Кіріспе
Луиза Савойская (11 қыркүйек 1476 – 22 қыркүйек 1531) – француз ақсұлуы және регент, өз құқығымен Аувернь және Бурбон герцогинясы, Немур герцогинясы, король Франциск I және Наварраның Маргаритасының анасы. Ол саяси тұрғыда белсенді болды және ұлының болмаған кезінде 1515, 1525–1526 және 1529 жылдары Францияның регенті қызметін атқарды.
Louise of Savoy (11 September 1476 – 22 September 1531) was a French noble and regent, Duchess suo jure of Auvergne and Bourbon, Duchess of Nemours and the mother of King Francis I and Marguerite of Navarre. She was politically active and served as the regent of France in 1515, in 1525–1526 and in 1529, during the absence of her son.
Отбасы және ерте өмірі
Савойя Луизасы Понт-д'Айнда дүниеге келді, Савойя герцогы Филипп II және оның бірінші әйелі Маргарет Бурбонның үлкен қызы. Оның ағасы, Савойя герцогы Филипбер II, әкесінен кейін герцогтықты басқарды және Савой әулетінің басшысы болды. Одан кейін олардың жартылай бауыры Карл III Савойя герцогы билікке келді. Анасы жеті жасында қайтыс болғандықтан, оны Францияның регенті, ағасы Карл VIII-нің қамқоршысы Анн де Божо тәрбиеледі. Амбоазда ол жас патшаға күйеге берілген және кейінірек ондаған жылдардан соң бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізетін Австриялық Маргаретпен (Максимилиан мен Бургундиялық Марияның қызы) кездесті.
Неке
Он бір жасында Луиза 1488 жылдың 16 ақпанында Парижде Ангулем графы, Шарль Орлеанға тұрмысқа шықты. Бірақ онымен бірге өмір сүре бастағаны 15 жасқа келгенде болды. Шарльдің Жанна ле Контеден тағы бір заңды емес қызы Суверен болды, ол да Ангулем сарайында тұрды. Кейіннен ол күйеуінің заңды емес балаларына үйлену тойларын ұйымдастырды. Ол отбасымен бірге күйеуінің туысы Людовик XII патша таққа отырған кезде сарайға көшті. Луиза саясат пен дипломатияның қыр-сырын жақсы білді, сонымен қатар Ренессанс Италиясындағы өнер мен ғылымның жетістіктеріне үлкен қызығушылық танытты. Ол балаларының итальяндық Ренессанс рухында тәрбиеленуіне көңіл бөлді, бұған итальяндық дін қызметшісі Кристофоро Нумай да көмектесті. Ол Франциск үшін арнайы кітаптар тапсырып, оған итальян және испан тілдерін үйретті. 1505 жылы Людовик XII ауырғанда, Франциск мұрагер болып, Луиза мен оның әйелі Анна Бретань регенттік кеңесіне енуі керек деп шешті. Бірақ ол жазылып кетті, ал Франциск патшаның сүйіктісіне айналды, соңында 1514 жылдың 8 мамырында оған қызы Клодты үйлендірді. Осы үйленуден кейін Людовик XII Францискты өзінің мұрагері деп жариялады.
Патшаның анасы
1515 жылдың 1 қаңтарында Людовик XII қайтыс болған соң Франциск Франция патшасы болды. 1515 жылдың 4 ақпанында Луиза Ангулем герцогинясы, ал 15 сәуірде Анжу герцогинясы аталды.
Бурбон мұрасы
Оның анасы Бурбон әулетінің негізгі тармағының соңғы герцогтерінің қарындасы болғандықтан, 1521 жылы Бурбон герцогинясы Сюзанның қайтысынан кейін Луиза, туғандық байланысының жақындығына сүйене отырып, Аувернь герцогтігіне және Бурбонның басқа да иеліктеріне талапкерлік етті. Бұл оны (оның ұлының қолдауымен) Сюзанның жесірі, Бурбон герцогы Шарль III-ке қарсы күреске түсірді. Ол Бурбон мұрасы мәселесін шешу үшін оған үйленуді ұсынды. Шарль оның ұсынысын қорлап, қабылдамағаннан кейін Луиза оны құлатпаққа тырысты. Бұл Шарльдің жер аударылуына және корольге қарсы соғыс арқылы жоғалтқан мәртебесін қайтаруға жасаған әрекетіне әкелді. Ол 1527 жылы жоғалтқан жерлері мен титулдарына қайта ие бола алмады. Луиза Ауверньді тәркілеуден қайтарып алып, ұлының атынан герцогиня атанды.
Регент
Савойя Луизасы, әсіресе оның билігінің алғашқы жылдарында ұлының атынан саяси белсенділік танытты. Ол қатыспаған кезде, оның атынан регенттік қызметін атқарды. Луиза 1515 жылы король Италиядағы соғыста болғанда, сондай-ақ 1525 жылдан 1526 жылға дейін, король соғыста болғанда және Испанияда тұтқынға алынғанда Францияның регенті болды. 1524 жылы ол өзінің қызметшісі Жан Жоахим де Пассаноны Лондонға бітім шарты бойынша кардинал Вользимен бейресми келіссөздер жүргізу үшін жіберді. Келіссөздер сәтті аяқталмады, бірақ олар келесі жылы Море шартының жасалуына жағдай жасаған болуы мүмкін. Ол Осман империясымен достық қарым-қатынас орнатып, Сулейманға көмек сұрап миссия жіберді, алайда Боснияда жолда олардың із-жайы суырды. 1525 жылдың желтоқсанында Иоанн Франгипани басқаратын екінші миссия жіберілді, ол Осман империясының астанасы Константинопольге жетіп, король Франциск I-ді босату және Габсбургтерге шабуыл жасау туралы құпия хаттар жеткізді. Франгипани 1526 жылдың 6 ақпанында Сулейманнан жағымды жауап алып, франко-османдық одақтың алғашқы қадамдарын қадамына түсірді. Ол қайтыс болғаннан кейін оның иеліктері, Оверньті қоса алғанда, корольдікке қосылды. Қызы Маргарита (Наварра патшайымы) және немересі Жанна д'Альбрет арқылы ол Францияның Бурбон патшаларының арғы атасы болып табылады, өйткені оның шөбересі Генрих Наварра Франция королі Генрих IV болды.