Вильтон Диптихi: Англияның ежелгі панельдік суреті

Кіріспе

1395–1399 жылдар аралығында жасалған ағылшын панельдік суреті

Уилтон диптихі (шамамен 1395–1399 ж. жасалған) – екі жағына сурет салынған, екі бөліктен тұратын кішкентай, көшіруге ыңғайлы диптих. Қазір Лондондағы Ұлттық галереяда сақталуда. Бұл Англиядағы соңғы ортағасырлық діни панельдік суреттің өте сирек сақталған мысалы. Диптих Англия королі Ричард II үшін жасалған, ол «донор портреті» деп аталатын суретте Құдай ана мен баланың алдында тізе бүгіп тұрған күйде бейнеленген. Оған (солдан оңға қарай) ағылшын қасиеттілері – шейіт Едмунд патша, Эдуард мойындаушы патша және әулие Иоанн Баптист ұсынады.

Сипаттама

Уилтон диптихі екі балтық еменнен жасалған панельге салынған, бірдей материалдан жасалған жақтауларға орнатылған және ішкі суретті қорғау үшін жабылатындай етіп екі ілмекпен біріктірілген. Панельдердің ішкі жағы өз жасына қарай өте жақсы сақталған, бірақ кейбір жылтырлығы жоғалған, ал сыртқы жағында қолданудан бояу түсіп қалған. Сурет темпера техникасында салынған, бояу жұмыртқа сарысымен араластырылып, жұқа қабаттармен жағылған. Фон және көптеген бөлшектері алтын жапырақпен қапталған, ал кейбір жерлерде алтын жалатылған сапаны арттыру үшін панельге ою-өрнек салынған. Мәриям мен Иса баласы бейнеленген панельде киімдердің барлығы көк түсті, пигмент лазуриттен алынған. Ричардтың халатында тағы бір қымбат пигмент – қызыл бояу қолданылған. Кейбір түстер солған; періштелер шашындағы раушан гүлдері бастапқыда күңгірт қызыл түсті болған, ал сыртқы панельдегі жасыл шөп қазір боялған кездегіден қараңғырақ. Екі ішкі көріністің кейіпкерлері бір-біріне қарап тұрса да, көз жанасуы мен қимыл-қозғалысы арқылы өзара әрекеттесе де, олар әртүрлі фонда бейнеленген. Адамдардың суреттері тасты жартас үстінде, артында орманмен, ал алтын жапырақтан жасалған "аспан" металл мөрмен жасалған өрнекпен безендірілген. Көктемгі суреттері гүлді далада тұр, оның артында әртүрлі ою-өрнектермен алтын фон. Сол жақ ішкі панельде тізе бүгіп тұрған Ричард II-ні Әулие Жоханн Креститель, Эдуард Исповедник және Эдмунд Мартир көрсетіп тұр, әрқайсысы өздерінің белгілерін ұстап тұр. Оң жақтағы панельде Мәриям Иса баласын құшақтап тұр, оларды алтын фон мен нәзік түсті гүлдердің арасында он бір періште қоршап тұр. Ричардтың сыртқы киімі алтын және қызыл қызыл матадан жасалған, матасы оның жеке белгісімен – ақ бұғы және розмарин бұтақтарымен әшекейленген, бұл оның 1394 жылы қайтыс болған Анна Богемиялықтың символы. Оның мойнында алтын мойындық бар, оған қоқыс сыпырғысы ілген, бұл Cytisus scoparius тұқымы, қарапайым қоқыс сыпырғысы, Ричардтың Плантагенет әулетіне атын берген плантагенета. Олар сондай-ақ 1396 жылы оның қызына үйленген Франция королі Карл VI-ның символы болды. Ричардқа 1393 жылы Шарль осындай мойындық сыйлаған, ал мұнда оны киюі 1396 жылы Ричардтың алты жасар Изабелла Валуамен екінші рет үйленгеннен кейін туындының мерзімін көрсетеді. Ричард пен періштелер киген ливрея белгілері алтынға ақ эмальды сәнді және қымбат техникамен жасалған сияқты; олар сақталған Данстабл Лебеді зергерлік бұйымына ұқсас, оны, мүмкін, Ланкастер үйінен Ричардтың туыстарының бірі сыйлаған. Ричардтың белгісінде, бірақ періштелердің емес, мүйіздерінде маржан бар, және ол, мүмкін, 1397 жылғы қазыналық тізімде жазылған бірнеше мысалдардың біріне негізделген, онда маржан мен қарагүл төсегі бар. 1435 жылы Бургундия герцогы Филипптің иелігінде болған Ричардтың белгісі 22 маржан, екі шпинель, екі сапфир, рубин және үлкен алмамен әшекейленген. Екі сурет тематикалық тұрғыдан байланысты болса да, олардың композициясы эмоциялық жағынан мүлдем өзгеше. Ричард пен оның қамқорлары туралы көрініс өте тыныш, бірақ түстер мен текстураның бай контрасттарына толы. Мәриям мен баланың суреті періштелердің құшақтап тұрған қозғалысымен толы, олар ана мен баланы қоршап тұр. Көк түстің басымдылығы осы көрініске құндылық береді, оның аспандық табиғатын көрсетеді. Гүлді жер жұмақ бақтарын да көрсетеді. Періштелер қанаттарының күшті контрасты кейіпкерлерді фонға қарсы шығарады. Жабылған кезде диптих бір жағында ақ бұғы немесе елік, Ричардтың эмблемасы, мойнына алтын тәжбен және алтын тізбекпен "әшекейленген", розмарин бұтақтары бар шөпті шалғында "қоныстанған" (геральдикалық терминмен отырған). Екінші жағында Англия корольдерінің қаруларымен біріктірілген Эдуард Исповедник патшаның қаруы бар елтаңба бейнеленген. Бұл қаруды Ричард 1395 жылы қабылдады. Эдуардтың қаруы кейінірек ойлап табылды, өйткені ол өмір сүрген он бірінші ғасырда гербтер болған емес.

The Wilton Diptych is painted on two panels of Baltic oak, set in frames of the same material and joined by two hinges so that it may be closed to protect the inner painting. The inner faces of the panels are in excellent condition for their age, though some glazes have been lost, and the outer faces have paint losses from handling. The painting is in tempera, the ground paint being mixed with egg yolk and laid in thin glazes. The background and many details are inlaid with gold leaf and in places the panel has been tooled beneath the gilding to enhance the decorative quality. In the panel with the Virgin and Christ Child, the garments are universally blue, the pigment coming from the semi precious stone lapis lazuli. Richard's robe uses vermilion, another expensive pigment. Some colours have faded; the roses in the angels' hair would originally have been a much deeper pink, and the green grass of the outer hart panel is now much darker than when painted. Although the figures of the two inner scenes face each other, and interact by gaze and gesture, they are set in different backgrounds. The human figures are on bare rocky ground, with a forest behind, and a gold leaf "sky" decorated with a pattern made by a metal punch. The heavenly figures stand in a flowery meadow, behind which is a gold background patterned by a different punch. In the left inner panel the kneeling King Richard II is presented by Saints John the Baptist, Edward the Confessor and Edmund the Martyr, each holding their attribute. In the right hand panel the Virgin Mary with the Christ Child in her arms is surrounded by eleven angels, against a golden background and field of delicately coloured flowers. Richard's outer robe is of cloth of gold and red vermilion, the fabric decorated with his personal device of the white harts and sprigs of rosemary, the emblem of his wife Anne of Bohemia, who died in 1394. Around his neck is a gold collar with broomscods, seed pods of Cytisus scoparius, the common broom, which is the planta genista that gave Richard's Plantagenet dynasty its name. They were also the emblem of Charles VI of France, whose daughter he married in 1396. Richard had been given such a collar by Charles in 1393, and wearing one here may indicate a date for the work after Richard's second marriage to the six year old Isabella of Valois in 1396. The livery badges worn by both Richard and the angels appear to be made in the fashionable and expensive technique of ronde bosse white enamel on gold; they are comparable to the surviving Dunstable Swan Jewel, probably given by one of Richard's cousins in the House of Lancaster. Richard's badge, but not those of the angels, has pearls tipping the antlers, and may perhaps be based on one of several examples recorded in his treasure roll of 1397, which had pearls and a bed of emeralds for the hind to sit on. A hart badge of Richard's inventoried in the possession of Duke Philip the Good of Burgundy in 1435 was set with 22 pearls, two spinels, two sapphires, a ruby and a huge diamond. Although thematically linked, the composition of the two pictures is quite different in feeling. The scene of Richard and his patrons is very sedate, but full of rich contrasts in colour and texture. The scene of the Virgin and Child is full of energetic movement created by the angels who encircle the mother and child. The predominant brilliant blue gives a precious quality, symbolising the heavenly nature of this apparition. The flowery ground also symbolises the gardens of Paradise. The strong tonal contrast of the angel's wings throw the figures into relief against the background. When closed, the diptych reveals on one side a white hart or stag, Richard's emblem "gorged" with a golden coronet around its throat and a golden chain, "lodged" (the heraldic term for sitting) on a grassy meadow with branches of Anne's rosemary, with a gold "sky". On the other is a coat of arms with arms associated with King Edward the Confessor impaled with the arms of the Kings of England. These arms were adopted by Richard in about 1395. The arms of Edward were a later invention, as coats of arms had not been invented in the eleventh century when he lived.

Шығу тегі

Сурет 1639 жылы Венцеслаус Холар салған және баспа түрінде жарыққа шығарған. Ол 1649 жылы король Чарльз I-нің өнер жинағының тізімінде тіркелді, оны Сер Джеймс Палмер, Жеке кеңес палатасының джентльмені сыйлаған. Одан кейін Пемброк графына өтті, олар оны Уилтон-хауста сақтап, 1929 жылы Ұлттық галерея сатып алғанға дейін осы атаумен белгілі болды. Чарльз I-нің өлім жазасын атқарғаннан кейін болған пуритандық иконаға қарсы күрес кезінде көптеген діни суреттер жойылғандықтан, оның бүтін қалпында сақталуы таңғажайып.