Кіріспе

Бурбон әулетінің кадеттік тармағы

Бурбон-Конде әулеті (buʁbɔ̃ kɔ̃de), Конде-ан-Бри (қазіргі Эна департаменті) есімімен аталып, француз князьдік үйі және Бурбон әулетінің кадеттік тармағы. Әулет атауы бастапқыда 1557 жылы француз протестант көшбасшысы Луи де Бурбон (1530–1569) – Франция королі Генрих IV-нің інісі, алған Конде князы (французша: prince de Condé) атағынан шыққан және оның еркек ұрпақтары тарапынан жалғастырылған. Бұл әулет 1830 жылы оның сегізінші буын ұрпағы Луи Анри Жозеф де Бурбон еркек мұрагерсіз қайтыс болғанда тоқтап қалды. Князьдік атақ 1866 жылы қайтыс болған Луи д'Орлеан, Конде князі, соңғы рет иеленді.

Тарих

Конде ханзадалары Вендом әулетінен таратылған – қазіргі Бурбон әулетінің алғашқы аталары. Кондеде ешқашан тәуелсіз немесе қарастырылған княздық болған емес. Бұл атау Луи қабылдаған титулдың жергілікті негізі ғана болды, ол әкесінен, Карл IV де Бурбоннан, Вендом герцогінен (1489–1537) Шампаньдегі Конде-ан-Бри иелігін мұрагерлік еткен, ол Конде сарайынан және Паристен шамамен елу шақырым шығысқа қарай орналасқан онға жуық ауылдан тұрады. Бұл иелік алдымен Авенес әулетіне, содан кейін Сент-Поль графтарына өткен. 1487 жылы Мария де Люксембург Сент-Поль Вендом графы Франсуаға (1470–1495) үйленген кезде Конде-ан-Бри Бурбон-Вендом әулетінің мүлігінің бір бөлігіне айналды.

Бурбон герцогы

1527 жылы Бурбон герцогтарының құрып кетуінен кейін Франсуадың ұлы Карл (1489–1537) Бурбон үйінің басшысы болды. Бұл үй өзінің еркек желісін Францияның әйгілі королі Людовик IX-ның кіші ұлы Роберт, Клермон графы (1256–1318) арқылы жалғастырады. Карл Вандомның ұлдарының үлкені Антуан әйелі арқылы Наварра патшасы атанды және Генрих IV-тің әкесі болды. Ең кіші ұлы Луиге Мео, Ноген, Конде және Сойсонс иеліктері мұра ретінде берілді. 1557 жылғы 15 қаңтарда Луи парламенттік құжатта Конде принці деп аталды. Олар, қанды патшалардың принцтері ретіндегі мәртебесінен басқа ешқандай заңды билігі болмаса да, келесі үш ғасыр бойы осы атауды сақтап келді. Оның орнын ұлы Генрих I де Бурбон, Конде принці басады. Бірінші принц Людовик Конде иелігін өзінің кіші ұлы Сойсонс графы Шарльге (1566–1612) сыйлады. Шарльдің жалғыз ұлы Луи (1604–1641) 1624 жылы Конде мен Сойсонды Савойя және Орлеан-Лонгвиль әулеттеріне үйленген әйел мұрагерлерге қалдырды.

М. Ле Принс

1589 жылы Генрих IV Бурбон Франция тағына отырғанда, оның бірінші туысы, Конде ханзадасы Генрих (1588–1646) 1601 жылға дейін тақтың мұрагері болды. Генрихтің ұрпақтары кейін корольдік отбасының дофині, Fils de France және petits fils de France ішіндегі жоғары лауазымдарды иеленгенімен, 1589 жылдан 1709 жылға дейін Конде князьдері корольдік қанның бірінші князі (premier prince du sang royal) шеніне ие болды, оған кіріс, басымдық және рәсімдік артықшылықтар (мысалы, сарайда «Мсье ле принц» деп аталу құқығы) қоса берілді. Алайда, 1710 жылы премьер-принц лауазымы Орлеан герцогтарына көшті, сондықтан жетінші принц Людовик III (1668–1710) бұл атауды пайдаланудан бас тартып, оның орнына тұқым қуалайтын Бурбон герцогы атағымен танылуды жөн көрді, бұл оған «Мсье ле Дюк» деп аталу құқығын сақтап қалды. Кейінгі мұрагерлер де князьдік атаққа қарағанда герцог атағын артық көреді.

Кейін

1709 жылы Генрих III Жюль де Бурбон қайтыс болғаннан кейін, Конде әулеті сарайға үнемі қатысып тұрды. Луи де Бурбон Конде (сол кезде Бурбон герцогы деп танылатын) 1685 жылы Франция королі Людовик XIV-нің және Франсуаза Атенаис, Монтеспан маркизасының заңды қызы Луиза Франсуаза де Бурбонға үйленді. Олардың көп балалары болды және Конде титулы мен жерлеріне мұрагер шығарды. Олардың ұлы – Луи Анри де Бурбон Конде, Бурбон герцогы. Ол тыныш өмір сүрді және 1723 жылы премьер-принц ду-санг шенінен айырылғаннан кейін сарайда «Мсье ле Дюк» деп танылды. Оның қайтысынан кейін әулет сарай өмірінен бойын тіктіді, бірақ Людовик Жозеф де Бурбон, Конде принці, революция кезінде тұтқындалған кузені Людовик XVI-ны қолдау үшін құрылған Конде армиясын құруда маңызды рөл атқарды. Ол бұл титулды ең ұзақ – жетпіс сегіз жыл бойы иеленді. Оның ұлы Луи Филипп II д’Орлеанның қарындасына, «Филипп Эгалите» деп танылған әйелге үйленді. Оның есімі Луиза Мари Тереза Батильда д’Орлеан еді. Ол Конде әулетінің соңғы ханшайымы және Энгьен герцогы титулын алған Луи Антуан Анри де Бурбон Конденің анасы болды. Ол Франция королі Наполеон I Винсенн қамалында өлімге кесілді. Энгьен герцогы, Конде әулетінің мұрагері қайтыс болғаннан кейін, оның әкесі титулдың соңғы иесі болды. 1830 жылы қайтыс болғаннан кейін Конде жерлері соңғы ханзаданың туысы Анри Эужен Филипп Луи д’Орлеан, Омаль герцогына өтті, ал оның үлкен ұлы Луи кейіннен әкесінен титул алғаннан кейін Конде принці болды.

Адрестік стильдер

Конде ханзадаларының үлкен ұлдары Энгьен герцогы атағын қолданды және 1709 жылдан кейін әкелері Бурбон герцогы болғаннан бастап, бұл атақ қолданудан қалды, оларға «месье ле герцог» деп үн қозды. Конде ханзадалары Конти ханзадаларының (1629–1814 жылдары гүлденген) және Сойсонс графтарының (1566–1641 жылдары) әулеттік тармақтарының тікелей аталары болды. Бурбон әулетінің осы тармақтарының ұлдары мен қыздары «принцтер мен принцессалар» дәрежесіне ие болғанымен, Францияда олар өз аттарының алдына «принц» немесе «принцесса» сөздерін қою қалыптасқан жоқ. Керісінше, ұлдары француз ақсүйектер атағын (граф немесе герцог) алып, оған өздерінің иеленген жерлерінің атын қосты (мысалы, Шарло графтығы), ал үйленбеген қыздары әкелерінің кішігірім мүліктерінің бірін артықсыздау атау ретінде пайдаланды (мысалы, Мадмуазель де Клермон).

Отбасылық тұрғын үйлер

Конде үйі 1610 жылы Конде отбасының Париждегі негізгі орны болды, ол қазіргі Париждегі 6-шы округте орналасқан. 1722 жылы Конде ханзадасы Людовик III-нің әйелі Луиза Франсуаза де Бурбон 1764 жылы Конде отбасының басты париждік резиденциясы болған Бурбон сарайының құрылысын бастады. Олар 1770 жылы Конде үйін корольге сатты, ал ол 1780 жылдары бұрынғы Одеон деп аталған театр маңындағы жаңа ауданға орын беру үшін бұзылды. Париждің тағы бір мүлігі, бүгінде Hôtel de Bourbon Condé (12 rue Monsieur) деп белгілі, 1780 мен 1789 жылдар аралығында Луиза Аделаида де Бурбон Конде салған және пайдаланған. Отбасы Париждің за пределами бірнеше резиденцияларға ие болды – Пикардиядағы Конде-ан-Бридегі Конде қамалы, олар 1624 жылы одан бас тартты; 1548 жылдан бастап Сент-Андре маршалы үшін салынған Валерь қамалы, 1564 жылы Луи I де Бурбон Конде сатып алып, 1747 жылға дейін отбасының меншігінде болды; және 1484 жылдан 1632 жылға дейін Монморенси отбасының меншігінде болған, кейін Конде отбасының иелігіне өткен Шантильли қамалы. Соңғысы Гранд Конде соттан шеттеген кездегі үйі болды және 1671 жылы Франция королі Людовик XIV құрметіне берілген кештің ортасы болды. Ол Франция революциясы кезінде тәркіленді және ақырында Франция королі Луи-Филиппке тиесілі болды, ол оны кіші ұлы Анри д'Орлеанға, д'Омаль герцогіне сыйлады.