көпше түрін апострофпен көрсету: "көліктер" орнына "көлік'тер".

БАҚ-та қолдану

2009 жылы Eneco компаниясының жел энергиясын насихаттаған голландиялық телеарнадағы жарнамасы голландтардың Dunglish тілінде сөйлеу бейімділігін әжуалады. Алғашқыда Facebook тобы ретінде пайда болған бұл идея, нашар ағылшын тіліне аудармаларды мазақтап, голланд мақалдарын сөздерін ауыстыру арқылы әдейілеп голланд тіліндегі сөздердің ретін сақтап, голланд тілінде ұқсас, бірақ ағылшын тілінде мағынасы жоқ сөздерді қолданып, түпкі ағылшын тіліндегі түсініксіз сөйлемдер жасады. "Make that the cat wise" деген атау – "Maak dat de kat wijs" (мысыққа түсіндіруге тырыс, яғни мені алдама) деген голланд мақалының масқара аудармасы. Басшы осы тақырыпта күнтізбелер мен жоспарлаушыларды да сатады.