Кіріспе

1823–1841 жылдар аралығында Джеймс Фенимор Купердің бес кітабынан тұратын сериясы, 1924 жылғы сериалдық фильм.

"Жыртықжаяу әңгімелері" – американдық жазушы Джеймс Фенимор Купердің бес романынан ("Айғырларды аулаушы", "Мохикандардың соңғысы", "Жолбасшы", "Пионерлер" және "Дала") тұратын сериясы. Оқиғалар негізінен Нью-Йорк штатының орталық аймағындағы бұрынғы ирокездер жерлерінде, он сегізінші ғасырдағы даму кезеңінде өрбиді. Әр романның басты кейіпкері – Натти Бэмппо, еуропалық американдықтарға "Жыртықжаяу", "Жолбасшы" және "аңшы" есімдерімен белгілі шекарашы. Ал жергілікті американдықтар оны "Айғырларды өлтіруші", "Ла Лонг Карабин" ("Ұзын мылтық" – француз тілінде) және "Доғаш" деп атайды.

Қарым-қатынас романдары

Homeward Bound: or The Chase: A Tale of the Sea (1838) Эффингем отбасы, «Пионерлер» романының Оливер Эффингемінің ұрпақтары, Еуропадан үйлеріне қайтады. Оқиға 1835 жылы Атлант мұхитында және Солтүстік Африка жағалауында өрбуде. Үйге оралу (1838) Ева Эффингем және оның отбасы 1835 жылы Нью-Йорк қаласында және Темплтон (Куперстаун), Нью-Йорк штатында олар үшін жаңа әлеуметтік ортамен танысады.

Кейіпкерлер

Натти Бэмппо – серияның басты кейіпкері: ағылшын-американдық, өмірінің бір бөлігін американдықтар тәрбиелеген, кейіннен дерлік қорқынышсыз жауынгер (оның басты қаруы – ұзын мылтық). Ол және оның мохикан "бауыры" Чингачгук – тұрақты серіктер. Ол "Арлан өлтіруші" романында "Арлан өлтіруші", "Мохикандардың соңғысы" романында "Ақкөз" және "Ла Лонг Карабин", "Ақжолшы" романында "Патфайндер", "Пионерлер" романында "Шұлықты" және "Дала" романында "Траппер" деп белгілі. Романдарда Натти Бэмппоның 1740 жылдан 1806 жылға дейінгі өміріндегі маңызды оқиғалар баяндалады. Чингачгук – мохикан тайпасының басшысы және Бэмппоның серігі. Ол "Даладан" басқа барлық кітаптарда кездеседі, себебі ол "Пионерлер" романындағы орман өртінен аман қалғаннан кейін қарттықтан қайтыс болады. Чингачгук ұлы Ункас, "Мохикандардың соңғысы", ер жетіп, бірақ жаушыл барлаушы Магуамен болған шайқаста қаза тапты. Нақты тарих бойынша, 1600 жылдары Ункас есімді адам могеган тайпасының басшысы болған. Ол тек "Мохикандардың соңғысы" романында ғана маңызды тұлға болса да, "Арлан өлтіруші" романының соңында бала ретінде еске алынады, "Ақжолшы" романында бір рет атымен, ал "Дала" романында бірнеше рет айтылады.

Танымал мәдениетте

Бэмппо Джек оф Фаблз (2006–2011) комикс кітаптар сериясында, Слю Фут Сьюмен бірге, басқа "Фаблдарды" ұстауға жалданып алынған іздеушілер ретінде бейнеленеді. Алан Мурдың "The League of Extraordinary Gentlemen" комикстер сериясында (1999–2007) Натти Бэмппо Лемуэль Гулливер құрастырған топтың мүшесі ретінде, Доктор Син, Фанни Хилл, Скарлет Пимпернел және Орландо сияқты басқа әдеби кейіпкерлермен бірге көрінеді. J. R. Moehringer-дің "The Tender Bar: A Memoir" (2005) кітабында Моерингер танысқан адамдардың бірі Бад, ол Бэмппоға келесі цитатада сілтеме жасайды: "Қорқынышты жамандық деп ойламаңыз. Оны өз жол сілтеушіңіз, жол табушыңыз – Натти Бэмппоңыз деп ойлаңыз." (133-бет) M*A*S*H франшизасындағы басты кейіпкер Бенджамин Франклин "Hawkeye" Пирс атасы оны осылай атаған, себебі "Мохикандардың соңғысы" кітабын "әкем оқыған жалғыз кітап" деп еске алған.