ГУГБ: КСРО-ның Ішкі істер халық комиссариаты (НКВД) құрамындағы маңызды құпия полиция және барлау органы. 1934-1941 ж. тарихы, басшылары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мемлекеттік қауіпсіздік бас басқармасы (Главное управление государственного безопасности, Главное управление государственной безопасности, ГУГБ, GUGB) – КСРО Ішкі істер халық комиссариатының (НКВД) құрамындағы Кеңес Одағының ең маңызды қауіпсіздік органы. 1934 жылдың 10 шілдесінен 1941 жылдың 3 ақпанына дейін болған өмір сүру кезеңінде ГУГБ 1923 жылдан 1931/32 жылға дейін Халық Комиссарлары Кеңесі жанындағы ОГПУ құрылымында жұмыс істеген ОГПУ-ның Құпия операциялық басқармасын толық қайталайтын. 1934 жылдың шілдесінен 1941 жылдың ақпанына дейін барлау қызметі және құпия полиция болып табылатын ол, Ішкі істер халық комиссариатының (НКВД) басшылығымен жұмыс істеді. Оның алғашқы басшысы – Ішкі істер халық комиссарының бірінші орынбасары (кейін Генрих Ягода), I дәрежелі Мемлекеттік қауіпсіздік комиссары Яков Агранов болды.
The Main Directorate of State Security (Glavnoe upravlenie gosudarstvennoy bezopasnosti, Главное управление государственной безопасности, ГУГБ, GUGB) was the name of the Soviet Union's most important security body within the People's Commissariat of Internal Affairs (NKVD) USSR. At the time of its existence, which was from July 10, 1934 to February 3, 1941, the GUGB reflected exactly the Secret Operational Directorate within OGPU under the Council of People's Commissars, which operated within OGPU structure from 1923 to 1931/32. An intelligence service and secret police from July 1934 to February 1941, it was run under the auspices of the Peoples Commissariat of Internal Affairs (NKVD). Its first head was first deputy of People's Commissar of Internal Affairs (then Genrikh Yagoda), Commissioner 1st rank of State Security Yakov Agranov.
Тарих
Мемлекеттік қауіпсіздік бас басқармасы Бірлескен мемлекеттік саяси басқармадан (немесе ОГПУ) пайда болды. 1941 жылдың 3 ақпанында ГУГБ НКВД-ның арнайы бөлімдері (немесе ОО) (әскеридегі қарсы барлауға жауапты) Армия мен Флот құрамына енді (тиісінше РККА және РККФ). ГУГБ КСРО НКВД-ның құрамындағы ұйым ретінде таратылды. ГУГБ-да жұмыс істеген бөлімшелер қайта ұйымдастырылып, жаңадан құрылған Мемлекеттік қауіпсіздік халық комиссариатының, яғни НКГБ-ның ядросын құрады. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін НКВД мен НКГБ біріктірілді, бірақ бұл ГУГБ ретінде емес, толығымен бөлек басқармалар ретінде болды. 1941 жылдың 20 шілдесінде Армия және Әуе күштерінің қарсы барлауы Виктор Абакумов басқаратын Арнайы бөлімдер басқармасы ретінде НКВД-ға қайтарылды; 1942 жылдың қаңтарында Әскери-теңіз қарсы барлауы да соңынан келді. 1943 жылдың сәуірінде ол қайтадан Қорғаныс халық комиссариатына және Әскери-теңіз флоты халық комиссариатына берілді, "Спиондарға өлім" ("Smert' Shpionam") деген мағынаны білдіретін SMERSH болып өзгерді; сонымен бірге ГУГБ НКВД-дан НКГБ ретінде қайта бөлінді.
The Main Directorate of State Security evolved from the Joint State Political Directorate (or OGPU). On February 3, 1941, the Special Sections (or OO) of the GUGB NKVD (responsible for counter intelligence in the military) became part of the Army and Navy (RKKA and RKKF, respectively). The GUGB was disbanded as an organization within NKVD USSR. The units that operated in GUGB were reorganized and made the core of the newly made People's Commissariat of State Security or NKGB. Following the outbreak of World War II, the NKVD and NKGB were reunited, not as GUGB but as totally separate directorates. On July 20, 1941, Army and Airforce counter intelligence was returned to the NKVD as Directorate of Special Departments under Viktor Abakumov; in January 1942, Navy CI followed. In April 1943, it was again transferred to the Narkomat of Defence and Narkomat of the Navy, becoming SMERSH (from Smert' Shpionam or "Death to Spies"); at the same time, the GUGB was again separated from the NKVD as NKGB.
GUGB бас
1937 жылдың соңына қарай ГУГБ НКВД құрылымындағы ең күшті және ықпалды органға айналды. ГУГБ бөлімдері (немесе секторлары) барлау, ішкі қауіпсіздік, контрбарлау, мемлекетті қорғау және құпия байланыс салаларымен айналысты. ГУГБ-ның алғашқы бастығы – Мемлекеттік қауіпсіздік комиссары 1-ші дәрежелі және Ішкі істер халық комиссарының бірінші орынбасары Яков Агранов болды. 1937 жылдың 15 сәуірінен 1938 жылдың 8 қыркүйегіне дейін ГУГБ-ны комкор Михаил Фриновский басқарды, одан кейін Лаврентий Берия оның орнына келді, ол сол кезде Мемлекеттік қауіпсіздік комиссары 1-ші дәрежелі болып тағайындалған еді. Берия Ішкі істер халық комиссары (НКВД төрағасы) болғаннан кейін, Мемлекеттік қауіпсіздік комиссары 3-ші дәрежелі Всеволод Меркулов оның бірінші орынбасары және ГУГБ-ның жаңа және соңғы басшысы болды.
By the end of 1937, the GUGB was the most powerful and influential organ in the NKVD structure. GUGB departments (or Sections) dealt with intelligence, internal security, counter intelligence, protection of government and secret communications. The first chief of the GUGB was Yakov Agranov, Commissioner 1st rank of State Security and first deputy of People's Commissar of Internal Affairs. The next chief of the GUGB from April 15, 1937, to September 8, 1938, was komkor Mikhail Frinovsky, who was succeeded by Lavrenty Beria, then just promoted to Commissioner 1st rank of State Security. When Beria became People's Commissar of Internal Affairs (head of NKVD), Commissioner 3rd rank of State Security Vsevolod Merkulov became his first deputy and the new and final head of GUGB.