Кіріспе

Француз ханзадасы; Луи Филипп I-нің тұңғыш ұлы Фердинанд Филипп, Орлеан герцогы (Фердинанд Филипп Луи Шарль Анри Жозеф; 3 қыркүйек 1810 – 13 шілде 1842) Франция королі Луи Филипп I және Неаполь мен Сицилияның Мария Амалиясының тұңғыш ұлы болды. Ол анасының туған жері Сицилияда, ата-анасы Орлеан герцогы мен герцогинясы болған кезде дүниеге келді. Фердинанд Филипп туғаннан бастап Орлеан әулетінің мұрагері еді. 1830 жылы әкесі Франция королі болғаннан кейін ол Францияның ханзадасы және Орлеан герцогы атанды. Ол 1842 жылы қайтыс болды, әкесінің орнына таққа отырмады және шілде монархиясының құлауын және отбасының Ұлыбританияға жер аударылуын көре алмады.

Ерте өмір

1810 жылы қыркүйекте Палермода, ата-анасы жер аударылған кезде дүниеге келді. Оған Шартр герцогы атағы берілді (әулеті ішінде Шартр деп аталатын). Ол Фердинанд Филипп Луи Шарль Анри Жозеф деп тойыстырылды және аталары Фердинанд I және Филипп Эгалитеге құрмет көрсетіп, Фердинанд Филипп деп аталды. Жер аударылуда туылғанына қарамастан, ол ханзада дәрежесіне ие болды және "Жоғарылық" деп аталынды. Ұлы ретінде Орлеан герцогы атағының мұрагері және Орлеан әулетінің басшысы болды (Франция Бурбондарының Людовик XIV-нің жалғыз інісінен тараған тармағы). Жас ханзада алғаш рет 1814 жылы Бірінші қайта орналасу кезінде Францияға келді, ал 1817 жылы тұрақты түрде қоныстанды. 1819 жылы әкесі оны Генри IV колледжінде М. де Буамилонның жетекшілігіне берді. Луи Филипп ұлының өз құрбыларымен толық теңдік негізінде либералды білім алуын қалады. Фердинанд Филипп оқуда үлкен жетістіктерге жетті және Политехникалық мектепте оқыды. 1819 жылы Ұлыбританияға (Англия мен Шотландияға да сапарлап) барғаннан кейін, ол Луневильге 1-ші гусар полкіне қосылды, онда 1824 жылы Карл X оны полковник етіп тағайындады. 1824 жылдың қыркүйегінде король Карл X оған "Кралдық Жоғарылық" атағын берді, алты жылдан кейін әкесі таққа отырғанда Фердинанд Филипп бұл атақты сақтап қалды.

Шілде революциясы

1830 жылы шілде революциясы кезінде жас Шартр герцогы Жойньиде гарнизондық қызметте болды. Ол өзінің полкіне үш түсті лента тағуды бұйырды және оларды Париждегі көтеріліске көмектесу үшін жедел түрде бастап кетті. Монруж қаласында уақытша тоқтап, 3 тамызда полкінің алдында Парижге кірді. Әкесіне Франция тағын Депутаттар палатасы ұсынғанда, Фердинанд Филипп Орлеан герцогы, Орлеан ханзадасы атағын алды, сондай-ақ тақтың мұрагері – ханзада болды. Әкесінің бұйрығымен Кеңеске кірген Фердинанд Филипп, министрлердің кешігуінен жоғалған уақытты сынады және революциялық жастардың рухын сіңдіруге тырысқан доктриналдармен жиі қақтығыстарға түсті. Казимир Периер 1831 жылғы наурыз айында Кеңес төрағасы болып тағайындалғанда, Фердинанд Филиппті Кеңестен шеттету шартымен ғана лауазымды қабылдады. 1831 жылғы қарашада жас Орлеан герцогы мен маршал Жан де Дью Сольт кануттардың көтерілісін басу үшін жіберілді. Ол бұл қиын міндетті зорлық-зомбылықсыз орындап, шілде монархиясының қарсыластарын тез жұмылдырып, белгілі бір деңгейде танымалдыққа ие болды. 1832 жылы холера эпидемиясы кезінде ол Казимир Периермен бірге Париждің Отель-Дьё ауруханасындағы ең ауыр науқастарды аралауға батыл қадам жасады (Периер өзі ауруға шалдығып, қайтыс болды). Халық пен баспасөз оны кедейлердің хал жағдайына шынайы алаңдаған, жомарт ханзада ретінде көріп, саясаткер Одилон Барроның династиялық оппозициясы үшін нышанға айналдырды. Барро оны қазіргі Францияның демократиялық талаптарын және монархиялық өткеннің мұрасын қабылдай алатын жалғыз ханзада деп есептеді. 1832 жылғы 2 наурызда әкесінің жаңа азаматтық тізімі бойынша оған жыл сайын 1 миллион франк табыс берілді.

Әскери мансап

1831 жылы маршал Этьен Морис Жерардың басшылығымен Фердинанд Филипп және оның кіші інісі, Немур герцогы Людовик, алғашқы жорықтарына шықты. 1831 жылы князьдер Бельгияға кірген кезде, олар 1792 жылы әкелері шайқасқан Жеммапес жазығына зор құлшыныспен барды. Келесі жылы Фердинанд Филипп Солтүстік армиясының алғы шеп бригадасының қолбасшысы ретінде Бельгияға оралды. 1832 жылдың 20 қарашасында ол Антверпен бекінісінің алдында болды және 29/30 қараша түнінде қазба жұмыстарын басқарды. Сен-Лоран бекінісіне шабуыл жасағанда, ол оқтардың арасында парапетке секіріп, шабуылға жетекшілік етіп, әскерлерінің рухын көтерді. 1835 жылы маршал Бертран Клаузель Алжирге генерал-губернатор болып жіберілгенде, жас патшазаде әкесінен онымен бірге баруға рұқсат сұрады, осылайша ол Әмір Абд әл-Кадермен күресе алатын болды. Ол Клаузель армиясымен Хабра шайқасына қатысып, онда жарақат алды, сондай-ақ 1835 жылдың желтоқсанында Маскараны басып алуға қатысты. Одан кейін 1836 жылдың қаңтарында Тлемсенді басып алуға қатысты. Парижге оралғанда ол әскери даңққа ие болды және 1839 жылдың күзінде Франция үшін елдің ішкі аймақтарын (Константиннен Алжирге дейін) иелену үшін маршал Сильвен Шарль Валемен бірге Алжирге қайта оралды. Ол Константинні 16 қазанда, қала басып алынғанының екінші жылдығынан үш күн өткен соң тастап кетті және 2 қарашада Сетиф және Темір қақпа арқылы Алжирге жетті. Абд әл-Кадер бұл Тафна шартының бұзылуы деп қарап, французға қарсы джихад жариялады. Бұл шиеленісті күшейтіп, нәтижесінде Франция Алжирді толық басып алуына әкелді. Фердинанд Филипп 1840 жылдың наурыз айында үшінші рет Алжирге аттанды, өзімен бірге кіші інісі Аумаль герцогын алып, оған алғашқы әскери тәжірибесін үйретті. Аффрун, Уэд-Гер және Боис-де-Оливье шайқастарына қатысып, ол Тения-де-Музаяны басып алуда шабуылшыларды басқаруға тағайындалды. Осы жорықтан кейін ол Францияға қайта оралды. Оның осы сәттілігі оның танымалдылығы мен беделін арттырды. Ол сонымен қатар әскерлердің тұрмыс жағдайын жақсартуға және олардың моральдық жағдайын көтеруге белсенді атсалысты. Сен-Омерде ол 1836 жылы Орлеан аңшылары болып қайта құрылған Винсенн аңшыларын ұйымдастырды. Ол соғыс министрінің бұйрығымен дайындалған "Полктер тарихы" кітабының негізін салды және өзі басқарған екі полктің тарихын жазуды бастады.

Некеге тұру туралы келіссөздер

Фердинанд Филипптің үйленуі шілде монархиясының маңызды саяси мәселесінің бірі болды. Егер 1830 жылғы революция болмағанда, ол Шамбор графының қарындасы Луиза д’Артуамен (1819–1864) үйлене жатар еді. Фердинанд Филипптің әулеті тақты «иеленгені» үшін оның отбасы неке жоспарларын тоқтатты. 1835 жылдан бастап, Джузеппе Фиеши мен оның серіктері жасаған қастандықтан кейін, Фердинанд Филипптің әкесі 25 жастағы ұлының үйлену мүмкіндігіне қатты алаңдады. Бланш Жозефин Ле Баскль д’Аргентейл өзінің «Соғыстары» еңбегінде, егер Корольдік ханзада ұл тудырып, жас қайтыс болса, шілде монархиясы саяси белгісіздігімен бірге регенттікке тап болады деп жазды. Осылайша, оның пікірінше, корольдің үшінші ұлын, содан кейін төртінші, содан кейін бесінші ұлын үйлендіру, Луи Филипптің ұрпақтарын қамтамасыз ету және король кенеттен қайтыс болған жағдайда, таққа таласатын бірнеше адамды қалдыру ең орынды шешім болар еді. Сол кезде шілде монархиясы Ұлыбританияға ғана тәуелді болмау үшін Еуропа құрлығында жаңа одақтастар іздеді. Таллеран, Лондондағы елшілігінен бас тартып, британдық сыртқы істер министрі лорд Палмерстонға жақын болғандықтан, осы бағытты көрсетті. Король бастапқыда Вюртемберг арқылы Ресеймен жақындасуды жоспарлады. Ресейдің Ұлы герцогинясы Екатерина Павловнаның жесірі Вильгельм I-нің үйлену жасына жеткен екі қызы болды: Мария (1816 ж.т.) және София (1818 ж.т.). Вильгельм I-нің қарындасы Катарина Жером Бонапартқа үйленгендіктен, Вильгельм бұл ұсынысты қорлық деп санады. Кейіннен ол 1840 жылы Марияның граф Альфред фон Нейпергке үйленуіне келісті, бұл да қорлық болды. Королева Луиза өзінің ата-анасына Марияның үйленуі туралы былай деп жазды: «Біз ерекше нәрселерді көріп отырмыз. Вюртемберг королінің Шартрға беруге ниеттенбеген қызы, өмірін [көшіп кету] Америкада аяқтауынан қорқып, атақты емес, қарапайым австриялық офицерге үйленуі мүмкін емес еді». Луи Филипп өзінің ұлының Тешен герцогы Карлдың қызы Мария Терезамен (1816 ж.т.) үйленуі арқылы Австриямен одақ құруды көздеді. Королева Мария Амелия мұндай одақты өте жақсы көрді, өйткені ол өзі Австрияның архигерцогинясының қызы (Австрияның Мария Каролинасы) болды, ал эрцгерцог Карл оған қарсы болмады. Алайда Карл екі жақтағы қатал қарсыластарға тап болды: Принц Меттерних, ол Мария Луизаны Наполеонға үйлендірген қателігін қайталауды қаламайтын, және Бавария ханшайымы, жаңа император Фердинанд I-нің қарындасы эрцгерцогиня София, күшті мінезімен Вена сарайын билеп, ұлы Франц Иосифтің императорлық таққа отыруын күтіп отырған. Францияның Венадағы елшісі, граф Сент-Оляр, австриялық одаққа дайындық жұмысын жүргізуге тағайындалған, бұл мүмкіндікті қиын, тіпті мүмкін емес деп санады. Кеңестің жаңа президенті Адольф Тьерс мұндай одаққа келісіп, Еуропа одақтарындағы керемет өзгерістің авторы болуды армандады. Фердинанд Филипп пен оның кіші інісі, принц Луи, Немур герцогы 1836 жылдың 2 мамырында Еуропаға сапарға шықты. Фердинанд Филипп пен королева Мария Амелияның арасындағы қарым-қатынас жаман басталды, өйткені жас француздық ханзадасы француз жастары арасында сәнге айналған сақалын қырудан бас тартты. Ол королева Луизаға «онда тактикалық және ыңғайлы сезімдердің жетіспеуі маған қорлық болды» деп шағымданды. [ ] Мен Леопольд I оған патшалық ханзадасының бетіндегі ешкі шашының барлық неміс әдептеріне қайшы екенін айта алады деп сенемін. Мұнда [ондай сақал] әдемі де, сәтті де емес, ал онда ол өлімге әкелуі мүмкін». Екі француз ханзадасы Берлинде және Венада үлкен жетістікке жетті, соңғысында 29 мамырдан 11 маусымға дейін болды. Алайда, маркиз де Семонвилл «барлығы қол алысып, бірақ ешкім оларға жақын болмады» деп түсіндірді. ), екеуі де үйленуге өте жас (1821 ж.т.): Бразилия императоры Педро I-нің қызы Бразилия ханшайымы Януария және король Фердинанд VII-нің кіші інісі Франциско де Пауланың қызы Испания инфантасы Изабелла. Біріншісі алыстығымен, екіншісі отбасының бақытсыз тарихымен (анасы - екі Сицилияның князесі Луиза Карлотта, королева Мария Амелияның немересі, өте семіз) және оның дене бітімімен (қызыл шашы және жіңішке; королева Луиза 1836 жылдың 21 қарашасында королева Мария Амелияға «Мен сізге оның портретін жіберемін, Леопольд қорқынышты деп тапты. Әсіресе, оның шашы балаларының болашағы туралы ойлағанда қорқынышты. Егер оның бүкіл отбасы қызыл болса, бұл оларды да зардап шегеді» деп жазды.

Өнердің қамқоршысы

Фердинанд Филипп әдебиетті, музыканы және бейнелеу өнерін жақсы көріп, сонымен қатар, "өнерді шынайы сүйетін адамдай, таңдауын ақырындап жасаған". Ол жыл сайын мемлекеттік жәрдемақысынан 100 000 – 150 000 франкты өнер туындыларын сатып алуға немесе мәдени демеушілікке жұмсаған. Тюйлери сарайындағы кең пәтерлерінде орта ғасырлық және Ренессанс дәуірінің заттарын, Бернар Палиссидің керамикасын, испан-мавр мажоликасын және керамикасын, қытай және жапон фарфорын, сондай-ақ Каффиери, Обен, Ризенер және Якоб жасаған жиһаздарды жинады. Ол заманауи суретшілерге құмар болды, 1822–1830 жылдары Фердинанд Филиппке пейзаж салуды үйреткен Ари Шеффер мен Ньютон Филдингтен бірнеше картина сатып алды. Оның Фердинанд Виктор Эжен Делакруаның ("Шиллон тұтқыны", "Лиеж епискобының қазасы", "Гамлет және Хорацио зиратта"), Александр Габриэль Декамптың ("Кимврлердің жеңілісі"), Эжен Лами, Эрнест Мейссонье және Поль Делароштің туындылары болды. Ол Барбизон мектебінің суретшілерінің, әсіресе Камиль Коро, Поль Юэ және Теодор Руссоның пейзаждарын ұнатты. Ол Жан-Огюст Доминик Ингрге "Антиох пен Стратоника" (1833) суретін салуды тапсырды, 1839 жылы оның "Эдип пен Сфинксін" сатып алды және 1840 жылы өз портретін салдыртты. Өзі де шебер суретші болған Фердинанд Филипп әуесқойлық гравюралар жасады – оның он екі офорты мен литографиясы белгілі, соның ішінде ұйықтап жатқан Гулливердің төңірегінде жаяу және атпен лилипуттардың жүрген және 1792 жылдың 11 шілдесіндегі Заң шығару жиналысының отанды қауіпті деп жариялаған дабыл шақыруына сілтеме жасайтын белгісі бар суреті бар.

Көркем шығармаларда

Фердинанд Филипп Ханс Хайнц Эверстің "Die Herzen der Könige" (Патшалардың жүректері) повесінде кейіпкер ретінде пайдаланылды.