Заңға қарсы бейбіт наразылық

Кіріспе

Заңға бейбіт қарсылық

Азаматтық мойынсұнбаушылық – азаматтың белгілі бір заңдарға, талаптарға, үкіметтің (немесе кез келген басқа биліктің) бұйрықтарына немесе нұсқауларына белсенді түрде бағынбаудан бас тартуы. Кейбір анықтамалар бойынша, азаматтық қарсылыққа "азаматтық" деп айту үшін зорлық-зомбылықсыз болуы шарт. Сондықтан азаматтық мойынсұнбаушылық кейде бейбіт шерулерге немесе зорлық-зомбылықсыз қарсылыққа теңестіріледі. Генри Дэвид Тороның "Азаматтық үкіметке қарсылық" атты мақаласы, кейін "Азаматтық мойынсұнбаушылық" деп жарияланған, АҚШ-та осы терминнің танымалдығын арттырды, бірақ бұл идеяның өзі одан бұрын да қолданылып келген. Ол 1800 жылдардың соңында АҚШ әйелдерінің сайлау құқығы үшін күресінің көшбасшысы Сьюзан Б. Энтониге, 1910 жылдардағы Саад Загхлулға, 1919 жылғы британдық оккупацияға қарсы Египет революциясына және 1920 жылдардағы Махатма Гандиге, Британ империясына қарсы Үндістанның тәуелсіздігі үшін күресте шабыт берді. Мартин Лютер Кинг және Джеймс Бевелдің 1960 жылдардағы АҚШ азаматтық құқық қозғалысы кезіндегі бейбіт шерулері азаматтық мойынсұнбаушылықтың маңызды аспектілерін қамтыды. Азаматтық мойынсұнбаушылықты сотта ақтау сирек болғанымен, Кинг азаматтық мойынсұнбаушылықты заңға құрмет көрсетудің және оны іске асырудың жолы деп есептеді: "Егер адам ар-ожданының бұйырған заңның әділетсіз екенін біліп, оның жазасын түрмеде қалып, қоғамның осы заңның әділетсіздігіне қатысты санасын ояту үшін ерікті түрде қабылдаса, ол сол сәтте заңға ең жоғары құрметін білдіреді".

Тарих

Азаматтық мойынсұнбаушылықтың алғашқы мысалы Софоклдің "Антигона" пьесасында кездеседі, онда Антигона, бұрынғы Фива патшасы Эдиптің қыздарының бірі, қазіргі Фива патшасы Креонға қарсы шығады, ол өзінің ағасы Полиниксті лайықты жерлеуге кедергі келтіруге тырысады. Ол оған адам заңына емес, өзінің санасына бағыну керектігін айтады. Ол оның өлім жазасынан қорқамайды (соңында орындалған), бірақ егер осы істі жасамаса, санасы оны қалай айыптайтынынан қорқады. Конрад Гребель мен анабаптистер басқыншылыққа қарсы азаматтық мойынсұнбаушылықты жақтады. Этьен де Ла Боэтидің 1552 жылғы "Еркіндікке ерікті түрде бағыну туралы" (Discours de la servitude volontaire ou le Contr'un) еңбегіндегі ойлары да көптеген азаматтық мойынсұнбаушылық қозғалыстары тарапынан қабылданып, күрестің құралы ретінде бүлік пен ерікті құлдық ұғымдарына негізделді. Этьен де Ла Боэти бірінші болып ынтымақтастықтан бас тарту стратегиясын, яғни зорлықсыз мойынсұнбаушылықты тиімді қару ретінде ұсынды. Ұлыбританиядағы Даңқты революцияға дейін – 1689 жылғы Құқықтар туралы заң қабылдалғанда, соңғы католик монархы тақтан түсірілді және ерлер мен әйелдер бірлескен монархтар болып сайланды – ағылшын Мидленд ағартушылығы заңсыз деп саналған заңға наразылық білдіру және оның салдарына мойынсұну тәсілін дамытты. Бұл "патшалардың құдайлық құқықтары" және "адамның құдайлық құқықтары" сияқты "құдайлық" деп есептелген заңдардың заңдылығына, сондай-ақ адамдар жасаған заңдардың заңдылығына бағытталды. 1819 жылғы Питерлу қасабындағы қырғыннан кейін ақын Перси Шелли сол жылы "Анархияның бетпердесі" атты саяси поэмасын жазды, онда ол өз заманының әділетсіз билік формаларын бейнеледі, содан кейін әлеуметтік әрекеттің жаңа формасының оянуын көзге елестетеді. Эштон Николстің айтуынша, бұл зорлықсыз қарсылық принципінің ең алғашқы заманауи тұжырымы болуы мүмкін. Оның бір нұсқасын Генри Дэвид Торо "Азаматтық мойынсұнбаушылық" атты эссесінде, ал кейін Ганди "Сатьяграха" ілімінде пайдаланды. Гандидің еркін Үндістан үшін күресі кезінде Шеллидің "Анархияның бетпердесінен" үзінділерді көптеген адамдар алдында жиі келтіргені мәлім. Тороның 1849 жылғы "Азаматтық мойынсұнбаушылық" атты эссесі, бастапқыда "Азаматтық үкіметке қарсылық көрсету" деп аталған, азаматтық мойынсұнбаушылықты қолданған көптеген адамдарға үлкен әсер етті. Эсседегі басты идея – азаматтардың, тіпті заң бойынша талап етілген жағдайда да, агрессорларды қолдағаны үшін моральдық жауапкершілікке ие екендігі. Эсседе Торо құлдыққа және Америка-Мексика соғысына қарсы наразылық ретінде салық төлеуден бас тарту себебін түсіндіреді. Ол былай деп жазады: "Егер мен басқа да істер мен ойларға берілсем, ең алдымен, мен оларды басқа адамның иығына отырып істемеймін. Одан бірінші босап, ол да өз ойларымен айналысуы керек. Қандай үлкен қайшылыққа төтеп беріп жатқанымызды қараңыз. Менің қалалық тұрғындарымыздың кейбіреулері: «Мен олардың құлдардың көтерілісін басуға көмектесу үшін, немесе Мексикаға жорыққа шығу үшін маған бұйрық беруін қалап едім, – барып қана тұрсам» дейтінін естігем, бірақ осы адамдардың әрқайсысы тікелей адалдығымен және сондай-ақ ақшасымен, кем дегенде, орынбасар берген". 1850-ші жылдары АҚШ-тағы афроамерикандықтар, яһудилер, жетінші күн баптистер, католиктер, тыйым салуға қарсылар, нәсілдік теңдік жақтастары және басқа да азшылық топтары этникалық, діни және нәсілдік кемсітушілікке ықпал ететін заңдық шаралар мен қоғамдық тәжірибелерге қарсы күресу үшін азаматтық мойынсұнбаушылықты қолданды. Саяси билікке қарсы бейбіт қарсылық американдық азшылық саясатының маңызды бөлігі болып қала береді. 1879 жылдан бастап Ирландияда ирландтық "жер соғысы" күшейді, ол кезде ирландтық ұлтшыл көшбасшы Чарльз Стюарт Парнелл Эннисте сөйлеген сөзінде, егер басқа жалға алушы шығарылған фермаларды иеленетін жалға алушылармен жұмыс істегенде, зорлық-зомбылыққа барудың орнына, жергілікті жердегі барлық адамдар олардан аулақ болуы керек деп ұсынды. Осыдан кейін Капитан Чарльз Бойкотт, Майо округіндегі (Ирландия) жер иесінің жер агенті, 1880 жылы Ирландияның жер лигасы ұйымдастырған әлеуметтік оқшаулануға ұшырады. Бойкотт 11 жалға алушыны жерінен шығаруға тырысты. Парнеллдің сөйлеуінде жер агенттері мен жер иелері туралы айтылмаған, бірақ бұл тактика Бойкоттқа қолданылды. Бұл әрекетті жүзеге асырғандардың қысқа мерзімді экономикалық қиындықтарына қарамастан, Бойкотт өте оқшауланған – оның жұмысшылары егістік жерлерде де, сарайларда да, тіпті үйінде де жұмысты тоқтатты. Жергілікті кәсіпкерлер одан тауар сатып алуын тоқтатты, ал пошташы поштаны жеткізуден бас тартты. Қозғалыс Ирландия бойынша таралып, "бойкоттау" термині пайда болды, содан кейін заңдық реформалар мен ирландтық тәуелсіздікті қолдауға әкелді. Египет 1914 жылдан бастап, 1919 жылы ең жоғары нүктесіне жеткен ұлттық масштабтағы қозғалыстың үлкен іске асырылуын көрді, ол 1919 жылғы Египет революциясы болды. Бұл кейіннен 1920 жылдан бастап британдық оккупацияға қарсылық білдірген басқа да жергілікті халықтар тарапынан қабылданды. Бұл британдық оккупациядан гөрі одан да зорлық-зомбылыққа толы жергілікті заңдарға қарсы қолданылмады, бұл бүгінгі күні осы елдер үшін мәселе тудырып отыр. Осы үлкен азаматтық мойынсұнбаушылықтың артында тұрған бас ми – Заглул Паша, орта тапқа жататын, Әзһар университетінің түлегі, саяси белсенді, судья, парламент мүшесі және бұрынғы министр, оның басшылығы христиан және мұсылман қауымдарын, сондай-ақ әйелдерді үлкен наразылықтарға біріктірді. Оның Вафд партиясының серіктерімен бірге, олар Египеттің тәуелсіздігіне және 1923 жылғы алғашқы конституцияға қол жеткізді. Азаматтық мойынсұнбаушылық – адамдардың әділетсіз деп санайтын заңдарға қарсы шығудың көптеген жолдарының бірі. Ол Үндістанда (Махатма Гандидің британдық империядан тәуелсіздік үшін күресі), Чехословакиядағы Құмалақ революцияда, Бангладеш тәуелсіздік қозғалысының бастапқы кезеңдерінде, Пәкістан колониализміне қарсы және Шығыс Германияда сталинистік үкіметті құлатуда қолданылды. Оңтүстік Африкада солшылдардың апартеид режиміне қарсы күресінде, Американың азаматтық құқықтар қозғалысында Джим Кроу заңдарына қарсы, Балтық елдеріне кеңестік одақтан тәуелсіздік әкелген "Ән революциясында" және соңғы кезделерде Грузиядағы 2003 жылғы Гүл революциясында, 2004 жылғы Апельсин революциясында және Украинадағы 2013–2014 жылдардағы Еуромайдан революциясында, Оңтүстік Кореядағы 2016–2017 жылдардағы Шамшырақ революциясында және 2020–2021 жылдардағы Белорусьтегі наразылықтарда, сондай-ақ әлем бойынша көптеген басқа да қозғалыстарда қолданылды.

An early depiction of civil disobedience is in Sophocles' play Antigone, in which Antigone, one of the daughters of former King of Thebes, Oedipus, defies Creon, the current King of Thebes, who is trying to stop her from giving her brother Polynices a proper burial. She gives a stirring speech in which she tells him that she must obey her conscience rather than human law. She is not at all afraid of the death he threatens her with (and eventually carries out), but she is afraid of how her conscience will smite her if she does not do this. Conrad Grebel and Anabaptists advocated civil disobedience to oppression. Étienne de La Boétie's thought developed in his work Discours de la servitude volontaire ou le Contr'un (1552) was also taken up by many movements of civil disobedience, which drew from the concept of rebellion to voluntary servitude the foundation of its instrument of struggle. Étienne de La Boétie was one of the first to theorize and propose the strategy of non cooperation, and thus a form of nonviolent disobedience, as a really effective weapon. In the lead up to the Glorious Revolution in Britain—when the 1689 Bill of Rights was documented, the last Catholic monarch was deposed, and male and female joint co monarchs elevated—the English Midland Enlightenment developed a manner of voicing objection to a law viewed as illegitimate and then taking the consequences of the law. This was focused on the illegitimacy of laws claimed to be "divine" in origin, both the "divine rights of kings" and "divine rights of man", and the legitimacy of laws acknowledged to be made by human beings. Following the Peterloo massacre of 1819, the poet Percy Shelley wrote the political poem The Mask of Anarchy later that year, that begins with the images of what he thought to be the unjust forms of authority of his time—and then imagines the stirrings of a new form of social action. According to Ashton Nichols, it is perhaps the first modern statement of the principle of nonviolent protest. A version was taken up by the author Henry David Thoreau in his essay Civil Disobedience, and later by Gandhi in his doctrine of Satyagraha. In particular, it is known that Gandhi often quoted Shelley's Mask of Anarchy to vast audiences during the campaign for a free India. Thoreau's 1849 essay Civil Disobedience, originally titled "Resistance to Civil Government", has had a wide influence on many later practitioners of civil disobedience. The driving idea behind the essay is that citizens are morally responsible for their support of aggressors, even when such support is required by law. In the essay, Thoreau explained his reasons for having refused to pay taxes as an act of protest against slavery and against the Mexican–American War. He writes,

If I devote myself to other pursuits and contemplations, I must first see, at least, that I do not pursue them sitting upon another man's shoulders. I must get off him first, that he may pursue his contemplations too. See what gross inconsistency is tolerated. I have heard some of my townsmen say, "I should like to have them order me out to help put down an insurrection of the slaves, or to march to Mexico;—see if I would go;" and yet these very men have each, directly by their allegiance, and so indirectly, at least, by their money, furnished a substitute. By the 1850s, a range of minority groups in the United States: African Americans, Jews, Seventh Day Baptists, Catholics, anti prohibitionists, racial egalitarians, and others—employed civil disobedience to combat a range of legal measures and public practices that to them promoted ethnic, religious, and racial discrimination. Pro Public and typically peaceful resistance to political power remained an integral tactic in modern American minority rights politics. In Ireland starting from 1879 the Irish "Land War" intensified when Irish nationalist leader Charles Stewart Parnell, in a speech in Ennis proposed that when dealing with tenants who take farms where another tenant was evicted, rather than resorting to violence, everyone in the locality should shun them. Following this Captain Charles Boycott, the land agent of an absentee landlord in County Mayo, Ireland, was subject to social ostracism organized by the Irish Land League in 1880. Boycott attempted to evict eleven tenants from his land. While Parnell's speech did not refer to land agents or landlords, the tactic was applied to Boycott when the alarm was raised about the evictions. Despite the short term economic hardship to those undertaking this action, Boycott soon found himself isolated – his workers stopped work in the fields and stables, as well as in his house. Local businessmen stopped trading with him, and the local postman refused to deliver mail. The movement spread throughout Ireland and gave rise to the term to Boycott, and eventually led to legal reform and support for Irish independence. Egypt saw a massive implementation on a nation wide movement starting 1914 and peaking in 1919 as the Egyptian Revolution of 1919. This was then adopted by other native peoples who objected to British occupation from 1920 and on. This was not used with native laws that were more oppressive than the British occupation, leading to problems for these countries today. Zaghloul Pasha, considered the mastermind behind this massive civil disobedience, was a native middle class, Azhar graduate, political activist, judge, parliamentary and ex cabinet minister whose leadership brought Christian and Muslim communities together as well as women into the massive protests. Along with his companions of Wafd Party, who have achieved an independence of Egypt and a first constitution in 1923. Civil disobedience is one of the many ways people have revolted against what they deem to be unfair laws. It has been used in many nonviolent resistance movements in India (Mahatma Gandhi's campaigns for independence from the British Empire), in Czechoslovakia's Velvet Revolution, in early stages of the Bangladeshi independence movement against Pakistani colonialism and in East Germany to oust their Stalinist government. In South Africa during the leftist campaign against the far right Apartheid regime, in the American civil rights movement against Jim Crow laws, in the Singing Revolution to bring independence to the Baltic countries from the Soviet Union, and more recently with the 2003 Rose Revolution in Georgia, the 2004 Orange Revolution and the 2013–2014 Euromaidan revolution in Ukraine, the 2016–2017 Candlelight Revolution in South Korea, and the 2020–2021 Belarusian protests, among many other various movements worldwide.

Зорлық-зомбылық пен зорлық-зомбылықсыздық

Азаматтық мойынсұнбаушылықтың міндетті түрде зорлық-зомбылықсыз болуы керек пе деген пікірталастар болды. Блэк заң сөздігі азаматтық бағынбаушылықтың анықтамасына зорлық-зомбылықсыздықты қосады. Кристиан Бейдің энциклопедиялық мақаласында азаматтық мойынсұнбаушылыққа «күтіммен таңдалған және заңды құралдар» қажет екені айтылады, бірақ олар зорлық-зомбылықсыз болуы міндетті емес. Азаматтық мойынсұнбаушылық пен азаматтық бүлік конституциялық кемшіліктерге сілтеме жасау арқылы ақталуы мүмкін болғанымен, бүлік әлдеқайда қиратушы; демек, бүлікке негіз болатын кемшіліктер, мойынсұнбаушылықты ақтау үшін қажетті кемшіліктерден гөрі ауыр болуы керек, және егер азаматтық бүлікке ақтау мүмкін болмаса, онда азаматтық мойынсұнбаушының күш пен зорлық-зомбылық қолдануын және тұтқындалуға бағынбауын ақтауға да болмайды. Азаматтық мойынсұнбаушылардың зорлық-зомбылықтан бас тартуы қоғамның азаматтық мойынсұнбаушылыққа деген төзімділігін сақтауға көмектеседі делінеді. Философ Х.Дж. МакКлоски «зорлық-зомбылық, қорқыту, мәжбүрлеу арқылы жасалған мойынсұнбаушылық тиімдірек болса, басқа жағдайлар тең болғанда, тиімділігі төмен зорлық-зомбылықсыз мойынсұнбаушылыққа қарағанда оңдырақ» деп сарайды. Өзінің бестселлерлік «Нақпасыздық және демократия: Заң мен тәртіп туралы тоғыз жаңылыс» кітабында Говард Зинн осыған ұқсас пікір білдіреді; Зинн азаматтық мойынсұнбаушылықтың мақсаттары көбінесе зорлық-зомбылықсыз болғанымен, зорлық-зомбылықтан зорлық-зомбылықсыз әлемге өту кезінде туындайтын шиеленісте құралдарды таңдау ешқашан толыққанды болмайды және зорлық-зомбылық пен зорлық-зомбылықсыздық арасындағы қарапайым айырмашылық басшылық ретінде жеткіліксіз. Біз жақсылық жасауға тырысатын әрекеттер, өзгертуге тырысып жатқан әлемнің кемшіліктерінен қашып құтыла алмайды. Зинн кез келген «оңай және әділ зорлық-зомбылықты жоққа шығарудан» бас тартады, сонымен қатар азаматтық мойынсұнбаушылық терминін танымал еткен Тороның Джон Браунның қарулы көтерілісін мақұлдағанын айтады. Ол сондай-ақ Бірмингемдегі науқан сияқты зорлық-зомбылықсыз деп саналған кейбір ірі азаматтық мойынсұнбаушылық науқандарының ішінде зорлық-зомбылық элементтері болғанын атап көрсетеді.

There have been debates as to whether civil disobedience must necessarily be non violent. Black's Law Dictionary includes nonviolence in its definition of civil disobedience. Christian Bay's encyclopedia article states that civil disobedience requires "carefully chosen and legitimate means", but holds that they do not have to be non violent. It has been argued that, while both civil disobedience and civil rebellion are justified by appeal to constitutional defects, rebellion is much more destructive; therefore, the defects justifying rebellion must be much more serious than those justifying disobedience, and if one cannot justify civil rebellion, then one cannot justify a civil disobedient's use of force and violence and refusal to submit to arrest. Civil disobedients' refraining from violence is also said to help preserve society's tolerance of civil disobedience. The philosopher H. J. McCloskey argues that "if violent, intimidatory, coercive disobedience is more effective, it is, other things being equal, more justified than less effective, nonviolent disobedience." In his best selling Disobedience and Democracy: Nine Fallacies on Law and Order, Howard Zinn takes a similar position; Zinn states that while the goals of civil disobedience are generally nonviolent,

in the inevitable tension accompanying the transition from a violent world to a non violent one, the choice of means will almost never be pure, and will involve such complexities that the simple distinction between violence and non violence does not suffice as a guide the very acts with which we seek to do good cannot escape the imperfections of the world we are trying to change. Zinn rejects any "easy and righteous dismissal of violence", noting that Thoreau, the popularizer of the term civil disobedience, approved of the armed insurrection of John Brown. He also notes that some major civil disobedience campaigns which have been classified as non violent, such as the Birmingham campaign, have actually included elements of violence.

Революциялық және революциялық емес

Революциялық емес азаматтық мойынсұнбаушылық – адамның ар-ожданы заңдарды "бұрыс" деп бағалағандықтан оларға қарапайым мойынсұнбау, немесе белгілі бір заңдарды күшсіз ету, оларды жоюға, немесе өзге мәселелерде саяси қалауларын іске асыру үшін қысым жасау болып табылады. Революциялық азаматтық мойынсұнбаушылық – үкіметті құлатуға (немесе мәдени дәстүрлерді, әлеуметтік ғұрыптарды немесе діни сенімдерді өзгертуге) бағытталған белсенді әрекет. Революция міндетті түрде саяси болуы керек емес, мысалы, "мәдени революция", ол әлеуметтік құрылымның бір бөлігінде ауқымды және кең тараған өзгерістерді білдіреді. Ганди жасаған істер революциялық азаматтық мойынсұнбаушылық ретінде сипатталған. Торо да азаматтық мойынсұнбаушылықтың "бейбіт төңкеріс" жасағанын жазған.

Ұжымдық және жеке

Рим империясы кезінде жаппай азаматтық мойынсұнбаушылықтың алғашқы тіркелген оқиғалары болды. Қарусыз яһудилер Иерусалимдегі ғибадатханаға бейшаралық бейнелерді орнатуға қарсылық көрсету үшін көшелерге жиналды. Көне заманда, азаматтық мойынсұнбаушылықты топтап жасайтын кейбір белсенділер, белгілі талаптар орындалғанша, мысалы, қолайлы кепілдік шарттары немесе барлық белсенділердің босатылуы сияқты, кепілдікке қол қоюдан ұжымдық түрде бас тартады. Бұл түрмедегі ынтымақтастықтың бір түрі. Бірақ, Торо жасаған сияқты, жеке азаматтық мойынсұнбаушылықтың көптеген мысалдары да болды, бірақ олар кейде назардан тыс қалады. Торо тұтқындалған кезде ол әлі кеңінен танымал жазушы болған жоқ, ал оның тұтқындалуы туралы жаңалықтар сол күндері, апталары мен айларында газеттерде жарияланбады. Оны тұтқындаған салық жинаушы жоғары саяси лауазымға көтерілді, ал Тороның мақаласы Мексика соғысы аяқталғаннан кейін ғана жарияланды.

Іс-қимыл

Азаматтық мойынсұнбаушылықтың түрлі заңсыз әрекеттерге баруы мүмкін. Хьюго А. Беду былай деп жазады: «Азаматтық мойынсұнбаушылық атынан жасалатын іс-әрекеттердің бір тобы бар, олар кеңінен таралған жағдайда да, өзіндік құндылығы аз, көбінесе жай ғана мазалауға ұласады (мысалы, ядролық зымыран орнатылысына заңсыз кіру). Мұндай әрекеттер көбінесе тек қысым көрсету болып табылады және, кем дегенде, сырттан қарағанға, сәл абсурд көрінеді. Бұл әрекеттердің мойынсұнбаушылық актісі мен наразылық тудырған заң арасындағы байланыстың шалқаруы оларды тиімсіздік пен мақтанға ұшыратады. Алайда Беду сондай-ақ, мұндай толығымен символдық заңсыз наразылықтардың зиян келтірмейтін сипаты, қоғамдық саясатқа қатысты мақсаттарға пропагандалық құрал ретінде қызмет етуі мүмкін екенін атап өтеді. Жалпы, зиянсыз қылмыстарға қарсы наразылық білдірушілер сол қылмысты ашық түрде жасауға бейім. Мысалы, жалаңаш болуға қарсы заңдарға наразылық ретінде жария жерде жалаңаш жүру, ал марихуана тұтынуға қарсы заңдарға наразылық ретінде оны ашық түрде иелену және марихуана митингілерінде пайдалану. Азаматтық мойынсұнбаушылықтың кейбір түрлері, мысалы, заңсыз бойкоттар, салық төлеуден бас тарту, әскерге шақырудан жалтарту, қызмет көрсетуден бас тартудың үлестірілген шабуылдары және отырыстар жүйенің жұмыс істеуін қиындатады. Осылайша, оларды мәжбүрлеу шарасы деп санауға болады. Мәжбүрлеуші мойынсұнбаушылық заңдар мен саясаттың орындалуын ашыққа шығарады, тіпті қазіргі заманғы өнерде эстетикалық стратегия ретінде қолданылады. Браунли «азаматтық мойынсұнбаушылар моральдық диалогқа қатысуға ұмтылғандықтан күш қолдануда шектеулі болғанымен, өз мәселелерін көтеріп, талқылау үшін шектеулі күш қолдану қажеттігін сезінуі мүмкін» деп атап көрсетеді. Plowshares ұйымы GCSB Waihopai нысанын уақытша жапты, қақпаларды құлыптап, екі спутниктік тарелканы жауып тұрған үлкен күмбездердің бірін құрғату үшін серп мешілерін пайдаланды. Электрондық азаматтық мойынсұнбаушылыққа веб-сайттарды бұзу, қайта бағыттау, қызмет көрсетуден бас тарту шабуылдары, ақпаратты ұрлау және деректерді жария ету, заңсыз веб-сайттардың пародийаларын жасау, виртуалды отырыстар және виртуалды саботаж кіреді. Ол басқа хактивизм түрлерінен өзгешелігі, қылмыскер өзінің жеке басын ашық жариялайды. Виртуалды әрекеттер көбінесе өз мақсаттарын толығымен тоқтатуға қол жеткізе алмайды, бірақ олар көбінесе бұқаралық ақпарат құралдарының назарын аударады. Дилеммалық әрекеттер мемлекеттік органдарға «протестшілерге белгілі бір қоғамдық кеңістік беруге немесе наразылыққа қарсы әрекет ету арқылы өзін абсурдты немесе қатаң көрсетуге» мәжбүр ету арқылы «жауап беру дилеммасын» жасауға бағытталған.

Civil disobedients have chosen a variety of different illegal acts. Hugo A. Bedau writes,
There is a whole class of acts, undertaken in the name of civil disobedience, which, even if they were widely practiced, would in themselves constitute hardly more than a nuisance (e. g. trespassing at a nuclear missile installation) Such acts are often just a harassment and, at least to the bystander, somewhat inane The remoteness of the connection between the disobedient act and the objectionable law lays such acts open to the charge of ineffectiveness and absurdity. Bedau also notes, though, that the very harmlessness of such entirely symbolic illegal protests toward public policy goals may serve a propaganda purpose. More generally, protesters of particular victimless crimes often see fit to openly commit that crime. Laws against public nudity, for instance, have been protested by going naked in public, and laws against cannabis consumption have been protested by openly possessing it and using it at cannabis rallies. Some forms of civil disobedience, such as illegal boycotts, refusals to pay taxes, draft dodging, distributed denial of service attacks, and sit ins, make it more difficult for a system to function. In this way, they might be considered coercive; coercive disobedience has the effect of exposing the enforcement of laws and policies, and it has even operated as an aesthetic strategy in contemporary art practice. Brownlee notes that "although civil disobedients are constrained in their use of coercion by their conscientious aim to engage in moral dialogue, nevertheless they may find it necessary to employ limited coercion to get their issue onto the table". The Plowshares organization temporarily closed GCSB Waihopai by padlocking the gates and using sickles to deflate one of the large domes covering two satellite dishes. Electronic civil disobedience can include web site defacements, redirects, denial of service attacks, information theft and data leaks, illegal web site parodies, virtual sit ins, and virtual sabotage. It is distinct from other kinds of hacktivism in that the perpetrator openly reveals his identity. Virtual actions rarely succeed in completely shutting down their targets, but they often generate significant media attention. Dilemma actions are designed to create a "response dilemma" for public authorities "by forcing them to either concede some public space to protesters or make themselves look absurd or heavy handed by acting against the protest."

Қалыптылық

Азаматтық мойынсұнбаушылықтың кейбір түрлері бойынша наразылық білдіруші тұтқындалуға бағынып, билік органдарымен ынтымақтасуға тиіс. Ал басқалары полицияның жаппай наразылыққа тиімді жауап беруіне кедергі келтіретін жағдайда, денені салбыратуға немесе тұтқындалуға қарсылық көрсетуді жақтады. Азаматтық мойынсұнбаушылық істерінде де қылмыстық тергеп-тексерулер мен тұтқындауларға қатысты көптеген шешімдер мен принциптер қолданылады. Мысалы, күдікті өзінің мүлкін тексеруге рұқсат беру немесе полиция қызметкерлерімен сөйлесу мәселесін қарастыруы мүмкін. Заңгерлер мен белсенділер қауымдастығында күдіктінің қылмыстық тергеушілермен әңгімелесуінің ешқандай пайдасы жоқ, тіпті зиян келтіруі мүмкін деген келісім бар. Кейбір азаматтық мойынсұнбаушылар тергеушілердің сұрақтарына жауап беруге мәжбүр болады, кейде заңдық салдарларын түсінбеуден немесе әдепсіз көрінуден қорқудан. Сонымен қатар, кейбір азаматтық мойынсұнбаушылар тұтқындалуды офицерлерге әсер ету мүмкіндігі ретінде пайдалануға тырысады. Торо былай деп жазды:
"Менің азаматтық көршім, салық жинаушы – менің тікелей араласатын адамым, себебі мен паршамент емес, адамдармен дауласамын, – ол өз еркімен үкіметтің өкілі болуды таңдады. Ол өкіл ретінде не адам ретінде қызмет ететінін, оның міндеттері мен жауапкершіліктерін қалай білуі мүмкін? Ол мені, өзіне құрметтейтін көршісін, көрші ретінде және жақсы ниетті адам ретінде қарастыру керек пе, әлде ақылдан безген, бейбітшілікті бұзушы ретінде қарастыру керек пе? Осы кедергіні оның көршілік сезіміне зиян келтірмей, оның іс-әрекетіне сәйкес келетін ой немесе сөзбен шешуге бола ма? Кейбір азаматтық мойынсұнбаушылар әлеуметтік келісімнің дұрыстығына сенгендіктен, жазаны қабылдауды міндет деп санайды. Олардың пікірінше, бұл келісімнің талаптары бойынша, барлық адамдар белгілі бір заңдылық стандарттарын сақтайтын үкімет қабылдаған заңдарға бағынуға тиіс, әйтпесе заңда көзделген жазаға ұшырауы керек. Басқа азаматтық мойынсұнбаушылар үкіметтің болуын қалайтын болса да, өздерінің үкіметінің немесе оның қабылдаған нақты заңының заңдылығына сенбейді. Анархистік азаматтық мойынсұнбаушылар ешқандай үкіметтің заңдылығына сенбейді, сондықтан қылмыстық заңды бұзғаны үшін жазаны қабылдаудың қажеті жоқ деп есептейді.

Some disciplines of civil disobedience hold that the protester must submit to arrest and cooperate with the authorities. Others advocate falling limp or resisting arrest, especially when it will hinder the police from effectively responding to a mass protest. Many of the same decisions and principles that apply in other criminal investigations and arrests arise also in civil disobedience cases. For example, the suspect may need to decide whether to grant a consent search of his property, and whether to talk to police officers. It is generally agreed within the legal community, and is often believed within the activist community, that a suspect's talking to criminal investigators can serve no useful purpose, and may be harmful. Some civil disobedients are compelled to respond to investigators' questions, sometimes by a misunderstanding of the legal ramifications or a fear of seeming rude. Also, some civil disobedients seek to use the arrest as an opportunity to make an impression on the officers. Thoreau wrote,
My civil neighbor, the tax gatherer, is the very man I have to deal with—for it is, after all, with men and not with parchment that I quarrel—and he has voluntarily chosen to be an agent of the government. How shall he ever know well that he is and does as an officer of the government, or as a man, until he is obliged to consider whether he will treat me, his neighbor, for whom he has respect, as a neighbor and well disposed man, or as a maniac and disturber of the peace, and see if he can get over this obstruction to his neighborliness without a ruder and more impetuous thought or speech corresponding with his action. Some civil disobedients feel it is incumbent upon them to accept punishment because of their belief in the validity of the social contract, which is held to bind all to obey the laws that a government meeting certain standards of legitimacy has established, or else suffer the penalties set out in the law. Other civil disobedients who favour the existence of government still do not believe in the legitimacy of their particular government or do not believe in the legitimacy of a particular law it has enacted. Anarchistic civil disobedients do not believe in the legitimacy of any government, so see no need to accept punishment for a violation of criminal law.

Алокуция

Азаматтық мойынсұнбаушылыққа қатысты айыпталушылардың кейбіреуі сот алдында қарсылық сөз сөйлеуді немесе өз әрекеттерін түсіндіретін мәлімдеме жасауды таңдайды. АҚШ-тың Бургос Андужарға қарсы ісінде, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің меншігіне заңсыз кіру арқылы әскери жаттығуларды тоқтатуға бағытталған қозғалысқа қатысқан айыпталушы сотқа "үлкен заңды бұзушылар – Әскери-теңіз күштерінің мүшелері" деген пікір білдірді. Нәтижесінде судья оның жазасын 40 күннен 60 күнге ұзартты. Бұл шешім АҚШ-тың Бірінші апелляциялық сотымен қолдау тапты, себебі оның мәлімдемесінде өкініш білдірмеуі, өз әрекеттерінен жауапкершіліктен қашуға тырысуы және тіпті заңсыз әрекеттерін қайталау мүмкіндігі көрінді. Наразылық білдіргендердің сот алдында жасаған басқа да мәлімдемелерінде үкімет өкілдерінен қысым көргендері туралы шағымдар айтылды. Тим ДеКристофер сотқа жасаған мәлімдемесінде АҚШ-ты "заң үстемдігі азаматтық мойынсұнбаушылық арқылы құрылған мемлекет" деп сипаттап, "Біздің елдің негізін қалаушыларының азаматтық мойынсұнбаушылық актілерінен бері, осы елдегі заң үстемдігі біздің ортақ жоғары моральдық кодексімізге, заңмен бекітілген әділетсіздікке назар аудару арқылы азаматтық мойынсұнбаушылықтың көмегімен жақындады" деді.

Құқықтық салдарлар

Стивен Барканның айтуынша, егер сотталушылар кінәсіз деп мойындаса, "олар бірінші кезекте ақталуға қол жеткізіп, түрмеге қамаудан немесе айыппұлдан құтылуды мақсат ете ме, әлде сот процесін сот төрешілері мен жұртшылыққа істің саяси аясын және азаматтық мойынсұнбаушылық арқылы заң бұзу себептерін түсіндіру үшін пайдалануды көздеме, соны шешуі керек". Техникалық қорғаныс ақталу мүмкіндігін арттырса да, қосымша іс жүргізу және баспасөз назарының азаю қаупін де арттырады. Вьетнам соғысы кезінде Чикаго сегіздігі саяси қорғаныс тактикасын қолданды, ал Бенджамин Спок техникалық қорғанысқа жүгінді. АҚШ сияқты заңдары қазылар алқасының қарауына құқық беретін, бірақ саяси мақсаттармен заң бұзуды ақтамайтын елдерде, кейбір азаматтық мойынсұнбаушылар қазылар алқасының шешімін жоюға тырысады. Бірақ Sparf v. United States және United States v. Dougherty сияқты сот шешімдері бұл процесті жылдар бойы қиындатты, олар судьяның қазылар алқасына олардың шешімді жою құқығы туралы хабарлау міндеті жоқ екенін және сотталушыларға ашық түрде қазылар алқасының шешімін жоюға шақыруға рұқсат берудің қажеті жоқ екенін мәлімдеді. Үкіметтер, әдетте, азаматтық мойынсұнбаушылықтың заңдылығын мойындамайды және саяси мақсаттарды заң бұзуға қатысты сылтау ретінде қарастырмайды. Заң, әдетте, қылмыстық ниет пен қылмыстық мотивті ажыратады; қылмыскердің ниеттері немесе мақсаттары мақтауға лайық болғанымен, оның ниеті қылмысты болып қалуы мүмкін. Сондықтан "азаматтық мойынсұнбаушылықты ақтауға болатын кез келген себеп заң жүйесінен тыс болуы керек" деген тұжырым бар. Бір теория бойынша, азаматтық мойынсұнбаушылық пайдалы болғанымен, оның кең ауқымы заңның беделін төмендетіп, жалпы мойынсұнбаушылықты ынталандырады, ол ар-ожданға немесе қоғамдық пайдаға байланысты емес. Сондықтан, ар-ожданымен заң бұзғандар жазалануы керек. Майкл Бейлс, егер адам заңның конституциялықлығын тексеру мақсатымен заң бұзып, кейіннен істі жеңсе, онда бұл әрекет азаматтық мойынсұнбаушылық болып табылмайды деп мәлімдейді. Сондай-ақ, заңның күшін жоюға бағытталмаған, мысалы, марихуана қолданушы сияқты, өзін қанағаттандыру үшін заң бұзу азаматтық мойынсұнбаушылық емес деп саналады. Сол сияқты, қылмысты жасырын түрде жасап, кінәсін жоққа шығаруға тырысқан, қылмыс жасағанын мойындамаған немесе биліктен қашқан наразылық білдіруші, әдетте, азаматтық мойынсұнбаушылық деп есептелмейді. Соттар азаматтық мойынсұнбаушылықтың екі түрін ажыратады: "Төкелді азаматтық мойынсұнбаушылық – бұл өздігінен наразылық білдірілмейтін заңды бұзу, ал тікелей азаматтық мойынсұнбаушылық – белгілі бір заңның бар екеніне наразылық білдіріп, сол заңды бұзу". Вьетнам соғысы кезінде соттар Вьетнам соғысының заңдылығына қарсы шыққан заңсыз наразылық акцияларының қатысушыларын жазалаудан бас тартты, себебі бұл саяси мәселе деп шешті. Қажеттілік қорғанысы кейде азаматтық мойынсұнбаушылардың саяси мақсаттағы әрекеттерін айыптамай, кінәлі емес екенін дәлелдеу үшін және саяси нанымдарын сотта ұсыну үшін қолданылатын көлеңкелі қорғаныс ретінде пайдаланылады. United States v. Schoon сияқты сот істері саяси қажеттілік қорғанысын қолдану мүмкіндігін шектеді. Сол сияқты, Картер Вентвортқа 1977 жылы Кламшелл Альянсының Сейбрук ядролық электр стансасын заңсыз басып алудағы рөлі үшін айып тағылғанда, судья қазылар алқасына оның зиянды қорғанысын ескермеуді бұйырды және ол кінәлі деп танылды. Толық ақпараттандырылған қазылар алқасының белсенділері сот ғимараттарында білім беру буклеттерін таратып, ескертулерге қарамастан, олардың көпшілігі қудалаудан құтылды, себебі "прокурорлар (дұрыс) толық ақпараттандырылған қазылар алқасының буклеттерін ұстаған жағдайда, буклеттерді дәлел ретінде буклеттің иесіне беруге тиіс екенін түсінді". Қылмыскерге лайықты жаза берумен қатар, қылмысты тоқтату және оны болдырмау арқылы қылмыстық жазаның маңызды мақсаты – қылмысты бақылау. Браунли: "Ақталу деңгейінде қорқытуды қолдану заңның құқық бұзушымен рационалды адам ретінде моральдық диалогқа түсуіне кедергі келтіреді, өйткені ол жазалау қаупіне назар аударады, ал осы заңды ұстанудың моральдық себептеріне емес". Хоффман да наразылық білдірушілердің "ойының ережесі" заң бұзып, зорлық-зомбылық жасамау болса да, билік наразылық білдірушілердің демократияны қорғау ниетімен әрекет ететінін мойындауы керек екенін айтты. "Жазалауға келгенде, сот олардың жеке нанымдарын ескеруі керек", - деді ол.

Steven Barkan writes that if defendants plead not guilty, "they must decide whether their primary goal will be to win an acquittal and avoid imprisonment or a fine, or to use the proceedings as a forum to inform the jury and the public of the political circumstances surrounding the case and their reasons for breaking the law via civil disobedience." A technical defence may enhance the chances for acquittal but increase the possibility of additional proceedings and of reduced press coverage. During the Vietnam War era, the Chicago Eight used a political defence, but Benjamin Spock used a technical defence. In countries such as the United States, whose laws guarantee the right to a jury trial but do not excuse lawbreaking for political purposes, some civil disobedients seek jury nullification. Over the years, this has been made more difficult by court decisions such as Sparf v. United States, which held that the judge need not inform jurors of their nullification prerogative, and United States v. Dougherty, which held that the judge need not allow defendants to openly seek jury nullification. Governments have generally not recognized the legitimacy of civil disobedience or viewed political objectives as an excuse for breaking the law. Specifically, the law usually distinguishes between criminal motive and criminal intent; the offender's motives or purposes may be admirable and praiseworthy, but his intent may still be criminal. Hence the saying that "if there is any possible justification of civil disobedience it must come from outside the legal system." One theory is that, while disobedience may be helpful, any great amount of it undermines the law by encouraging general disobedience which is neither conscientious nor of social benefit. Therefore, conscientious lawbreakers must be punished. Michael Bayles argues that if a person violates a law to create a test case as to the constitutionality of a law, and then wins his case, then that act did not constitute civil disobedience. It has also been argued that breaking the law for self gratification, as in the case of a cannabis user who does not direct his act at securing the repeal of amendment of the law, is not civil disobedience. Likewise, a protester who attempts to escape punishment by committing the crime covertly and avoiding attribution, or by denying having committed the crime, or by fleeing the jurisdiction, is generally not called a civil disobedient. Courts have distinguished between two types of civil disobedience: "Indirect civil disobedience involves violating a law which is not, itself, the object of protest, whereas direct civil disobedience involves protesting the existence of a particular law by breaking that law." During the Vietnam War, courts typically refused to excuse the perpetrators of illegal protests from punishment on the basis of their challenging the legality of the Vietnam War; the courts ruled it was a political question. The necessity defence has sometimes been used as a shadow defence by civil disobedients to deny guilt without denouncing their politically motivated acts, and to present their political beliefs in the courtroom. Court cases such as United States v. Schoon have greatly curtailed the availability of the political necessity defence. Likewise, when Carter Wentworth was charged for his role in the Clamshell Alliance's 1977 illegal occupation of the Seabrook Station Nuclear Power Plant, the judge instructed the jury to disregard his competing harms defence, and he was found guilty. Fully Informed Jury Association activists have sometimes handed out educational leaflets inside courthouses despite admonitions not to; according to the association, many of them have escaped prosecution because "prosecutors have reasoned (correctly) that if they arrest fully informed jury leafleters, the leaflets will have to be given to the leafleter's own jury as evidence." Along with giving the offender his just deserts, achieving crime control via incapacitation and deterrence is a major goal of criminal punishment. Brownlee argues, "Bringing in deterrence at the level of justification detracts from the law's engagement in a moral dialogue with the offender as a rational person because it focuses attention on the threat of punishment and not the moral reasons to follow this law." Hoffman also asserted that while the "rules of the game" for protesters were to remain non violent while breaking the law, the authorities must recognize that demonstrators are acting out of their conscience in pursuit of democracy. "When it comes to punishment, the court should take into account their personal convictions", he said.