Кіріспе
Швед қауіпсіздік қызметі (Säkerhetspolisen, қысқартылған SÄPO; 1989 жылға дейін Rikspolisstyrelsens säkerhetsavdelning, қысқартылған RPS/Säk) – Швеция үкіметінің Әділет министрлігіне бағынатын мемлекеттік мекеме. Ол тыңшылыққа қарсы, терроризмге қарсы күрес, сондай-ақ жоғары лауазымды тұлғаларды және конституцияны қорғауға жауапты қауіпсіздік агенттігі ретінде жұмыс істейді. Швед қауіпсіздік қызметі ұлттық қауіпсіздікке қарсы және террористік сипаттағы қылмыстарды тергеумен де айналысады. Дегенмен, оның басты миссиясы қылмыстарды тергеу емес, алдын алу болып табылады. Қылмыстың алдын алу, көбінесе, қалыпты полиция күштерімен, басқа да мемлекеттік органдар мен ұйымдармен, шетелдік барлау және қауіпсіздік қызметтерімен байланыс арқылы, сондай-ақ түрлі барлау шараларын қолдану арқылы алынған ақпаратқа негізделеді, оның ішінде: тексерулер, телефондарды тыңдау, жасырын тыңдау құрылғылары және көрінбейтін бақылау камералары. Қызмет 1989 жылы Ұлттық полиция басқармасы құрамында құрылған, ал 2015 жылдың 1 қаңтарында тәуелсіз полиция агенттігі мәртебесін алды. 2014 жылдан бері ұлттық штаб-пәтері Солна қаласының оңтүстік-шығысындағы Болстомтавагенде орналасқан, бұл жерге бес түрлі мекенжайдан қызметкерлер шоғырландырылды.
The Swedish Security Service (Säkerhetspolisen , abbreviated SÄPO ; until 1989 Rikspolisstyrelsens säkerhetsavdelning, abbreviated RPS/Säk) is a Swedish government agency organized under the Ministry of Justice. It operates as a security agency responsible for counter espionage, counter terrorism, as well as the protection of dignitaries and the constitution. The Swedish Security Service is also tasked with investigating crimes against national security and terrorist crimes. Its main mission, however, is to prevent crimes, not to investigate them. Crime prevention is to a large extent based on information acquired via contacts with the regular police force, other authorities and organisations, foreign intelligence and security services, and with the use of various intelligence gathering activities, including interrogations, telephone tapping, covert listening devices, and hidden surveillance cameras. The Service was, in its present form, founded in 1989, as part of the National Police Board and became an autonomous police agency on 1 January 2015. National headquarters are located at Bolstomtavägen in south east Solna since 2014, drawing together personnel from five different locations into a single HQ facility.
Тарих
Швед қауіпсіздік қызметінің бастауы көбінесе 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде арнайы полиция бюросының (Polisbyrån) құрылуымен байланысты, ол тікелей Бас штабқа, Қарулы Күштердің Жоғарғы Бас қолбасшысы кеңсесінің алдыңғы шегіне есеп берді. Бюроның негізгі міндеті ұлттық қауіпсіздікті қорғау (мысалы, қарсы тыңшылық) болды, ал оның алғашқы басшысы капитан Эрик аф Эдхолм болды. Операциялар 1918 жылы соғыс аяқталғаннан кейін тоқтатылды, бірақ кейбір барлау жұмыстары Стокгольм полициясында жалғасты, оны кейіннен Бас қауіпсіздік қызметінің (Allmänna säkerhetstjänsten) бірінші басшысы болған Бас инспектор Эрик Холгрен бастаған шамамен он полиция қызметкерінен тұратын шағын топ басқарды. Операциялар негізінен соғыстың басынан бастап 1930 жылдардың басына дейін коммунистерді бақылауға бағытталған, содан кейін қызмет нацистерге де назар аудара бастады. 1932 жылы операциялар жаңадан құрылған Мемлекеттік полицияға (statspolisen) берілді. Мемлекеттік полицияда жұмыс істейтін офицерлердің телефон қоңырауларын тыңдайтын немесе поштаны тыңдайтын және ашатын мүмкіндіктері болмады. Бұл, сондай-ақ персонал мен қаржылық ресурстардың жалпы жетіспеушілігі Швецияның әскери барлау қызметінің бастығы, подполковник Карлос Адлеркрейцті алаңдатты, ол егер Еуропа тағы да соғысқа ұшыраса, елге күшті қауіпсіздік агенттігі қажет деп санады. Осылайша 1938 жылы Әділет министрлігінде Адлеркрейц пен Эрнст Лехе бастамасы бойынша Бас қауіпсіздік қызметі құрылды. Бүкіл ұйым және оның қызметі өте құпия болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл агенттік аптасына шамамен 25 000 телефон қоңырауын және 200 000-нан астам хатты тыңдады. 1946 жылы соғыстан кейінгі парламенттік бағалаудан кейін операциялар айтарлықтай қысқартылды және қайтадан Мемлекеттік полицияға қарасты ұйымдастырылды, негізінен қарсы тыңшылықпен айналысты. 1965 жылы швед полициясы мемлекеттік меншікке берілді және барлық жұмыс қауіпсіздік департаментіне (Rikspolisstyrelsens säkerhetsavdelning, қысқартылған RPS/SÄK) Ұлттық полиция кеңесімен ұйымдастырылды. 1939-1945 жылдар аралығы Швецияда шетелдік барлау қызметі кеңінен жүргізілді, нәтижесінде көптеген тыңшылар мен жау агенттері тұтқындалды. Соғыстан кейінгі ең танымал тыңшылар - Фритиоф Энбом, Хилдинг Андерссон, Стиг Веннерстрём және Стиг Берглинг. Осы оқиғалардың бәрінде тыңшылық Кеңес Одағының атынан жүргізілді және тыңшылар өмір бойы түрмеге кесілді. 1970 жылдардың басында Швецияны хорват сепаратистерінің бірнеше террористік әрекеттері шайқалтты. Ең маңызды оқиғалардың бірі - 1971 жылы Стокгольмдегі Югославия елшілігіне шабуыл және бір жылдан кейін Скандинавия әуекомпаниясының 130-шы рейсінің қасыр сүруі. 1973 жылы алғашқы Терроризмге қарсы заңның қабылдануы осыған тікелей байланысты болды, ол басқа нәрселермен қатар полицияға террористік ұйымдарға қатысты адамдарды дереу депортациялау құқығын берді. Бұл оқиғалар қауіпсіздік департаментіне ішкі өзгерістерге әкелді, оған көбірек қаражат бөлінді. 1986 жылдың 28 ақпанында премьер-министр Олоф Пальме белгісіз қарулы адаммен өлтірілді. Департаментке көп сын айтылмады, себебі Пальме өзі кісі өлтірген түні қорғаныстан бас тартқан. Алайда бұл оқиға 1988 жылы Эббе Карлсон ісі ашылғаннан кейін Ұлттық полиция комиссары Нильс Эрик Ахманссон мен Департамент басшысы Сун Сандстрёмның отставкасына әкелді. Швед қауіпсіздік қызметі 1989 жылдың 1 қазанында Пальме өлтірілуінен кейін қауіпсіздік департаментін бағалауға тағайындалған үкіметтік комитеттің ұсыныстары бойынша құрылды. Жаңа агенттік – ресми түрде Ұлттық полиция басқармасының құрамына кірсе де – өз Бас директорымен және саяси қадағалауды күшейту арқылы тәуелсіз болды. Бұдан басқа, Қызмет барлық жақын қорғау міндеттеріне ресми жауапкершілікті алды, ол бұрын Ұлттық полиция кеңесімен және Стокгольм округінің полициясымен бөлісті. 2003 жылдың 10 қыркүйегінде Сыртқы істер министрі Анна Линдті Михайло Михайлович өлтірді, ол екі аптадан кейін тұтқындалды. Линдтің өлтірілуіне байланысты үкімет өз процедураларын қайта қарады, бұл жақын қорғау қызметкерлерінің санын екі есеге көбейтуге әкелді. 2015 жылдың 1 қаңтарында полиция қайтадан біріктірілген агенттікке қайта ұйымдастырылды, ал Швед қауіпсіздік қызметі толық тәуелсіз агенттікке айналды.
Кеңселер
Қызмет аймақтық деңгейде жұмыс істейді және бірнеше орналасқан жерден қызмет көрсетеді: бас кеңсесі Солнада және алты аймақтық бөлімшесі Умео, Уппсала, Оребро, Норрчепинг, Гетеборг және Мальмё қалаларында орналасқан. Қызметте шамамен 1100 қызметкер жұмыс істейді, олардың шамамен 10 пайызы аймақтық кеңселерде орналасқан. Аймақтық бөлімшелер бірнеше облыстардың географиялық шекараларына сүйенеді:
Танымал мәдениетте
Қауіпсіздік қызметінің Ұлы Суық Соғыстағы қарсыбарлаудағы рөлі швед жазушысы Стиг Ларссонның ең көп сатылған "Миллениум" сериясының екінші және үшінші романдарында кездеседі. "Шведтік барлау қызметі" американдық "Американдықтар" суық соғыс шпиондық драмалық телесериалында жиі айтылды. Сериалдың басты кейіпкері Филип Дженнингс шведтік барлау қызметі үшін жұмыс істейтін жалған есіммен пайда болды.