Кіріспе
1772 жылғы Швеция конституциясы – 1772 жылдан 1809 жылға дейін Швеция Корольдігінің конституциясы болды. Ол 1772 жылғы төңкерістің салдарынан, король Густав III жасаған өздігінен жасалған мемлекеттік төңкеріс кезінде қабылданды және 1720 жылғы Үкімет құралын алмастырды, ол Бостандық дәуірінің (1719-72) көп бөлігінде қолданыста болды. Теория бойынша, 1772 жылғы құжат патшалық билік пен Эстаттар Риксдағының (Швеция Парламенті) арасындағы билік тепе-теңдігін қайта орналастырды, Швецияның конституциялық монархия статусын өзгертпеді. Бірақ іс жүзінде, әсіресе 1789 жылы Одақ және қауіпсіздік туралы заңмен түзетілгеннен кейін, патшалық билікті Риксдаг есебінен күшейтіп, абсолюттік монархияны орнатқан деп есептеледі. Ол 1809 жылғы төңкеріс салдарынан 1809 жылғы Үкімет құралымен ауыстырылғанға дейін Густав дәуірі бойы қолданыста болды.
The 1772 Instrument of Government (regeringsform) was the constitution of the Kingdom of Sweden from 1772 to 1809. It was promulgated in the wake of the Revolution of 1772, a self coup mounted by King Gustav III, and replaced the 1720 Instrument of Government, which had been in force for most of the Age of Liberty (1719 72). Although in theory the 1772 Instrument merely readjusted the balance of power between the Crown and the Riksdag of the Estates (Swedish Parliament), without changing Sweden's status as a constitutional monarchy, in practice it is generally seen as instituting an absolute monarchy, especially after its modification in 1789 by the Union and Security Act, which further strengthened royal power at the expense of the Riksdag. It remained in force throughout the Gustavian era, until replaced by the 1809 Instrument of Government as a result of the Coup of 1809.
Өмірбаян
Бостандық дәуірі (1719–1772) кезінде Швеция конституциялық монархия ретінде басқарылды, бастапқыда 1719 жылғы «Үкімет құралы» және кейіннен, оған жақын 1720 жылғы «Үкімет құралы» бойынша. Бұл жүйеде король үкіметте салыстырмалы түрде аз рөл атқарды, ал билік Эстаттар Риксдағында болды, үкіметтің атқару функцияларының көп бөлігі Патшалық Кеңесі (риксрэд) арқылы жүзеге асырылды. Бостандық дәуірі көбінесе саяси және көркемдік еркіндіктің алтын ғасыры ретінде еске алынады, бірақ ол Риксдагтағы «Кап» және «Хат» партиялары арасындағы фракциялық күреспен, сондай-ақ 1741–1743 жылдардағы «Хаттар соғысы» мен 1757–1762 жылдардағы Померания соғысындағы әскери жеңілістермен де сипатталды. Шындығында, кейбір тарихшылар 1770-ші жылдардың басына қарай жағдай осыншалық деградацияға ұшырағандықтан, Швеция анархияның алдында тұрғанын айтады. Сондықтан Густав III үкіметті құлату және 1720 жылғы «Үкімет құралын» жаңа конституциямен алмастыру жоспарына кең қолдау таба алды. 19 тамыз күні 1772 жылы король Стокгольм гарнизонын жинап, Патшалық Кеңесін және «Кап» партиясының бірнеше көрнекті мүшелерін тұтқындады. Екі күннен кейін ол Риксдагтың сессиясын шақырып, өзі әзірлеген жаңа конституцияны – 1772 жылғы «Үкімет құралын» қабылдауға мәжбүр етті.
Сипаттама
"Үкімет құралы" түрлі ықпалдардың едәуір қызықты үйлесімі болды. Ол ішінара бұрынғы швед саяси дәстүрлеріне негізделген, бәрінен бұрын құрметті король Густав II Адольфтың билігіне сілтеме жасады; мысалы, ол бір кезде Патшалықтың Басты Лауазымдарының қатарында болған, бірақ өткен ғасырда қолданыстан шығып қалған Жоғары Канцлер мен Жоғары Стюард лауазымдарын қайта жаңғыртты. Бұл принцип төрт жылдан кейін қабылданған АҚШ Конституциясының негізгі қағидаларының біріне айналды, және шындығында Густав жаңадан құрылып келе жатқан Америка Құрама Штаттарына деген құрметін білдірді. Дегенмен, Густав теорияда биліктердің бөлінуі сияқты республикалық идеяларды жақсы көргенімен, іс жүзінде конституциялық монарх ретінде емес, Австрияның Иосиф II және Пруссияның Фридрих Ұлы сияқты замандастарына ұқсас, ағартушы деспот ретінде билік жүргізуге бейімділік танытты.
1809 жылғы төңкеріс
Швецияның Фин соғысындағы жеңілісінен кейін, Густавтың ұлы және мұрагері Густав IV Адольфқа қарсы наразы либералдар мен әскери шенеуніктер төңкеріс жасады. Патша тақтан түсіріліп, жер аударылды, және одан кейін 1772 жылғы Конституцияны алмастырған, 1809 жылғы Үкімет құралы жаңа конституция ретінде қабылданды.
1809 жылдан кейін Финляндияда
1809 жылы Ресей империясының құрамына енген Швецияның шығыс бөлігінен құрылған Финляндияның Ұлы Герцогтігінде 1772 жылғы Үкімет Ережесінің ерекше мәртебесі болды. Финляндияны билеген орыс императорлары өздерінің автократиялық билігін ешқандай конституциямен шектелгені туралы көрсетпесе де, Финляндияда ескі Үкімет Ережесі өз күшінде қалды деген теория пайда болды, Финляндияның Империя құрамындағы орны жеке одақ сипатында болды. Алайда, бұл теория ресми түрде жарияланбады және Санкт-Петербургта қабылданбады. Бірақ ол Финляндияда кең танылды, сондықтан 1890 жылдардан бастап жүзеге асырылған орыстандыру шаралары елдің автономиясына қарсы "конституцияға қайшы" шабуыл ретінде қарастырылды. "Конституциялықтар" (perustuslailliset) сол кездегі Финляндиядағы маңызды саяси фракция болды және олардың конституциялық заңгерлік мұрасы кейінгі фин саясатына елеулі әсер етті. Бұл мәселе бір ғасырдан астам уақыт бойы ресми түрде даусыз және шешілмеген күйде қалды, бірақ 1917 жылы Николай II тақтан басқаннан кейін, Финляндия Парламенті, патшалықтың ескі Мемлекеттік Эстаттарының мұрагері ретінде, тақта бос орын туған жағдайдағы ескі швед ережелеріне сүйене отырып, Финляндияда егемендік билікті қабылдауға кірісті. Бұл Ресейдің Уақытша Үкіметімен де, сондай-ақ Финляндия ішінде де билік күресіне әкеп соқты, нәтижесінде Октябрь революциясынан кейін Финляндия тәуелсіздік жариялады. 1919 жылы Финляндия жаңа, республикалық Үкімет Ережесін қабылдағанда, Үкімет Ережесінің күші жойылды.