Кіріспе

Демоцид – "үкіметтік агенттердің, өздерінің өкілеттіктері шегінде әрекет ете отырып және үкіметтік саясат немесе жоғары команданың бұйрығына сәйкес, қарусыз немесе қарудан айырылған адамды қасақана өлтіруі". Бұл терминді алғаш рет Холокост тарихшысы және статистика маманы Р.Дж. Руммель өзінің "Үкіметтің салдарынан өлім" атты кітабында қолданған. Алайда, белгілі Холокост тарихшысы Йегуда Бауэр оны кейбір жаппай өлтіру түрлерін сипаттау үшін геноцидтен артық деп санаған. Руммельдің сөзіне göre, бұл анықтама мәжбүрлі еңбек пен концлагерьтерде қаза тапқандар, соттан тыс жазалаулар, сондай-ақ үкіметтік қылмыстық әрекетсіздік пен немқұрайдылық салдарынан туған жаппай өлім-жітімдерді, мысалы, Голодомор сияқты қасақана ұйымдастырылған ашаршылықтарды, және де-факто үкіметтер жасаған кісі өлтірулерді, мысалы, азаматтық соғыс кезіндегі өлтірулерді қамтиды.

Есепті баға

Рудольф Раммель өзінің бағалауларында негізінен тарихи есептерге сүйенді, бұл тәсіл қазіргі заманғы ғылыми пікірлермен салыстырғанда сирек жарайды. Мексикалық демоцид туралы Раммель «бұл көрсеткіштер ақылға қонымды болжамдардан аспайды» деп жазды, бірақ «бұл авторитарлық режимдерді жаппай қырғынға (мега-қазаға) кінәлауға жеткілікті дәлел бар» деп ойлады. Раммельдің сөзіне қарағанда, оның зерттеулері демоцидтен болған өлімдер соғыстағы өлімдерден әлдеқайда көп екенін көрсетті. 8000-нан астам үкімет тудырған өлімдер туралы есептерді зерттегеннен кейін Раммель соңғы ғасырда демоцидтен 262 миллион адам құрбан болғанын есептеді. Оның мәліметтері бойынша, үкіметке жұмыс істейтін адамдардың іс-әрекетінен қайтыс болғандардың саны соғыстағы қаза тапқандардан алты есе көп. Оның негізгі тұжырымдарының бірі – демократиялық режимдерде авторитарлық режимдерге қарағанда демоцид деңгейі төмендеу. Раммель «шоғырланған саяси билік – жер бетіндегі ең қауіпті нәрсе» деп мәлімдеді. Раммельдің бағалаулары, әсіресе коммунистік демоцид туралы, көбінесе кең ауқымды болып келеді және нақты деп есептелмейді. Раммель 20 миллиондық баға Роберт Конквесттің «Ұлы террор» кітабындағы көрсеткішке негізделгенін, ал Конквесттің «дегенмен, тым төмен» деген ескертуі көбінесе естен шығарылатынын айтты. Раммель үшін Конквесттің есептеулері 1936 жылға дейінгі және 1950 жылдан кейінгі лагерьдегі өлімдерді, ату жазаларын (1939–1953), КСРО-дағы мәжбүрлі көшіруді (1939–1953), КСРО-дағы аз ұлт өкілдерінің депортациясын (1941–1944) және 1944–1945 жылдары Шығыс Еуропаны басып алғаннан кейін Кеңес Қызыл Армиясы мен Чека (құпия полиция) атқандарды қамтымады. Сонымен қатар, 1932–1934 жылдары 5 миллион адамды өлтірген Голодомор (Раммельдің сөзінше) да ескерілмеген. Раммельдің мәліметінше, 1948 жылдан 1987 жылға дейін Корея Халық Демократиялық Республикасында мәжбүрлі еңбек, ату және концлагерьлер салдарынан бір миллионнан астам адам қаза тапты. Он жылдық зерттеулерден кейін көптеген ғалымдар Сталиннің режимі 6 мен 9 миллион аралығында адамды өлтіргенін айтады, бұл бастапқы ойларға қарағанда әлдеқайда аз, ал нацистік Германия кем дегенде 11 миллион адамды өлтірді, бұл бұрынғы бағалаулармен сәйкес келеді.

Колониялық режимдер

Дэвид Станардтың "Америкалық Холокост" деп атаған статистикасына жауап ретінде Руммель еуропалық отарлау ғасырлары бойында 2 миллионнан 15 миллионға дейінгі американдық жергілікті халықтың демоцид құрбаны болғанын бағалады, Руммельдің анықтамасы бойынша, бұл әскери шайқастар мен жазатайым өлімдерді қамтымайды. Руммель: "Егер осы сандар болжамға жақын болса да, бұл Американы бағындыруды әлем тарихындағы ең қанды, ғасырлар бойы созылған демоцидтердің бірі етеді" деп жазды. Руммель колониализм салдарынан қаза тапқандардың санын 20 ғасырда 50 миллион адам деп есептейді; бұл оның алғашқы бағасы болған 815 мыңнан жоғарылай түзетілді.