Джорджо Баста: Әскери қолбасшы, дипломат және жазушы өмірі

Кіріспе

Италиялық генерал, дипломат және жазушы (1550–1607)

Георгий Баста, Густ графы, Гердж Баста немесе Георге Баста (1550–1607) – 1593–1606 жылдардағы Ұзақ соғыста Габсбургтер әскеріне басшылық ету үшін Киелі Рим императоры Рудольф II-нің қызметіне алынған, албан текті арберше итальяндық генерал, дипломат және жазушы. Кейіннен ол Трансильванияны императордың вассалы ретінде басқаруға және аймақтағы басым дін ретінде католицизмді қайта орнатуға жіберілді. Оның бұйрығымен Трансильвания, Валахия және Молдавияны билеген оның одақтасы Батыл Михаил 1601 жылғы 9 тамызда, Гуруслау шайқасындағы ортақ жеңістен кейін бірнеше күн өткен соң, Рудольф II-ге қарсы көтерілуге тырысқаны үшін өлтірілді. Осы себепті ол румын және венгр тарихшылары тарапынан жиі адалсыз және қатыгез деп бейнеленеді. Баста сонымен қатар әскери басшылық өнері туралы кітаптардың авторы болды.

Өмірбаян

Баста арберештік албан отбасында дүниеге келген. Ол Италияның Саленто аймағындағы Ла Рокка, қазіргі Роккафорзата ауылында туған деп есептеледі, бірақ тарихи дереккөздер оның Ульпиано-нель-Монферратода туғанын көрсетеді. Ол Осман империясының аймақты басып алуынан кейін Италияға қашқан, Испания империясына қызмет еткен албан эпироты Деметрий Бастаның ұлы еді. Әкесі 1500 жылдардың ортасында Пьемонт аймағында, содан кейін Фландрияда Альба герцогының қол астында кавалерия полкінің командирі ретінде шайқасты. Баста өте жас кезінде әскерге қабылданды және ақырында Димитрийдің басқаруындағы отрядта офицер дәрежесіне көтерілді. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Баста ағасы Николо басқаратын кавалерия бөлімінде қызмет етеді. 1589 жылы ол Анна де Лидекерке де Гаврге үйленді, олардың 5 баласы болды: Карл, Жорж, Димитрий, Фердинанд және Мадлен. Ол Фландрияда әскери мансабын бастады, онда жас офицер Австрияның Дон Иоаннына әсер етіп, Нивель губернаторы болды. 1577 жылы Фландриядағы Парма герцогы Александр Фарнезе әскеріне қосылды. Ол әскерін негізінен Француз майданында Үш Генрих соғысы мен Католик лигасы кезінде басқарды. 1584 жылы Баста алғашқы маңызды жеңісіне қол жеткізді, оның әскерлері Малин мен Антверпен арасындағы байланыс жолын тоқтатып тастады. Сол сияқты, 1585 жылғы наурыз айында қоршаудан шыққандардың капитуляциясымен аяқталған Брюссель қоршауы кезінде Баста қаланың блокадасын басқарды. Жыл соңында командир Шарль де Мансфельдтің бұйрығымен атты әскерін басқарды. 1589 жылы католиктер Парижді қайтарып алу үшін аттанғанда, Баста басқарған кавалерия испан армиясының арт жағын Генрих Наварраның күтпеген шабуылынан құтқарды. 1591 жылы Францияға оралып, Руанды қоршауға қатысты, кавалерияның бас командирі дәрежесінде болды. Алайда, жеке шайқаста сэр Роджер Уильямс оның мойнын кесіп, өлтіруге жақын болды. 1592 жылдың ақпанында ол Наварраны бас әскерінен бөліп, ханзада оның күштерінен қашуға үлкерді. Оған француз армиясының үлкен қауіп төнген Руан мен Нидерланды арасындағы байланысты қамтамасыз ету және Александр Фарнезе Каудебекте жарақат алғаннан кейін испандардың шегінуін қорғау міндеті жүктелді. 1596 жылы Парма герцогының қайтысынан кейін Баста көптеген итальяндық ханзадалардың тағдырына ілесіп, испандықтардан бас тартуға мәжбүр болды. Содан кейін Филипп II-нің ұсынысы бойынша император Рудольф II-нің қызметіне кірді. Рудольф II Бастаны жеңіл кавалерияның генералы етіп тағайындады және 1598 жылдың 16 ақпанында Алтын шұңқыр орденінің рыцары етті. Ол архиепископ Маттиа әскерінде генерал-майстер, кейіннен Жоғарғы Венгрияның вице-губернаторы, соңында Венгрия және Трансильвания армияларының қолбасшысы болды. Амброджио Меродио өзінің "Тарантина тарихында" оны "Осман армияларының қорқынышы" деп атады. Он жылдан астам Баста мажарлар, трансильвандықтар, влаштар және татарларға қарсы соғысып, империяның ең үздік генералдарының бірі ретінде танылды. 1597 жылы ол генерал Шварценбергпен бірге үш жыл бұрын түріктер басып алған Пападан босатылды. 1597 жылы Венгрияның вице-губернаторы болған кезінде империяға қарсы көтерілген Хуст қаласын қайтадан басып алды. Мираслау шайқасында Батыр Михаил Бастадан жеңілді, Михаил Бастамен дауды реттеу үшін император Рудольф II-ге жүгінуге мәжбүр болды. Оның басшылығымен Трансильванияның, Валахияның және Молдавияның бұрынғы билеушісі, оның одақтасы Михаил Батыл, Араньосгирес (қазіргі Кампия Турзи, Кампия Турзи) маңындағы Керестесмезо лагерінде өлтірілді, өйткені Баста оны жауапкершілік деп санайды. Бұл оқиға 1601 жылы 9 тамызда, Гуруслау шайқасында бірлескен жеңістен бірнеше күн өткен соң болды. Михаилдің өлтірілуінен және Баториге қарсы жеңісінен кейін Баста Трансильванияның әскери қолбасшысы болды, бірақ оның қатыгездігі халықтың наразылығына әкелді. Оның басшылығымен Трансильванияда әділетсіздік пен кісі өлтіру көбейді. Бұл қысқа мерзім ішінде Баста протестантизмді түп-тамырымен жоюға тырысты. Рим папасы мен император саясатының арқасында кальвинистік венгрлер мен секелилер, православиелік валахиялықтар мен сербтер, лютерандық сакстар кез келген қорлық-зомбылыққа ұшырады. Ұрыс-керіс пен оның аяусыз режимінен кейін Трансильванияда ашаршылық пен індет пайда болды. Сол кезде Рудольф II оны қолбасшылықтан шақырып алды, бұл Бастаның Трансильваниядан кетуіне және оны Батыс Венгриядағы Османдықтарға қарсы күреске тағайындауына әкелді (1604). Ол 10 000 жалдамалы әскерімен 80 000 османдыққа қарсы Эстергомды сәтті қорғады. Бочкаи көтерілісшілер әскері Бельгиойозоны қуғаннан кейін Рудольф Бастаны Батыс Венгриядан Партиумға көтерілісті басу үшін жіберді. 1604 жылдың қараша айында Баста Стефан Бочкаи басқарған күштерді екі рет жеңді (Бочкаи көтерілісін де қараңыз). Бочкаи соңында оның жабдықтауын тоқтатты және ол қыста Эпержеске қашып, тұтқынға түсті. Бірнеше айдан кейін Рудольф оны Жоғарғы Венгриядағы кен қалаларын (мысалы, Бестерцебаня), Моравияны және Австрияны Бочкаи тонаушы әскерлерінен қорғау үшін шақырып алды. 1605 жылдың шілдесінде ол Висеград, Эстергом және Эрсекүйварды Османдықтардан қорғау үшін жеткілікті жалдамалы әскерлерді ұстауға жеткілікті ақша алмады және Лалла Мехметтен жеңілді. Әскери комитет оған жеткілікті ақша бермеді, бірақ Рудольф II оны чех бароны етіп тағайындады. Сарай соғыстан шаршады және Вена және Зитваторок келісімдерінен кейін Бастаны жақтамай бастады, тіпті оған қарызын төлегісі келмеді. Ол сарайдан 380 000 талер қарыз талап етті (80 000 жалдамалы әскерлердің жалақысы оның жеке қаржатынан төленді). Соңғы 4 жылы ол төлем алмады және тіпті Әскери комитетке шақырылмады. Шығыс Еуропадағы соғыс тәжірибесінен кейін ол Прагаға келді. 17 сәуірде 1606 жылы Папа Павел V Венеция Республикасына қарсы тыйым салды. 26 ақпан 1607 жылы Баста қасиетті шіркеудің генерал-лейтенанты болып тағайындалды. Венециялық тыйым 21 сәуірде 1607 жылы алынғаннан кейін Баста ешқашан қолбасшылыққа тиімді түрде кірмейді. Баста 20 қарашада 1607 жылы Прагада қайтыс болды. Баста бірнеше әскери нұсқаулықтар жазды, ең танымалдары - "Il maestro di campo generale" (Вена, 1606) және өлімнен кейін жарық көрген "Il governo della cavalleria leggiera" (Вена, 1612). Екеуі де неміс және француз тілдеріне аударылды.

Basta was born to an Arbëreshë Albanian family. He is claimed to be born in La Rocca, modern day Roccaforzata, a village in Salento, Italy, however historical sources claim he was born in Ulpiano nel Monferrato. He was the son of Demetrius Basta, an Albanian Epirote who had fled the Ottoman conquest of the region to Italy, where he served the Spanish Empire. His father fought in the Piedmont countryside in the middle 1500s, and then in Flanders as commander of a cavalry regiment under the Duke of Alba. Very young, Basta became a soldier, and eventually got promoted to the rank of officer in a detachment commanded by Demetrio. Then after his father died, Basta served in a cavalry company run by his oldest brother Niccolò. In 1589, he married Anne de Liedekerke de Gavre, with whom he had 5 children: Charles, Georges, Demetrius, Ferdinand and Madeleine. He began his military career in Flanders, where the young officer impressed Don John of Austria, and gained the governorship of Nivelles. In 1577 he joined the forces of Alexander Farnese, Duke of Parma in Flanders. He led his army mainly on the French front during the War of the Three Henrys and the Catholic League. In 1584, Basta gained his first major victory when his troops were blocking communications between Malines and Antwerp. Similarly during the siege of Brussels which ended with a capitulation of the besiegers in March 1585, Basta led the blockade of the city. During the end of the year, the commander led the cavalry of the expeditionary body which at Charles de Mansfeld's orders When the Catholics, in 1589, marched to retake Paris, it was the cavalry led by Basta who rescued the back of the Spanish army from the sudden attack of Henry of Navarre. He returned to France in 1591, and partook in the siege of Rouen with the rank of Commander General of the cavalry. He however was almost killed by Sir Roger Williams, who sliced his neck in personal combat. In February 1592 he separated Navarre from his greater army and the prince fled capture by his forces. He was tasked with ensuring communications between Rouen and the Netherlands, which was massively threatened by the French army, and then protecting the retreat of the Spaniards after the injury of Alexander Farnese in Caudebec. In 1596, after the death of the Duke of Parma, Basta followed the fate of many Italian princes, and had to abandon the Spanish. He then went to the service of Emperor Rudolf II, on the recommendation of Philip II. Rudolph II named Basta general of his light cavalry and made him knight of the Order of the Golden Spur on February 16, 1598. He served as general master in the army of Archbishop Mattia, later deputy governor of Upper Hungary, and finally the commander of the armies of Hungary and Transylvania. Ambrogio Merodio in his Istoria Tarantina, calls him the "terror of Ottoman armies". For more than a decade, Basta fought against Hungarians, Transylvanians, Vlachs, and Tatars, gaining much fame as one as the best generals of the Empire. In 1597 he was released, together with General Schwarzenberg, from Pápa, which was conquered three years earlier by the Turks. In 1597, while he was deputy governor of Hungary, he recaptured the city of Huszt, which had rebelled against the Empire. At the Battle of Mirăslău, Michael the Brave was defeated by Basta, forcing Michael to appeal to the Emperor Rudolf II to mediate the dispute with Basta. Under his command, his ally Michael the Brave, the former ruler of Transylvania, Wallachia and Moldavia, was assassinated at Keresztesmező camp, near Aranyosgyéres (now Câmpia Turzii, Câmpia Turzii), because Basta considered him a liability. The event happened on 9 August 1601, only days after a joint victory in Battle of Guruslău. Following the murder of Michael and his victory over Báthory, Basta became military commander of Transylvania, but his cruelty led to public discontent. Under his leadership, iniquities and murders multiplied throughout Transylvania. During this brief period, Basta tried to uproot Protestantism. Following Papal and Imperial policy, Calvinist Hungarians and Székelys, Orthodox Wallachians and Serbs, and Lutheran Saxons were subject to any kind of abuse. Following years of warfare and his ruthless regime, famine and plague appeared in Transylvania. At that time Rudolf II decided to recall him from command, leading to Basta's departure from Transylvania and put him in charge to fight against the Ottomans of West Hungary(1604). He successfully defended Esztergom with his 10,000 mercenaries against 80,000 Ottomans. After Bocskai's uprisen army chased away Belgiojoso, Rudolph sent Basta from West Hungary to the Partium to suppress the uprising. In November 1604 Basta twice defeated forces led by Stephen Bocskai (see also: Bocskai Uprising). Bocskai at the end cut his supplies and he had to withdraw in winter to Eperjes where he got trapped. After some months Rudolph called him back to defend at first the mine towns (e. g. Besztercebánya) in Upper Hungary, Moravia and Austria against Bocskai's looting armies. In July 1605 he did not get enough money to keep up enough mercenaries to defend Visegrád, Esztergom and Érsekújvár against the Ottomans and was defeated by Lalla Mehmed. The Military Committee didn't supply him enough money but Rudolph II made him a Czech baron to compensate. The court became tired of the war and they started pushing aside Basta after the Treaty of Vienna and Treaty of Zsitvatorok, and even didn't want to pay him their debt. He claimed 380,000 Thaler debt from the court (80 000 wages of mercenaries came from his own pocket). His last 4 years he did not get his payment and was not even invited to the Military Committee. After his experiences of warfare in Eastern Europe he went to Prague. On April 17, 1606, Pope Paul V pronounced an interdict against the Republic of Venice. On February 26, 1607, Basta was named lieutenant general of the Holy Church. The Venetian interdict having been canceled on April 21, 1607, Basta will never take command effectively. Basta died in Prague on November 20, 1607. Basta wrote several military manuals, the best known of which are his Il maestro di campo generale (Venice 1606), and his posthumous work Il governo della cavalleria leggiera (Venice 1612). Both were translated into German and into French.

Салымдар мен әскери стиль

Баста - семсер мен қалқаннан қаруға көшу кезеңінде дүниеге келді. Ал ат әскері жандармнан жылдамдығымен бағаланатын жеңіл және қарулы атты әскерге ауысты. Әкесінің ықпалымен ол әскердің ережелері мен заңдарын қатаң сақтады. Парма герцогы Александр үшін жұмыс істеген кезде ол ат әскерінің қару-жарағын жаңарту мен қайта құруға жауапты болды. Бірақ, ерте жылдары Баста жеке әдісімен "қозғалмалы құрылымдарды" сынап көрді, олар әскердің алдыңғы қатарында итеріліп, шағын және көптеген атты әскер топтарын құрады, осылайша үздіксіз қозғалыста толық "таж" жасады; Бұл әдіс әскерге кенеттен күшті соққы беруге мүмкіндік берді және Франция ауылдарында нәтижесін берді. Жеңіл атты әскерді басқару, әрине, Бастаның ең маңызды еңбегі, себебі ол Еуропадағы жеңіл атты әскердің алғашқы рет жүйеленген регламентін білдіреді. Бастаның теориялары атты әскердің бұрынғы әскери тактикаға сәйкес жаяу әскермен тығыз байланысынан ажырауына әкелді. Бір жағынан, Бастаның жұмысы, әсіресе жеңіл атты әскердің "әскерлердің шәкірті" деген ұғымында және атты әскердің қозғалыстарын басқа қару түрлерімен үнемі үйлестіру қажеттілігінде, келешектегі дамуларға көрегендік танытты: Бұл теориялар Раймондо Монтекукколиге әсер етті. Баста атты әскер офицерлерін таңдауды ақсүйек атақтарына емес, әскердегі әртүрлі шендер бойынша меритократиялық тәжірибеден өтуге қатысты қызықты пікірлер айтады. Ол капитанның барлық офицерлерге толық билік етуін қалайды, "бірақ әрқашан комиссардың кеңесімен"; Лейтенантқа "әскерлерге сенім мен беделді" кепілдендіретін жетілген жас талап етіледі; Жастар ізденіс пен ерлік рухымен байрақ көтергіштер болуы керек. Байрақ көтергендер "басқалардың басшылығын өздері ұстауы керек". Баста әскерлерді қаруландыру мәселесіне ерекше назар аударады. Бландербус иық белбеуімен алып жүруге арналған арбуспен және қысқа қылышпен жабдықталуы керек, бұл итальян мектебінің талабына сәйкес, кесуден гөрі ұшымен уақтылы және тиімдірек соғуға мүмкіндік береді. Бландербус сапында жас және денелі болуы керек, Баста фламандтықтарды ең жақсы деп санайды, ал итальяндықтар жаяу әскерді артық көреді. Бастаның айтуынша, найзагерлерді қорғаудың негізгі қасиеті – "жылдамдық және соқтығысу жылдамдығы, яғни жылдамдықпен біріктірілген масса" болуы керек. Қарудың бронясы – найзадан басқа, ұшымен және қысқа қылышпен соғуға арналған ұштар, ол "қайта шегіну кезінде үлкен пайда әкелуі мүмкін". "Тұрғын үй ережелері" бойынша Баста бұрыннан Алессандро Фарнезе айтқан ережелерді түсіндіреді: комиссар. Ол топографиялық зерттеулер жүргізуі және "forier major" көмегімен барлық логистикалық мәселелерді шешуі керек, сондай-ақ күн мен түннің теңелуін қадағалау жүйесін қамтамасыз етуі керек. Тағы бір маңызды тарау – алыстан көруге арналған, Баста бұл атты әскердің негізгі міндеттерінің бірі екенін атап көрсетеді. Бұл бөлімде ол жаудың үлкен әскерін таңғалдыру үшін әртүрлі процедураларды өте нақты түрде сипаттайды. Әсіресе, ол Голландия мен Франциядағы жеке тәжірибесін айтады, бірақ кавалерияның осы түрін енгізу еңбегін Альба герцогына жатқызады. Соңында, Баста жеңіл атты әскердің ұрыстағы тактикалық ұйымдастырылуымен айналысады, саптармен, шахмат тақтасында, бағандарда айдың пішінін ұсынады, манипулятивті емес.

Basta was born into a period of transition from the tradition sword and shield to the gun. And cavalry switched from the Gendarme to lighter and armed cavalrymen, which valued quick cavalry charges. Due to influence from his father, he was a very strict observer of the rules, and the laws of a militia. When he worked for Alexander, Duke of Parma he was responsible for the renewal and restructuring of the cavalry weapon. However, during his early years, Basta experimented with his personal method of "mobile sculptures", which were small and numerous groups of cavalrymen who pushed in the forefront of the army, so as to create a complete "crown" in continuous movement; The method assured the army of sudden destructive capability and gave fruit in the French countryside. The government of light cavalry is doubtless the most important work of Basta, as it represents the first organic regulation of light cavalry in Europe. Basta's theories led to the cavalry being released from its close ties with infantry, according to previous military tactics. To a degree, Basta's work is also largely anticipatory of further developments, especially in the concept of light cavalry being "the pupil of the armies" and in the reiterated need for a constant coordination of cavalry movements with those of other weapons : Theories, which influenced Raimondo Montecuccoli. Interesting remarks are made by Basta regarding the choice of cavalry officers to be performed not according to the nobility titles, but on a more meritocratic internship through the various degrees of the militia. He wants the captain to have absolute authority over all officers, "but always with the advice of the commissioner"; For the lieutenant requires a mature age, which can guarantee "credit and authority on the soldiers"; Young people must be standard bearers, for the pursuit and adventurous spirit. Those carrying the banner must "have in their heads the guidance of all the others." Particular care is given by Basta to the question of the armament of soldiers. The Blunderbuss should be equipped with an arbutus to carry with shoulder strap and a short sword, which allows to hit the tip, more timely and more effectively, according to the dictation of the Italian school, rather than cutting. Among the Blunderbuss, who must be young and robust in shape, Basta values particularly Flemish to be best, not Italians, who prefer military in infantry. The main quality of the lancers' wards must be, according to Basta, "velocity and collision velocity, i. e. velocity joint mass"; The gun armor is, besides the spear, a short sword for tip and picks that "can greatly benefit in retreat." On the "rules of residence", Basta illustrates the rules already dictated by Alessandro Farnese: the commissioner. It has to carry out topographic surveys and deal with all the logistical problems with the help of a "forier major", also providing the surveillance system for the equinox. Another important chapter is the one devoted to remote viewing, which Basta underlines as one of the main tasks of the cavalry. In this part, he sets out with great precision the various procedures to be followed to surprise a large army of enemies. Especially of personal experiences in the Netherlands and France, although he attributes the merit of introducing this use of cavalry to the Duke of Alba. Finally, Basta deals with the tactical organization of light cavalry in combat, recommending the crescent moon, rather than the manipulative ones, in lines, in chessboard, in columns.