Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Скандинавия елдері мен халықтары арасындағы ынтымақтастықты қолдайтын идеология Скандинавизм (skandinavisme; skandinavisme; skandinavism), сонымен қатар скандинавизм немесе панскандинавизм деп аталады, бұл Скандинавия елдері арасындағы ынтымақтастықтың түрлі деңгейлерін қолдайтын идеология. Скандинавизм – ортақ скандинавиялық тарихты, ортақ мәдени мұраны, ортақ скандинавиялық мифологияны және ортақ тіл немесе диалект континуумін (көне скандинав тілінің ортақ ата-баба тілінен) насихаттауға бағытталған әдеби, тілдік және мәдени қозғалысты қамтиды. Бұл қозғалыс Скандинавия әдебиеті мен тілдерін қолдау мақсатында бірлескен мерзімді басылымдар мен қоғамдар құруға әкелді. Бұл қозғалыс ең көп даниялықтар мен шведтер арасында танымал болды.
Ideology that supports cooperation between the Scandinavian countries and people
Scandinavism (skandinavisme; skandinavisme; skandinavism), also called Scandinavianism or pan Scandinavianism, is an ideology that supports various degrees of cooperation among the Scandinavian countries. Scandinavism comprises the literary, linguistic and cultural movement that focuses on promoting a shared Scandinavian past, a shared cultural heritage, a common Scandinavian mythology and a common language or dialect continuum (from the common ancestor language of Old Norse) and which led to the formation of joint periodicals and societies in support of Scandinavian literature and languages. The movement was most popular among Danes and Swedes.
Тарих
Тарихшы Сверре Баггеге сәйкес, Скандинавияда мемлекеттік сияқты корольдіктер құрылуға дейін Скандинавия мәдени және тілдік тұрғыдан біртекті болған. Тіпті XIII ғасырда да бүкіл аймақтағы тіл үшін «дания тілі» термині қолданылған. Әртүрлі диалектілер болған, бірақ олардың арасындағы шекаралар кейінгі ұлттық шекаралармен сәйкес келмеген. Діни сенімдер мен әдет-ғұрыптар да, түркі тілді кезеңде де, христиандық кезеңде де ұқсас болған. Осылайша, әр елдің бірігуіне ешқандай мәдени немесе тілдік ерекшелік кедергі болмады. Сондай-ақ, мұндай ерекшеліктер кейіннен пайда болған корольдіктер арасында табиғи шекаралардың туындауына себеп болған жоқ. Панскандинавизм – 19 ғасырда пайда болған қазіргі заманғы қозғалыс. Панскандинавиялық қозғалыс Германия мен Италияның бірігу қозғалыстарымен қатар жүрді. Немец және итальяндық баламаларынан айырмашылығы, скандинавиялық мемлекет құру жобасы сәтті болмады және қазіргі таңда жалғастырылмайды. Бұл қозғалыс 1846 жылдан 1864 жылға дейін маңызды күшке ие болды, бірақ соңында әлсіреп, тек Финляндиядағы швед тілінде сөйлейтін халықтың арасында ғана қолдау тапты. Панскандинавизмнің күйреуі 1864 жылы екінші Шлезвиг-Гольштейн соғысы басталғанда болды. Швеция королі Карл XV (сонымен қатар Норвегия королі Карл IV), 1859 жылдан 1872 жылы қайтыс болғанға дейін билік етті, панскандинавизмді қолдаушы болса да, Данияға соғыста көмектесе алмады. Автор Ханс Кристиан Андерсен 1837 жылы Швецияға сапар жасағаннан кейін скандинавизмнің жақтасы болды және шведтер, даниялықтар мен норвегиялықтардың туыстығын көрсететін өлең жазуға бел буды. 1839 жылдың шілдесінде Даниядағы Фюн аралына барған кезде Андерсен «Мен скандинавпын» («Jeg er en Skandinav») атты өлеңінің мәтінін алғаш рет жазды. Андерсен бұл өлеңді «Солтүстік рухының сұлулығын, үш бауырлас ұлттың біртіндеп қалай біріккенін» Скандинавияның ұлттық әнұранының бөлігі ретінде бейнелеу үшін жазды. Композитор Отто Линдблад өлеңді музыкаға қойды және композиция 1840 жылдың қаңтар айында жарияланды. Оның танымал болуы 1845 жылы шарына жетті, содан кейін ол сирек орындалды.
According to historian Sverre Bagge, prior to the formation of state like kingdoms in Scandinavia, Scandinavia was culturally and linguistically homogeneous. Even in the thirteenth century the term ‘Danish tongue’ was used for the language throughout the area. There were different dialects, but the lines of division between them did not correspond to the later national borders. Religion and customs were also similar, during the pagan as well as the Christian periods. Thus, no cultural or linguistic distinctions prevented unification of each country. Nor, on the other hand, did such distinctions give rise to natural borders between the kingdoms that eventually emerged. Pan Scandinavianism as a modern movement originated in the 19th century, The Pan Scandinavian movement paralleled the unification movements of Germany and Italy. As opposed to the German and Italian counterparts, the Scandinavian state building project was not successful and is no longer pursued. The movement was a significant force from 1846 to 1864, however the movement eventually dwindled and only had strong support among the Swedish speaking population of Finland. The collapse of Pan Scandinavianism came in 1864 when the Second Schleswig Holstein War broke out. King Karl XV of Sweden (who was also King Karl IV of Norway), who reigned from 1859 until his death in 1872, in spite of championing Pan Scandinivianism, failed to help Denmark in the war. Author Hans Christian Andersen became an adherent of Scandinavism after a visit to Sweden in 1837, and committed himself to writing a poem that would convey the relatedness of Swedes, Danes and Norwegians. It was in July 1839, during a visit to the island of Funen in Denmark, that Andersen first wrote the text of his poem, Jeg er en Skandinav ("I am a Scandinavian"). Andersen composed the poem to capture "the beauty of the Nordic spirit, the way the three sister nations have gradually grown together", as part of a Scandinavian national anthem. Composer Otto Lindblad set the poem to music, and the composition was published in January 1840. Its popularity peaked in 1845, after which it was seldom sung.
Әдебиетте
Шерлок Холмс-тың "Богемиядағы жанжал" әңгімесінде Скандинавияның құрамындағы бір елдің ойдан шығарылған патшасының қызы, Богемия патшасына (ол да ойдан шығарылған) үйленуге дайындалып жатыр, ол әңгіменің маңызды кейіпкері болып табылады.
The Sherlock Holmes story "A Scandal in Bohemia" mentions a fictional King of Scandinavia whose daughter is about to marry the (also fictional) King of Bohemia, a major protagonist in the story.