Кіріспе

Австриялық кардинал және саясаткер

Теодор Инниццер (25 желтоқсан 1875 – 9 қазан 1955) – Вена архиепископы және католик шіркеуінің кардиналы болған.

Ерте өмір

Инницер Богемиядағы Вейперт (Вейпрти) қаласының бөлігі – Нойгешрейде (Новае Зволани) дүниеге келді, сол кезде Австрия-Венгрия (қазіргі Чехия). Ол Вейпртиде пассиментші болған Вильгельм Инницердің және оның әйелі, кен кеңсесінің қызметкерінің қызы Мария Сейдльдің ұлы. Міндетті мектеп бітіргеннен кейін Инницер тоқыма фабрикасында шәкірттікке түсті. Оның туған ауылының шіркеуінің деканы жас Теодорды қолдады, осылайша ол Каадендегі гимназияға оқуға мүмкіндік алды.

Аншлюс

Иництердің 20-ғасырдың басындағы Австрия тарихындағы рөлі оның саясатқа араласуына байланысты даулы болып келеді. Аншлюсті ерте қолдағанына қарамастан, Иницер ұлттық социализмді сынап, одан әрі зорлық-зомбылықпен қорқытуға ұшырады. Бұл баға оның 1934-1938 жылдар аралығында Энгельберт Доллфусс пен Курт Шушнигтің австриялық фашистік үкіметімен ынтымақтастығынан туындайды, ол өзінің көптеген экономикалық және әлеуметтік саясатын католик шіркеуінің ілімдеріне негіздеді. Ол және басқа да австриялық католик епископтары Гаулейтер Йозеф Бюркель құрған және Иницер "Хайл Гитлер!" деп қол қойған Аншлюсті мақұлдаған декларацияға қол қойды. Епископтардың келісімінсіз нацистік режим бұл мәлімдемені Германия Рейхының барлық аймақтарына таратты. Ватикан радиосы жақында нацистік әрекеттерді қатты айыптады, ал кардинал Пачелли (жақын арада Папа Пий XII болды) Иницерге Ватиканға есеп беруді бұйырды. Пий XI-мен кездесуге дейін Иницер Пачеллимен кездесті, ол Иницердің мәлімдемесінен ашуланған еді. Ол Иницердің пікірін қайтарып алуы керек екенін және оған барлық австриялық епископтар атынан жарияланған жаңа мәлімдемеге қол қоюға мәжбүр болғанын жеткізді. Бұл мәлімдемеде "Австрия епископтарының салтанатты декларациясы Құдай заңдарына сай емес нәрсені мақұлдау мақсатында емес еді" делінген. Ватикан газеті сондай-ақ епископтардың бұрынғы мәлімдемесі Киелі Тақтың рұқсатынсыз жарияланғанын хабарлады.

Нацистердің қорқытуы

1938 жылдың сәуір айында кардинал Иницер Гитлердің туған күнін құрметтеу үшін Австрияның барлық шіркеулерінде свастика туын көтеріп, қоңырау соғып, Гитлер үшін дұға етуді бұйырды. Иницер сондай-ақ 1938 жылдың 7 қазанында Венадағы Святого Стефана соборында дұға күнін жариялады, оған шамамен 9000 адам, көбінесе жастар қатысты. Уағызында Иницер: «Біз өзіміздің фюрерімізге сенімімізді білдіруіміз керек, себебі фюрер тек біреу ғана: Иса Мәсіх» деді. Нацистердің басшылары ашуға іш толды: ертесі күні шамамен 100 нацист, олардың ішінде Гитлер жастарының көптеген ересек мүшелері архиепископтың резиденциясын тонады. Ұлыбританиядағы «Католиктік хабаршы» 1938 жылдың 14 қазанындағы есебінде былай деді: Соғыс кезінде Иницер нацистердің австриялық еврейлерге және австриялық католик цыгандарға қатысты антисемиттік және расистік саясатын сынады. Алайда ол Кеңес Одағына қарсы соғыс күшін ашық, бірақ шамалы деңгейде қолдады. Ол бұрыннан-ақ кеңестік саясатқа қарсы күрескен. 1933 жылы құпия тергеулер мен фотосуреттер арқылы жиналған мәліметтер негізінде Иницер Батыс елдерінде Голодомор және Украина мен Солтүстік Кавказда болған каннибализм жағдайлары туралы хабардар етуге тырысты. 1944 жылдың қазан айында Иницер Вена Рейндорф приходында уағыз айтты, онда жергілікті НСДАП тобының мүшелері де болды, олар мұқият тыңдап, оның айтқандары туралы есеп дайындады. Олар Иницердің соғысты тікелей Құдайға жатқызғанын, оны шіркеу өміріне салқын қатысқандықтары үшін жаза ретінде қарастырғанын хабарлады: балалар қасиетті тағамды қабылдамайды, күнәларынан кешірім сұрамайды немесе мектепте діни білім алмайды. Семинариялар жабылып, католиктердің тек бір алтысы ғана қасиетті миссаға қатысты. Бұл есепте бұл сөздерді ұлттық-социалистік үкіметке деген тікелей сын ретінде түсіндірілді, өйткені олардың шаралары шіркеудің ықпалын басып тастады.

Жазбалар

Шомылдыру рәсімін жасаған Жақия. Теодор Инниццердің жазбалары мен дәстүріне сәйкес суреттелген. Майер, Вена, 1908 жыл. Е. Лүктің Жақсы Жаңалықтарына (Евангелиесіне) түсініктеме, азап шегу туралы әңгімені қоспағанда. (Франц Ксавер Пёльцль қайта қарады. 2-ші басылым, әсіресе Теодор Инниццердің). Грац пен Вена, 1912 жыл. Сот кеңесшісі доктор Х. Пёльзл. Штирия, Грац, 1915 жыл. Марқ Жақсы Жаңалықтарына (Евангелиесіне) түсініктеме, азап шегу тарихын қоспағанда. (Негізін қалаушы: Франц Ксавер Пёльцль. 3-ші қайта қаралған басылым, әсіресе Теодор Инниццердің). Грац пен Вена, 1916 жыл. Төрт Жақсы Жаңалықтың (Евангелиелердің) қысқаша түсіндірмесі. (Негізін қалаушы: Франц Ксавер Поэльцль, Теодор Инницер жалғастырды. 4-ші басылым) Грац, 1928 жыл. Жер діні туралы егжей-тегжейлі. (Фриц Вилкемен бірге.) Лейпциг пен Вена, 1929 жыл. Қасиетті жыл және бейбітшілік. Герман Хоффман: Шіркеу және бейбітшілік. 1933 жыл. Ол қайта тірілді! Жозеф фон Фюрихтің суреттері. Теодор Инниццердің мәлімдемесі. Бернина, Вена, 1949 жыл. Сенім туралы хат. Гердер, Вена, 1939–40 жылдар. "Біз не істеп жатырмыз?" Кардинал архиепископ Теодор Инниццер және архиепископ Франц Яхим жас отбасыларға көмек көрсетуге шақырады. Вена архиепископтығының католик отбасылық жұмысы, Вена, 1951 жыл.

Кардинал Иницер сыйлығы

Вена архиепископиясы жыл сайын ғалымдар мен зерттеушілерге Кардинал Иницер сыйлығын табыс етеді.

Мәдени сілтемелер

1963 жылғы "Кардинал" фильмінде Иницер рөлін Йозеф Майнрад сомдады. Фильм Аншлюс, епископтардың мәлімдемесін және нацистердің Иницердің үйін тоналауын көрсетеді.