Питер Барри Райан: Канадский пионер Формулы-1

Кіріспе

Питер Барри Райан (10 маусым 1940 жылы Филадельфия, Пенсильвания, АҚШ – 2 шілде 1962 жылы Париж, Франция) – американдық туған канадалық автокөлік жарысшысы, Монт-Тремблант, Квебек қаласынан шыққан. Оның Формула-1 мансабы қысқа болды. Ол бір Гран-приге қатысты, 1961 жылғы АҚШ Гран-присінде Уоткинс-Гленде тоғызыншы орынды алды. Ол чемпионат ұпайларын жинамады. Дегенмен, ол Формула-1 Гран-присіне қатысқан алғашқы канадалық атанды.

Мансап

Райан алғаш рет 1957 жылы Невада штатындағы Маунт-Роуз қаласында өткен Ұлттық шаңғы федерациясының жасөспірімдер арасындағы таудан сырға түсу чемпионатында жеңіске жетіп, шаңғышы ретінде көзге түсті. "Райан жеңіске жеткеннен кейін американдықтар канадалықтардың американдық чемпионатта жеңе алмайтынына наразылық білдірді". Наразылық қабылданбады. Оның Олимпиадаға қатысу перспективасы соншалықты жоғары болғандықтан, қай елдің атынан өнер қажеттігі туралы дау туды. Американдықтар оның: "әкесі, қазір қайтыс болған Джозеф П. Райан және анасы сияқты АҚШ-та туғанын" мәлімдеді. Райан Канада құрамасына басымдық беретінін былай білдірді: "Ол Канада үшін шаңғы тебуге ниеттенсе де, американдық азаматтығынан бас тартқысы келмейді". "Талантты шаңғышы Райан 1959 жылы шаңғыдан құлап, екі аяғы сынғаннан кейін автоспортқа ауысты". 1959 жылғы 25 сәуірде Competition Press журналына жазған Денис МакКлаггеж: "Монт-Трембланттан келген Райан Берни Вилдің ұқыпты сақталған ескі 550 Porsche-ін сатып алып, спорттық автокөлік жарысына қатыса бастады. 19 жастағы Питер таудан сырға түсуде шебер, шаңғы жарыстарында тәжірибелі". Райанның жетістіктері Канада, АҚШ және Нассаудағы спорттық автокөлік жарыстарында болды. 1960 жылғы 1 қазанда Райан Роджер Пенскемен бірге Porsche RS60 машинасымен Канаданың Онтарио штатындағы Харевудтағы алты сағаттық "Күн бату Гран-присінде" жеңіске жетті. Келесі аптада Райан Нью-Йорк штатының Уоткинс-Глен қаласында 230 мильдік Formula Libre жол жарысына қатысты. Іліккенде ол "ағылшын Рой Сальвадориден бесінші орынды алып, күндізгі жарыстың сенсациясына айналды". Одан бұрын Стерлинг Мосс, Джек Брэбхам, Жоаким Бонье және Оливье Гендебиен болды. Ол Билл Садлердің "Формула Либре" арнайы машинасымен, "Формула Феросиус" деп аталған, артқы моторлы бір орындық машинамен жүргізіп, 56-шы айналымда моторы бұзылып қалды. 1961 жылғы 25 наурызда Себрингте Райан Франсис Брэдли мен Людвиг Хеймратпен бірге Флорида халықаралық 12 сағаттық төзімділік Гран-присінде сегізінші орынды иеленді. 1961 жылғы маусымда Райан Моспорттағы жарыстан бас тартты. Ол "Моссқа ең қатты қарсылық көрсетуі күтілді, бірақ қатыспады. Ол соңғы сәтте бас тартты. Америка спорттық автокөлік клубының мүшесі Райан, жарысқа қатысса, АҚШ-тағы әуесқой статусын жоғалтады деп қорқыды. SCCA өзінің мүшелеріне жүлделі ақша берілгендіктен, Канада жарысына қатыспауға бұйырды". 1961 жылғы шілдеде Питер Райан (Комсток Садлер Шевроле) Медоудейл Гран-присін бастап келе жатқанда Роджер Пенске (Мазерати құс қашағы Телар Специал): "18-ші айналымда оған арттан соқты". Райан көшбасшылықты сақтап, айналып өткеннен кейін екінші орынға көтерілді. 1961 жылғы 6 тамызда Райан Нью-Йорк штатының Бриджгемптон қаласында Формула-Юниорлар арасындағы Вандербильт кубогын жеңіп алды, ол Lotus 20 машинасымен сағатына орташа есеппен 87,95 миль жылдамдықпен жүргізді. Райан 1961 жылғы 30 қыркүйекте Моспортта өткен Lotus Monte Carlo Climax машинасымен Канаданың тұңғыш Гран-присінің жеңімпазы болды, ол сол кезде чемпионатқа кірмейтін спорттық автокөлік жарысы болды. Сол күні екінші орынды Педро Родригес (Ferrari V12) және үшінші орынды Стерлинг Мосс (Lotus Monte Carlo) иеленді. Моспорттағы жеңісінен кейін Колин Чэпмен 1961 жылғы АҚШ Гран-присінде Лотус машинасымен жүргізуге шақыру жасады. 1962 жылғы 11 ақпанда Дейтонадағы алғашқы 3 сағаттық Daytona Continental GT және спорттық автокөлік жарысында Райан Рикардо Родригеспен бірге 3.0 литрлік Ferrari машинасымен жалпы 15-орында аяқтады. Алдыңғы күні ол Формула-20 машинасымен "Лурани" жарысында бесінші орынға ие болды. 1962 жылғы 24 наурызда Себрингте Райан Джон Фулппен бірге Флорида халықаралық 12 сағаттық төзімділік Гран-присінде 13-ші орынды иеленді, ол North American Racing Team үшін Ferrari 248 SP машинасымен жүргізді. 1962 жылға арналған заводтық Lotus Formula Junior машинасымен жүргізу ұсынысы іске аспады: "Жас канадалық-америкалық, қатты көңілі қалды, алдағы маусымға қандай шаралар жасалатынын білу үшін Англияға барды". 1962 жылы 27 мамырда Райан Пол Хокинспен бірге Нюрбургрингтегі спорттық автокөлік жарысында "Lotus" командасының "Lotus 23" машинасымен жарысты. Машина қызып кетіп, жарысқа қатыса алмады. 1962 жылғы 2 маусымда Монакода Райан FJ Lotus машинасымен қызу жарыста жеңіске жетіп, финалда он бірінші орынды иеленді. Денис Дженкинсон: "Иан Уокер Лотос-Джуниорс командасында болған канадалық Райан мен Спенстің жүргізушілік қабілеті өте әсерлі болды" деп жазды. 1962 жылғы 11 маусымда Англияның Мэллори Парк қаласында Райан FJ Lotus машинасымен жүргізді: "Формула-Джуниор" жарысында Питер Райан Еуропадағы беделін арттырып, бүкіл жарыс бойы Питер Арунделлдің заводтық Lotus машинасымен бірге жүрді, содан кейін 28-ші айналымда оны озуға сәті түсіп, бір секундтық үстемдікпен жеңіске жетті". Райан 1962 жылғы 23 және 24 маусымда Ле-Мандағы дебютін жасады, ол John 'Buck' Fulpпен бірге #18 NART Ferrari 250 TRI/61 машинасымен жарысты. Машина 150 айналымды және 15 сағатты аяқтады, содан кейін Райан оны құлатты. "Кешірімді Питер Райан өзінің Ferrari-ін Мюльсан құмдығына кіргізіп, көп уақыт бойы қазды, содан кейін бас тартты".

Ryan first came to prominence as a skier, winning the National Ski Association's junior downhill championship at Mount Rose, Nevada, in 1957. "Immediately after Ryan's victory, Americans protested that Canadians could not win an American championship." The protest was disallowed. His Olympic prospects were such that a dispute arose as to which country he should represent. The Americans asserted that he: "was born in the United States as were his father, the late Joseph P. Ryan, and his mother." Ryan expressed a preference for the Canadian team: "But while he would like to ski for Canada, he wouldn't care to give up his American citizenship." "An outstanding skier, Ryan shifted to auto racing in 1959 after a ski crackup in which both his legs were broken." On April 25, 1959, Denise McCluggage, writing in Competition Press, reported: "Peter Ryan of the Mont Tremblant Ryans bought Bernie Vihl's beautifully kept old 550 Porsche in which to take up racing sports car racing that is. Peter at 19, is an old hand at ski racing being a downhill expert." Ryan's successes came in sports cars racing in Canada, the US and Nassau. On October 1, 1960, Ryan co drove with Roger Penske in a Porsche RS60 to win the six hour Sundown Grand Prix at Harewood, in Ontario, Canada. The next week Ryan was entered in the 230 mile Formula Libre road race at Watkins Glen, New York. In qualifying he was "the surprise of the day, taking the fifth position over England's Roy Salvadori." Ahead of him were Stirling Moss, Jack Brabham, Joakim Bonnier and Olivier Gendebien. He was driving Bill Sadler's Formula Libre special, known as "Formula Ferocious," a rear engined single seater device, when his motor blew on lap 56. At Sebring on March 25, 1961, Ryan, teamed with Frances Bradley and Ludwig Heimrath, finished eighth overall in the Florida International 12 Hour Grand Prix of Endurance, driving a Porsche RS. In June 1961 Ryan withdrew from a race at Mosport. He "was expected to give Moss his stiffest competition, but did not compete. He withdrew at the last minute. Ryan, a member of the Sports Car Club of America, feared he would lose his amateur status in the United States if he entered the race. The S. C. C. A. ordered its members not to compete in the Canadian race because prize money was being given." In July 1961 Peter Ryan (Comstock Sadler Chevrolet) was leading the Meadowdale Grand Prix when Roger Penske (Maserati birdcage Telar Special): "banged into him from the rear on the 18th lap." Ryan clung on to the lead, but after spinning recovered to finish second. On August 6, 1961, Ryan won the Vanderbilt Cup for Formula Junior cars at Bridgehampton, New York, driving a Lotus 20, averaging 87.95 miles an hour. Ryan was the winner of the inaugural Canadian Grand Prix, in a Lotus Monte Carlo Climax, held at Mosport on September 30, 1961, when it was a non Championship sports car race. Second that day was Pedro Rodriguez (Ferrari V12) and third Stirling Moss (Lotus Monte Carlo). The win at Mosport led to an invitation from Colin Chapman to drive a Lotus in the 1961 United States Grand Prix. In the first 3 hr Daytona Continental GT and sports car race at Daytona on February 11, 1962, Ryan finished 15th overall, sharing a Ferrari 3.0 litre with Ricardo Rodriguez. The previous day he had finished fifth in the Lurani Trophy Race for Formula Junior cars, driving a Lotus 20. At Sebring on March 24, 1962, Ryan, teamed with John Fulp, finished thirteenth overall in the Florida International 12 Hour Grand Prix of Endurance, driving a Ferrari 248 SP for the North American Racing Team. An offer of a factory Lotus Formula Junior drive in Europe for 1962 did not materialise: "The young Canadian American, bitterly disappointed, has gone to England to see what arrangements can be made for the coming season." "Placed under a three year contract by Team Lotus he was lent to the Ian Walker Racing Team for the 1962 season, " On May 27, 1962, Ryan was teamed with Paul Hawkins in an Ian Walker Racing Team Lotus 23 at the Nurburgring 1,000 km sports car race. The car suffered from overheating and was unplaced. At Monaco on June 2, 1962, Ryan won a heat race in an FJ Lotus, finishing eleventh in the final. Denis Jenkinson commented: "The driving of Ryan, the Canadian, and Spence, both in Ian Walker Lotus Juniors, was very impressive, " At Mallory Park, England, on June 11, 1962, Ryan drove an FJ Lotus: "The Formula Junior event saw Peter Ryan adding to his growing reputation in Europe by tailing Peter Arundell's works Lotus for the whole race, then nipping through on lap 28 to win by a second." Ryan made his Le Mans debut on June 23 and 24, 1962, partnered by John 'Buck' Fulp, driving the #18 NART Ferrari 250 TRI/61. The car completed 150 laps and 15 hours when it was crashed by Ryan. "Poor Peter Ryan put his Ferrari in the sandbank at Mulsanne and dug for ages before giving up, "

Райанның соңғы жарысы 1962 жылғы 2 шілдеде Реймсте өткен Coupe Internationale des Juniors Formula Junior жарысы болды. "Сағат 10-да басталган, жартылай бос трассадағы алғашқы іліккенде Питер Райанның Ian Walker Lotus, Билл Моссның Gemini, Гарднердің Brabham және Лавтың Cooper машиналары арасында қызыл жарыс болды, Арунделлдің Lotus машинасы олардан сәл қалып қойды. Бұл күрес 5-ші айналымға дейін жалғасты, содан кейін Райанның Lotus машинасы мен Билл Моссның Gemini машинасы Гюкске жақын, өте жылдам оң жақ бұрылыстан шығарда соқтығысты. Екі машина да жолдан шығып, толығымен қирады; Билл Мосс жеңіл жарақат алды, бірақ Райан ауыр жарақатпен ауруханаға жеткізілді". Ол ауруханада алған жарақатынан қайтыс болды. Peter Garnier, Autocar журналында Райан туралы былай деді: "Британдық және континенталдық трассалардағы өте қысқа уақыт ішінде ол өте дағдылы және жылдам екенін дәлелдеді, сонымен қатар жақсы драйвердің белгісі болатын өрттің ұшқынына ие болды". Питер Райан 1993 жылы Канада Моторспорт Даңқына енгізілді.