Шектелген үкімет туралы философиялық көзқарас

Кіріспе

Саяси философия билігі шектеулі үкіметті қолдайды. Саяси философияда шектеулі үкімет – билігі шектеулі үкімет түсінігі. Бұл либерализм тарихындағы маңызды ұғым.

Конституцияларға қатынасы

Шекті үкімет конституциялармен және конституционализммен тығыз байланысты; 1789 жылғы АҚШ Конституциясы мен 1793 жылғы Француз Конституциясы екеуі де әртүрлі жолдармен болса да, шектеулі үкіметті қайта бекіту үшін қабылданған. АҚШ Конституциясы билікті бөлу арқылы шектелген билікке қол жеткізді: биліктің «горизонтальды» бөлінісі үкімет салалары арасында (заң шығарушы, атқарушы және сот органдары, олардың әрқайсысы басқаларының өкілеттіктерін тексеруге мүмкіндік береді); биліктің «тік» бөлінісі (федерализм) билікті федералды үкімет пен штат үкіметтері арасында бөліп берді. Мэдисон «Федералист» трактатының 51-бабында: «Бірнеше биліктің бір бөлімде біртіндеп шоғырлануына қарсы ең үлкен кепілдік – әрбір бөлімді басқаратындарға басқаларының қол сұғушылығына қарсы тұру үшін қажетті конституциялық құралдар мен жеке мотивация беруден тұрады» деп жазған. 1793 жылғы француз Конституциясы, керісінше, заңнамалық үстемдікті бағалады және Руссоның ықпалымен шектеулі үкіметтің абсолюттік монархияның еріксіз билігіне ең тиімді қарсы құралы ретінде «жалпы ерік-жігерді білдіруге тырысатын ұтымды демократиялық өзін-өзі басқару арқылы» қол жеткізілуі мүмкін деген идеяға негізделген. Ғалым Стивен Скультети Аристотель конституционализмнің принциптері мен тактикасын ешқашан жасамаса да, Аристотельдің саяси философиясы белгілі бір дәрежеде шектеулі үкімет идеясын күткенін, ең алдымен азаматтық сенімсіздікті шектеу және тұрақтылықты арттыру құралы ретінде айтады. Джон Локк, либералды философ, либералды үкіметтің маңызды теоретигі болды. «Үкімет туралы екі трактатында» Локк табиғат күйінде өмір сүретін адамдардың өз еркімен әлеуметтік келісімге келіп, «қоғамдастық» немесе үкімет құратынын түсіндірді. Локк үкімет билігінің халық рұқсат берген нәрселермен ғана шектелуі керек деп санайды. Ол үкімет билігінің төрт нақты шектеуін көрсетеді. Локктың бірінші шектеуі үкіметтердің тек жарияланған заңдарға сәйкес басқаруға құқылы екенін және барлық адамдардың заң алдында материалдық немесе әлеуметтік мәртебесіне қарамастан тең екенін білдіреді, ал Локктың екінші шектеуі заңдардың тек жалпы игілік үшін жасалуы мүмкін екенін көрсетеді (2-ші Тр., § 136). Оның үшінші шектеуі өкілдіксіз салық салу принципін қайталайды, «үкіметтер халықтың меншігіне салық салу үшін халықтың өзінің немесе олардың өкілдерінің келісімінсіз құқықтары жоқ» (2-ші Тр., § 142). Соңында, Локк төртінші шектеуінде заң шығарушы органның халықтың келісімінсіз заң шығару билігін басқа билікке беруге құқығы жоқ екенін дәлелдейді (2-ші Тр., § 141). Шекті үкімет іс жүзінде қолданылған кезде, көбінесе жеке адамның бостандығын үкіметтің араласуынан қорғауды қамтиды. Дүниежүзілік сот төрелігі жобасының Заң үстемдігі индексіне сәйкес, ол әлемнің 140 елінде және юрисдикциясында заң үстемдігіне ұмтылуды өлшейді, 2021 жылдан 2022 жылға дейін өлшенген елдердің 58% -ында үкіметтік өкілеттіктерді тексеру әлсіреген.

Limited government is closely associated with constitutions and constitutionalism; the United States Constitution of 1789 and the French Constitution of 1793 were both enacted in an effort to reaffirm limited government, although in different ways. The U. S. Constitution achieved limited government through a separation of powers: "horizontal" separation of powers distributed power among branches of government (the legislature, the executive, and the judiciary, each of which provide a check on the powers of the other); "vertical" separation of powers (federalism) divided power between the federal government and the state government. Madison wrote in Federalist No. 51 that "the great security against a gradual concentration of the several powers in the same department, consists in giving to those who administer each department, the necessary constitutional means, and personal motives, to resist encroachments of the others." The 1793 French Constitution, on the other hand, cherished legislative supremacy and was based on the idea influenced by Rousseau that limited government was best achieved through a "rational democratic self government seeking to give expression to the general will as the optimal antidote to the arbitrary rule of absolute monarchy." Scholar Steven Skultety argues that although Aristotle never developed principles and tactics of constitutionalism, Aristotle's political philosophy in some ways anticipated the idea of limited government, primarily as a tool for limiting civic distrust and enhancing stability. John Locke, a liberal philosopher, was an important theorist of liberal government. Writing in his Two Treatises of Government, Locke reasoned that men living in a state of nature would voluntarily join in a social contract, forming a "commonwealth" or government. Locke further reasoned that the powers of the government had to be restricted to only what the people allowed it to do. He cites four specific limitations on government power. Locke's first limitation specified that governments could only govern according to promulgated established laws, and that all people were equal under the law, regardless of their material or social status, and Locke's second limitation held that laws could only be designed in the name of the common good (2nd Tr., § 136). His third limitation repeated the principle of no taxation without representation, arguing that, "[governments] must not raise taxes on the property of the people, without the consent of the people, given by themselves, or their deputies" (2nd Tr., § 142). Finally, Locke argued in his fourth limitation that the legislature could not delegate law making authority to any other power without the people's consent (2nd Tr., § 141). When limited government is put into practice it often involves the protection of individual liberty from government intrusion. According to The World Justice Project Rule of Law Index which measures adherence to the rule of law in 140 countries and jurisdictions around the globe, checks on government powers eroded in 58% of countries measured from 2021 to 2022.

Мәселелер

Эми Гутманн негативті либерализм, позитивті либерализм және демократиялық либерализмнің бәрі де үкіметтің дұрыс шектері туралы әртүрлі ұғымдарды ұсынатынын айтады. Гутманн бірінші екі санатты Исайя Берлиннің теріс еркіндік және оң еркіндік тұжырымдарымен байланыстырады. Гутманн үшінші санатты, демократиялық либерализмді қорғайды, оның пікірінше, "либералды үкімет барлық адамдар үшін негізгі еркіндіктер мен мүмкіндіктерді қамтамасыз ету үшін, біріншіден, қажеттіліктен артық немесе кем шектелуі керек емес, екіншіден, егер олар барлық адамдар үшін негізгі еркіндіктер мен мүмкіндіктерді қамтамасыз етудің конституциялық шектеулеріне сәйкес болса, әділ демократиялық процедуралардың нәтижелерін құрметтеуі керек".